ඉක්වදෝරය

ඉක්වදෝරය, නිල වශයෙන් ඉක්වදෝර ජනරජය, යනු දකුණු ඇමරිකාවේ වයඹ දෙසින් පිහිටි රටක් වන අතර උතුරින් කොලොම්බියාවෙන්, නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් පේරු සහ බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් මායිම් වේ. එයට ප්‍රධාන භූමියෙන් බටහිරින් කිලෝමීටර් 1,000 ක් (සැතපුම් 621) පමණ දුරින් පැසිෆික් සාගරයේ ගැලපගෝස් දූපත් අඩංගු ගැලපගෝස් පළාත ද ඇතුළත් වේ. රටේ අගනුවර ක්විටෝ වන අතර එහි විශාලතම නගරය ගුවායාකිල් වේ.

ඉක්වදෝර ජනරජය República del Ecuador  (ස්පාඤ්ඤ)
Flag ලාංඡනය
උද්යෝග පාඨය: Pro Deo, Patria et Libertate  (ලතින්) Dios, patria y libertad  (ස්පාඤ්ඤ) "ස්වාමීනි, නිජබිම සහ නිදහස"
ජාතික ගීය: Salve, Oh Patria  (ස්පාඤ්ඤ) සිංහල: "ආයුබෝවන්, අහෝ මව්බිම!"
ඉක්වදෝරය  (dark green) හි පිහිටීම
අගනුවර	ක්විටෝ 00°13′12″S 78°30′43″W / 0.22000°S 78.51194°W / -0.22000; -78.51194
විශාලතම නගරය	ගුවායාකිල්
නිල භාෂා(ව)	ස්පාඤ්ඤ
පිළිගත් ප්‍රාදේශීය භාෂා(ව)	කිච්වා (කෙචුවා), ෂුවාර් සහ අනෙකුත් "ආදිවාසී ජනයා සඳහා නිල භාවිතයේ පවතී"
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2022)	77.47% මෙස්ටිසෝ (මිශ්‍ර සුදු සහ දේශීය) 7.70% මොන්ටුබියෝ (වෙරළබඩ මෙස්ටිසෝ) 7.69% දේශීය 4.81% කළු 2.21% සුදු 0.12% වෙනත්
ආගම (2023)	89.3% ක්‍රිස්තියානි 68.2% කතෝලික 18% එවැන්ජලිස්තවරුන් 3.1% වෙනත් 8.9% ආගමක් නැත 2% වෙනත්
ජාති නාම(ය)	ඉක්වදෝරියානු
රජය	ඒකීය ජනාධිපති ජනරජය
• ජනාධිපති	ඩැනියෙල් නොබෝවා
• උප ජනාධිපති	මාරියා ජෝස් පින්ටෝ
ව්‍යවස්ථාදායකය	ජාතික සභාව
ස්වාධීනත්වය
• ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ	1809 අගෝස්තු 10
• ස්පාඤ්ඤය සිට	1822 මැයි 24
• ග්‍රාන් කොලොම්බියාව වෙතින්	1830 මැයි 13
• ස්පාඤ්ඤය විසින් හඳුනා ගන්නා ලද්දේ	1840 පෙබරවාරි 16
• ලිබරල් විප්ලවය	1895 ජුනි 5
• වත්මන් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව	2008 සැප්තැම්බර් 28
වර්ග ප්‍රමාණය
• සම්පූර්ණ	283,561 km^2 (109,484 sq mi) (73 වෙනි)
• ගැලපගෝස් දූපත් හැර	276,841 km^2 (106,889 sq mi)
ජනගහණය
• 2023 ඇස්තමේන්තුව	17,483,326
• 2022 ජන සංගණනය	16,938,986 (73 වෙනි)
• ජන ඝණත්වය	69/km^2 (178.7/sq mi) (148 වෙනි)
දදේනි (ක්‍රශසා)	2024 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඩොලර් බිලියන 268.1 (66 වෙනි)
• ඒක පුද්ගල	ඩොලර් 14,485 (109 වෙනි)
දදේනි (නාමික)	2024 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඩොලර් බිලියන 122.762 (63 වෙනි)
• ඒක පුද්ගල	ඩොලර් 6,630 (95 වෙනි)
ගිනි (2023)	44.6 මධ්‍යම
මාසද (2023)	0.777 ඉහළ · 88 වෙනි
ව්‍යවහාර මුදල	එක්සත් ජනපද ඩොලරය^a (USD)
වේලා කලාපය	UTC−5 / −6 (ECT / GALT)
දින ආකෘති	දිදි/මාමා/වවවව
රිය ධාවන මං තීරුව	දකුණ
ඇමතුම් කේතය	+593
ISO 3166 code	EC
අන්තර්ජාල TLD	.ec
2000 දක්වා ඉක්වදෝරියානු සුක්‍රේ, එක්සත් ජනපද ඩොලරය සහ ඉක්වදෝරියානු සෙන්ටාවෝ කාසි මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය විය.

නූතන ඉක්වදෝරය සමන්විත භූමිය, 15 වන සියවසේදී ක්‍රමයෙන් ඉන්කා අධිරාජ්‍යයට ඇතුළත් කරන ලද ආදිවාසී ජන කණ්ඩායම් කිහිපයකට නිවහන විය. 16 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය විසින් මෙම භූමිය යටත් විජිතකරණය කරන ලද අතර, 1820 දී ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ කොටසක් ලෙස නිදහස ලබා ගත් අතර, 1830 දී එය ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙස මතු විය. අධිරාජ්‍ය දෙකෙහිම උරුමය ඉක්වදෝරයේ වාර්ගික වශයෙන් විවිධ ජනගහනයෙන් පිළිබිඹු වන අතර, එහි මිලියන 17.8 ක ජනතාවගෙන් වැඩි දෙනෙක් මෙස්ටිසෝවරු වන අතර, පසුව යුරෝපීයයන්, ස්වදේශික ඇමරිකානුවන්, අප්‍රිකානු සහ ආසියානු පරම්පරාවෙන් පැවත එන විශාල සුළුතරයන් සිටිති. ජනගහනයෙන් බහුතරයක් කතා කරන ස්පාඤ්ඤ භාෂාව නිල භාෂාව වන අතර, ක්වෙචුවා සහ ෂුවර් ඇතුළු ස්වදේශික භාෂා 13 ක් ද පිළිගැනේ.

ඉක්වදෝරය නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනාධිපති ජනරජයක් වන අතර සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකි. එහි ආර්ථිකය භාණ්ඩ අපනයනය, ප්‍රධාන වශයෙන් ඛනිජ තෙල් සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය, මර්කෝසූර්, ප්‍රොසූර් සහ නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ආර්ථික හා ප්‍රතිපත්ති පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයට අනුව, 2006 සහ 2016 අතර, දරිද්‍රතාවය 36.7% සිට 22.5% දක්වා අඩු වූ අතර වාර්ෂික ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය සියයට 1.5 කි (පෙර දශක දෙකට සාපේක්ෂව සියයට 0.6 ට සාපේක්ෂව). ඒ සමඟම, රටේ ආර්ථික අසමානතාවය පිළිබඳ ගිනි දර්ශකය 0.55 සිට 0.47 දක්වා වැඩි විය.

ලෝකයේ මහා විවිධත්වය සහිත රටවල් 17 න් එකක් වන, ඉක්වදෝරය ගැලපගෝස් දූපත් වැනි ආවේණික ශාක හා සතුන් රැසකට සත්කාරකත්වය සපයයි. එහි අද්විතීය පාරිසරික උරුමය පිළිගැනීමේදී, 2008 නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සොබාදහමේ නීත්‍යානුකූලව බලාත්මක කළ හැකි අයිතිවාසිකම් පිළිගත් ලොව පළමු රට වේ.

2024 ගෝලීය කුසගින්න දර්ශකයේ (GHI) ඉක්වදෝරය රටවල් 127 න් 58 වන ස්ථානයේ සිටින අතර එය මධ්‍යස්ථ කුසගින්න මට්ටමක් පෙන්නුම් කරයි.

නිරුක්තිය

ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් රටේ නමේ තේරුම "සමකය" යන්නයි, එය ස්පාඤ්ඤ නිල නාමය වන República del Ecuador (වච. "සමකය ජනරජය") වෙතින් කපා ඇත, එය 1824 දී ක්විටෝහි රාජකීය ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ පැරණි භූමියේ බෙදීමක් ලෙස පිහිටුවන ලද පැරණි ග්‍රාන් කොලොම්බියා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් උපුටා ගන්නා ලදී. දෙපාර්තමේන්තුවේ සහ ජනරජයේ අගනුවර ලෙස පැවති ක්විටෝ, සමකයට දකුණින් අංශක 1⁄4 ක් පමණ කිලෝමීටර 40 ක් (සැතපුම් 25), ​1⁄4 ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

ඉතිහාසය

පූර්ව-ඉන්කා යුගය

ඉන්කාවරුන්ගේ පැමිණීමට පෙර අනාගත ඉක්වදෝරයේ ප්‍රදේශයේ විවිධ ජනයා පදිංචි වී සිටියහ. පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ පැලියෝ-ඉන්දියානුවන් ඇමරිකාවට පළමු වරට විසිරී ගියේ පසුගිය ග්ලැසියර යුගයේ අවසානයේ දී, එනම් වසර 16,500–13,000 කට පමණ පෙර බවයි. ඉක්වදෝරයට ළඟා වූ පළමු පුද්ගලයින් උතුරු සහ මධ්‍යම ඇමරිකාවේ සිට ගොඩබිමෙන් හෝ පැසිෆික් සාගර වෙරළ තීරයේ බෝට්ටුවෙන් ගමන් කර ඇති බවයි.

ඔවුන්ගේ භාෂා සම්බන්ධ නොවූවත්, මෙම කණ්ඩායම් විවිධ පරිසරයන් මත පදනම් වූ සමාන සංස්කෘතීන් කණ්ඩායම් වර්ධනය කර ගත්හ. වෙරළබඩ ජනතාව කෘෂිකර්මාන්තය මසුන් ඇල්ලීම, දඩයම් කිරීම සහ එක්රැස් කිරීම සමඟ ඒකාබද්ධ කළහ; ඇන්ඩීස් කඳුකරයේ ජනතාව උදාසීන කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවක් වර්ධනය කළහ; සහ ඇමසන් ද්‍රෝණියේ ජනතාව දඩයම් කිරීම සහ එක්රැස් කිරීම මත විශ්වාසය තැබූහ; සමහර අවස්ථාවල දී, මෙය කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගස් වගාව සමඟ ඒකාබද්ධ වේ.

වෙරළ තීරයේ වැල්ඩිවියා සංස්කෘතිය සහ මචලිල්ලා සංස්කෘතිය, ක්විටස් (වර්තමාන ක්විටෝ අසල), සහ කනාරි (වර්තමාන කුවෙන්කා අසල) වැනි බොහෝ ශිෂ්ටාචාර ඉක්වදෝරයේ ඇති විය.

ජීවිතය වඩාත් උදාසීන වූ ඇන්ඩීස් කඳුකරයේ උස්බිම් වල, ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් සහයෝගයෙන් කටයුතු කර ගම්මාන පිහිටුවා ගත්හ; මේ අනුව කෘෂිකාර්මික සම්පත් සහ සතුන් හීලෑ කිරීම මත පදනම් වූ පළමු ජාතීන් බිහි විය. අවසානයේදී, ඔවුන්ගේ නායකයින්ගේ යුද්ධ සහ විවාහ සන්ධාන හරහා, ජාතීන්ගේ කණ්ඩායම් සම්මේලන පිහිටුවා ගත්හ.

ඉන්කාවරුන් පැමිණි විට, මෙම සම්මේලන කෙතරම් දියුණු වී ඇත්ද යත්, ඉන්කාවරුන්ට පාලකයන් වන ටෝපා ඉන්කා යුපන්කි සහ හුවායිනා කැපැක් පරම්පරා දෙකක් ගත වූ බව ඔවුන්ට පෙනී ගියේය. ඔවුන්ට වඩාත්ම ගැටළු ඇති කළ සම්මේලනවලට අයත් පුද්ගලයින් පේරු, බොලිවියාව සහ උතුරු ආර්ජන්ටිනාවේ දුර බැහැර ප්‍රදේශවලට පිටුවහල් කරන ලදී. ඒ හා සමානව, කැරැල්ල වැළැක්වීම සඳහා පේරු සහ බොලිවියාවේ සිට පක්ෂපාතී ඉන්කා යටත්වැසියන් ගණනාවක් ඉක්වදෝරයට ගෙන එන ලදී. මේ අනුව, 1463 දී එකම භාෂාව බෙදා ගනිමින්, උස්බිම් ඉක්වදෝර ප්‍රදේශය ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත් විය.

ඊට වෙනස්ව, ඉන්කාවරුන් ඉක්වදෝරයේ වෙරළබඩ ඉක්වදෝරයට සහ නැගෙනහිර ඇමසන් වනාන්තරවලට ආක්‍රමණය කළ විට, පරිසරය සහ ආදිවාසීන් යන දෙකම වඩාත් සතුරු බව ඔවුන්ට පෙනී ගියේය. එපමණක් නොව, ඉන්කාවරුන් ඔවුන් යටත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළ විට, මෙම ආදිවාසී ජනතාව අභ්‍යන්තරයට ඉවත් වී ගරිල්ලා උපක්‍රම භාවිතා කළහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඇමසන් ද්‍රෝණියට සහ ඉක්වදෝරයේ පැසිෆික් වෙරළට ඉන්කා ව්‍යාප්තියට බාධා ඇති විය. ස්පාඤ්ඤ සොල්දාදුවන් සහ මිෂනාරිවරුන් බලයට පත්වන තෙක් ඇමසන් වනාන්තරයේ සහ වෙරළබඩ ඉක්වදෝරයේ ආදිවාසී ජනතාව සාපේක්ෂව ස්වාධීනව සිටියහ. 21 වන සියවස දක්වාම ඔවුන්ගේ භාෂා සහ සංස්කෘතීන් හොඳින් පවත්වා ගනිමින්, ඉන්කා සහ ස්පාඤ්ඤ ආධිපත්‍යයට එරෙහි වූ එකම කණ්ඩායම් වූයේ ඇමසෝනියානු ජනතාව සහ වෙරළබඩ ඉක්වදෝරයේ කයාපාස් ය.

ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පැමිණීමට පෙර, ඉන්කා අධිරාජ්‍යය සිවිල් යුද්ධයකට සම්බන්ධ විය. ඉක්වදෝරයට පැතිර ගිය යුරෝපීය රෝගයකින් උරුමක්කාරයා වූ නිනන් කුයෝචි සහ හුවානා කැපැක් අධිරාජ්‍යයා යන දෙදෙනාගේම අකල් මරණය, කණ්ඩායම් දෙකක් අතර බල රික්තයක් නිර්මාණය කළ අතර සිවිල් යුද්ධයකට මඟ පෑදීය. [15] අටහුල්පාගේ නායකත්වයෙන් යුත් උතුරේ හමුදා කඳවුරු කුස්කෝ වෙත දකුණට ගමන් කර ඔහුගේ සහෝදරයා හා සම්බන්ධ රාජකීය පවුල සමූලඝාතනය කළේය. 1532 දී, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝගේ නායකත්වයෙන් යුත් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන්ගේ කුඩා කණ්ඩායමක් කජමාර්කා වෙත ළඟා වී අටහුල්පා උගුලකට (කජමාර්කා සටන) ඇද ගත්තේය. රත්තරන් වලින් පිරුණු කාමරයක් පුරවන බවට දුන් පොරොන්දුව ඉටු කළහොත් අටහුල්පා නිදහස් කරන බවට පිසාරෝ පොරොන්දු විය. නමුත්, ව්‍යාජ නඩු විභාගයකින් පසු, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් අටහුල්පාව ගෙල සිර කිරීමෙන් මරා දැමීය.

ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය

යුරෝපීයයන්ට ආවේණික වූ වසූරිය වැනි නව බෝවන රෝග, ස්පාඤ්ඤ පාලනයේ මුල් දශක කිහිපය තුළ ඇමරිකානු ඉන්දියානු ජනගහනය අතර ඉහළ මරණ සංඛ්‍යාවක් ඇති කළේ ඔවුන්ට ප්‍රතිශක්තියක් නොතිබූ බැවිනි. ඒ සමඟම, ස්වදේශිකයන් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් සඳහා එන්කොමියෙන්ඩා ශ්‍රම ක්‍රමයට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළත් කරන ලදී. 1563 දී, ක්විටෝ ස්පාඤ්ඤයේ සැබෑ ප්‍රේක්ෂක (පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයක්) සහ පේරු හි උපරාජ ප්‍රදේශයේ කොටසක් සහ පසුව නිව් ග්‍රැනඩා හි උපරාජ ප්‍රදේශයේ ආසනය බවට පත්විය.

1797 රියෝබම්බා භූමිකම්පාව, 40,000 ක් දක්වා ජීවිත හානි සිදු කළ ඇලෙක්සැන්ඩර් වොන් හම්බෝල්ට් විසින් 1801–1802 දී එම ප්‍රදේශයට ගිය විට අධ්‍යයනය කරන ලදී.

ස්පාඤ්ඤ පාලනයේ වසර 300 කට ආසන්න කාලයකට පසුවත්, ක්විටෝ තවමත් කුඩා මට්ටමක පැවතුනි, එහි ජනගහනය 10,000 කි. 1809 අගෝස්තු 10 වන දින, නගරයේ ක්‍රියෝලෝවරු ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ඉල්ලා සිටියහ (ලතින් ඇමරිකාවේ ජනතාව අතර පළමුවැන්න). ඔවුන් මෙහෙයවනු ලැබුවේ ජුවාන් පියෝ මොන්ටූෆාර්, ක්විරෝගා, සැලිනාස් සහ බිෂොප් කුවෙරෝ වයි කයිසෙඩෝ විසිනි. ක්විටෝගේ අන්වර්ථ නාමය වන "ලුස් ද ඇමරිකා" ("ඇමරිකාවේ ආලෝකය") ස්වාධීන, පළාත් පාලන ආයතනයක් සුරක්ෂිත කිරීමට උත්සාහ කිරීමේදී එහි ප්‍රමුඛ භූමිකාව මත පදනම් වේ. නව රජය මාස දෙකකට වඩා වැඩි කාලයක් පැවතුනද, එය වැදගත් ප්‍රතිවිපාක ඇති කළ අතර ස්පාඤ්ඤ ඇමරිකාවේ ඉතිරි ප්‍රදේශවල නිදහස් ව්‍යාපාරයට ආශ්වාදයක් විය. අද, අගෝස්තු 10 වන දින ජාතික නිවාඩු දිනයක් වන නිදහස් දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ.

නිදහස

1820 ඔක්තෝබර් 9 වන දින, ගුවායාකිල් දෙපාර්තමේන්තුව ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබා ගත් ඉක්වදෝරයේ පළමු භූමිය බවට පත් වූ අතර, එය ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස ස්ථාපිත වෙමින් ඉක්වදෝර වෙරළබඩ පළාත් බොහොමයක් බිහි කළේය. එහි වැසියන් 1822 මැයි 24 වන දින වර්තමාන ඉක්වදෝරයේ නිල නිදහස් දිනය සැමරූහ. ක්විටෝ අසල පිචින්චා සටනේදී ඇන්ටෝනියෝ ජෝස් ද සුක්‍රේ ස්පාඤ්ඤ රාජකීය හමුදා පරාජය කිරීමෙන් පසු ඉක්වදෝරයේ ඉතිරි කොටස නිදහස ලබා ගත්තේය. සටනින් පසු, ඉක්වදෝරය සයිමන් බොලිවර්ගේ ග්‍රාන් කොලොම්බියා ජනරජයට එක් වූ අතර එයට නූතන කොලොම්බියාව, වෙනිසියුලාව සහ පැනමාව ද ඇතුළත් විය. 1830 දී, ඉක්වදෝරය ග්‍රාන් කොලොම්බියාවෙන් වෙන් වී ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත්විය. වසර දෙකකට පසු, එය ගැලපගෝස් දූපත් ඈඳා ගත්තේය.

19 වන සියවස පාලකයන්ගේ වේගවත් අනුප්‍රාප්තිය සමඟ ඉක්වදෝරය සඳහා අස්ථාවරත්වය මගින් සලකුණු කරන ලදී. ඉක්වදෝරයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා වූයේ වෙනිසියුලානු-උපත ලද ජුවාන් ජෝස් ෆ්ලෝරස් වන අතර, ඔහු අවසානයේ බලයෙන් පහ කරන ලදී. ඔහු අනුගමනය කළ නායකයින් අතර විසෙන්ට් රොකාෆුවර්ට්; ජෝස් ජෝකින් ද ඔල්මෙඩෝ; හොසේ මරියා උර්බිනා; ඩියාගෝ නොබෝවා; පේද්‍රෝ ජෝසේ ද අර්ටෙටා; මැනුවෙල් ද අස්කාසුබි; සහ ෆ්ලෝරස්ගේම පුත් ඇන්ටෝනියෝ ෆ්ලෝරස් ජිජොන් ඇතුළු පිරිසක්. ගතානුගතික ගේබ්‍රියෙල් ගාර්ෂියා මොරෙනෝ 1860 ගණන්වලදී රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ සහාය ඇතිව රට එක්සත් කළේය. 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, කොකෝවා සඳහා වූ ලෝක ඉල්ලුම ආර්ථිකය වෙළඳ භාණ්ඩ අපනයනයට බැඳ තැබූ අතර කඳුකරයේ සිට වෙරළ තීරයේ කෘෂිකාර්මික මායිමට සංක්‍රමණය වීමට හේතු විය.

ඉක්වදෝරය 1851 දී වහල්භාවය අහෝසි කළේය. වහල්භාවයට පත් ඉක්වදෝරියානුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් අද අප්‍රිකානු-ඉක්වදෝර ජනගහනය අතර වේ. මෙම කාලය තුළ 1857 දී ස්වදේශික උපහාරයක් ද අහෝසි කරන ලදී. මේ මත, ආදිවාසීන් දැන් අනෙක් සියල්ලන්ටම සාපේක්ෂව නීතිය යටතේ සමාන විය. ඔවුන් දැන් ජාතියට දායකයින් ලෙස ලියාපදිංචි කර ඇති අතර, දේපළ හිමියන්, බදු ගෙවන්නන් සහ විභව හමුදා බඳවා ගැනීම් වැනි භූමිකාවන් බවට පත්විය.

ලිබරල් විප්ලවය

එලෝයි ඇල්ෆාරෝ යටතේ 1895 ලිබරල් විප්ලවය පූජක පක්ෂයේ සහ ගතානුගතික ඉඩම් හිමියන්ගේ බලය අඩු කළේය. මෙම ලිබරල් අංශය 1925 මිලිටරි "ජූලියන් විප්ලවය" තෙක් බලය රඳවා ගත්තේය. 1930 සහ 1940 ගණන්වල පස් වතාවක් ජනාධිපති වූ හොසේ මරියා වේලාස්කෝ ඉබාරා වැනි ජනප්‍රිය දේශපාලනඥයන්ගේ අස්ථාවරත්වය සහ මතුවීම සනිටුහන් විය.

1830 සිට හිමිකම් කියන ප්‍රදේශ අහිමි වීම

1830 මැයි 13 වන දින ඉක්වදෝරය කොලොම්බියාවෙන් වෙන් වීමෙන් පසුව, එහි පළමු ජනාධිපති ජෙනරාල් ජුවාන් ජෝස් ෆ්ලෝරස්, ක්විටෝ හි සැබෑ ප්‍රජාවට අයත් වූ භූමියට හිමිකම් පෑම ආරම්භ කළ අතර එය ක්විටෝ ප්‍රෙසිඩෙන්සියාව ලෙසද හැඳින්වේ. ස්පාඤ්ඤයේ පැරණි විදේශීය යටත් විජිතවල මායිම් නිර්වචනය කළ ස්පාඤ්ඤ රාජකීය නියෝග හෝ සැබෑ සෙඩුලස් සමඟ ඔහු තම හිමිකම් පෑමට සහාය විය. ඉක්වදෝරය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ෆ්ලෝරස් 1563, 1739 සහ 1740 දී සැබෑ සෙඩුලස් මත ඉක්වදෝරයේ නීති විරෝධී හිමිකම් පදනම් කර ගත්තේය; පේරු අකමැත්තෙන් අත්සන් කළ ගුවායාකිල් ගිවිසුම (1829) හරහා ඇමසන් ද්‍රෝණියේ සහ ඇන්ඩීස් කඳුකරයේ වෙනස්කම් සමඟින්, ඇන්ටෝනියෝ ජෝස් ද සුක්‍රේගේ නායකත්වයෙන් යුත් අතිමහත් සංඛ්‍යාවෙන් වැඩි ග්‍රාන් කොලොම්බියානු හමුදාව ටාර්කි සටනේදී ජනාධිපති සහ ජෙනරාල් ලා මාර්ගේ පේරු ආක්‍රමණ බලකාය පරාජය කිරීමෙන් පසුව. ඊට අමතරව, ඇමසන් ද්‍රෝණියේ බ්‍රසීලයේ පෘතුගීසි යටත් විජිතය සමඟ ඉක්වදෝරයේ නැගෙනහිර මායිම, ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය සහ පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යය අතර පළමු සැන් ඉල්ඩෙෆොන්සෝ ගිවිසුම (1777) මගින් නිදහස් යුද්ධවලට පෙර වෙනස් කරන ලදී. එපමණක් නොව, ඔහුගේ ප්‍රකාශයන්ට නීත්‍යානුකූලභාවයක් එක් කිරීම සඳහා, 1840 පෙබරවාරි 16 වන දින, ෆ්ලෝරස් ස්පාඤ්ඤය සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර, එමඟින් ෆ්ලෝරස් ස්පාඤ්ඤයට ඉක්වදෝරයේ ස්වාධීනත්වය සහ ස්පාඤ්ඤයේ පැරණි යටත් විජිත භූමිය පුරා යටත් විජිත පදවි සඳහා එහි තනි අයිතිවාසිකම් නිල වශයෙන් පිළිගැනීමට ඒත්තු ගැන්වීය. පුරාණ කාලයේ ස්පාඤ්ඤයට ක්විටෝ රාජධානිය සහ ජනාධිපති ධුරය ලෙස හැඳින්වූ එය.

ඉක්වදෝරය එහි දිගු හා කැළඹිලි සහිත ඉතිහාසය තුළ එහි තරඟකාරී ප්‍රදේශ බොහොමයක් එහි වඩාත් බලවත් අසල්වැසියන්ට අහිමි කර ගෙන ඇත, උදාහරණයක් ලෙස 1832 සහ 1916 දී කොලොම්බියාව, 1904 දී සාම ගිවිසුම් මාලාවක් හරහා බ්‍රසීලය සහ 1942 දී රියෝ ද ජැනයිරෝ ප්‍රොටෝකෝලය අත්සන් කරන ලද කෙටි යුද්ධයකින් පසු පේරු.

නිදහස සඳහා අරගලය

පේරු හෝ ඉක්වදෝරය ස්වාධීන වීමට පෙර, ස්වාධීනත්වය සඳහා වූ අරගලය අතරතුර, නිව් ග්‍රැනඩාවේ හිටපු උප රාජකීයත්වයේ ප්‍රදේශ ස්පාඤ්ඤයෙන් ස්වාධීන බව ප්‍රකාශ කළහ. මාස කිහිපයකට පසු, සැන් මාර්ටින්හි පේරු විමුක්ති හමුදාවේ කොටසක් ටුම්බෙස් සහ ජාන් යන ස්වාධීන නගර අත්පත් කර ගැනීමට තීරණය කළ අතර, ඒවා ගුවායාකිල් ස්වාධීන නගරය අත්පත් කර ගැනීමට සහ පසුව ඕඩියන්සියා ඩි ක්විටෝ (ඉක්වදෝරය) හි ඉතිරි කොටස නිදහස් කිරීමට උල්පත් ලෙස භාවිතා කිරීමේ අරමුණින්. දකුණේ විමුක්ති හමුදාවේ නිලධාරීන් අතර පොදු දැනුමක් වූයේ ඔවුන්ගේ නායක සැන් මාර්ටින් වර්තමාන ඉක්වදෝරය නිදහස් කර අනාගත පේරු ජනරජයට එකතු කිරීමට කැමති බවයි, මන්ද එය ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් එය යටත් කර ගැනීමට පෙර ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් වූ බැවිනි. කෙසේ වෙතත්, බොලිවර්ගේ අභිප්‍රාය වූයේ කොලොම්බියාව, වෙනිසියුලාව සහ ඉක්වදෝරයෙන් සමන්විත නිදහස් කරන ලද ස්පාඤ්ඤ නිව් ග්‍රනාඩා භූමියෙන් ග්‍රාන් කොලොම්බියාව ලෙස හැඳින්වෙන නව ජනරජයක් පිහිටුවීමයි. බොලිවර්, ඇන්ඩීස් කඳුකරයෙන් බැස ගුවායාකිල් අත්පත් කරගත් විට සැන් මාර්ටින්ගේ සැලසුම් ව්‍යර්ථ විය; ඔවුන් අලුතින් නිදහස් කරන ලද ඕඩියන්සියා ඩි ක්විටෝ ග්‍රාන් කොලොම්බියා ජනරජයට ද ඈඳා ගත්හ.

දකුණේ, ඉක්වදෝරයට ටුම්බෙස් ලෙස හැඳින්වෙන පැසිෆික් සාගරය අසල කුඩා ඉඩමකට හිමිකම් තිබුණි. මරනොන් කඳු වැටිය හරස් වන ඉක්වදෝරයේ දකුණු ඇන්ඩීස් කඳුකර ප්‍රදේශයේ, ඉක්වදෝරය එය ජාන් ද බ්‍රැකමොරොස් ලෙස හැඳින්වූ ප්‍රදේශයකට හිමිකම් කීවේය. 1819 දෙසැම්බර් 17 වන දින ග්‍රාන් කොලොම්බියා ජනරජය නිර්මාණය කරන විට, ඇන්ගෝස්ටුරා සම්මේලනයේදී බොලිවර් විසින් මෙම ප්‍රදේශ ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ භූමියේ කොටසක් ලෙස ඇතුළත් කරන ලදී. 1821 ජනවාරි 17 වන දින ටුම්බෙස් ස්පාඤ්ඤයෙන් ස්වාධීන බව ප්‍රකාශ කළ අතර, 1821 ජුනි 17 වන දින විප්ලවවාදී හමුදාවන්ගෙන් කිසිදු බාහිර උදව්වක් නොමැතිව ජාන් ද බ්‍රැකමොරොස් ද ප්‍රකාශ කළේය. කෙසේ වෙතත්, එම වසරේම, ටෘජිලෝ විප්ලවයට සහභාගී වූ පේරු හමුදා ජාන් සහ ටුම්බෙස් යන දෙකම අත්පත් කර ගත්හ. පේරු ජෙනරාල්වරු, ඔවුන්ට සහාය දක්වන කිසිදු නීතිමය නාමයක් නොමැතිව සහ ඉක්වදෝරය තවමත් ග්‍රාන් කොලොම්බියාව සමඟ ෆෙඩරල් කර ඇති බැවින්, ඉක්වදෝරය ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ වියදමින් පේරු ජනරජයට ඈඳා ගැනීමේ ආශාවක් ඇති කර ගත්හ, ඉක්වදෝරය කලක් ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් බව හැඟී ගියහ.

1821 ජූලි 28 වන දින, සැන් මාර්ටින් විසින් ලීමා හි පේරු නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, පේරු ආක්‍රමණික හමුදාව විසින් ටෘජිලෝ විප්ලවයේ කොටසක් ලෙස ඇතුළත් කරන ලද ටුම්බෙස් සහ ජාන්, නව පේරු ධජයට පක්ෂපාතී වන බවට මුළු කලාපයම දිවුරුම් දී පේරු රාජ්‍යයට ඇතුළත් කර ගත්තේය. දශකයකට ආසන්න කාලයක් ග්‍රාන් කොලොම්බියාව සැමවිටම ජාන් සහ ටුම්බෙස් නැවත පැමිණීම සඳහා පේරු රාජ්‍යයට විරෝධය පළ කළ අතර, අවසානයේ ජාන්, ටුම්බෙස් සහ මයිනාස් හි කොටසක් නැවත පැමිණීම පිළිබඳ දිගු හා නිෂ්ඵල සාකච්ඡාවකින් පසු බොලිවර් යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය. ඉක්වදෝරයේ උපත ලැබූ ජනාධිපති සහ ජෙනරාල් ජෝස් ඩි ලා මාර්, ඉක්වදෝර් දිස්ත්‍රික්කය පේරු රාජ්‍යයට ඈඳා ගැනීමට තමාට අවස්ථාව ලැබී ඇතැයි විශ්වාස කරමින්, පුද්ගලිකව, පේරු හමුදාවක් සමඟ, 1828 නොවැම්බර් 28 වන දින දකුණු ඉක්වදෝරයේ ලෝජා කලාපයේ ගුවායාකිල් සහ නගර කිහිපයක් ආක්‍රමණය කර අත්පත් කර ගත්තේය.

1829 පෙබරවාරි 27 වන දින ඇන්ටෝනියෝ ජෝස් ද සුක්‍රේගේ නායකත්වයෙන් යුත් සංඛ්‍යාවෙන් වැඩි දකුණු ග්‍රාන් කොලොම්බියානු හමුදාවක් ටාර්කි සටනේදී ජනාධිපති ලා මාර්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් පේරු ආක්‍රමණික හමුදාව පරාජය කිරීමත් සමඟ යුද්ධය අවසන් විය. මෙම පරාජය 1829 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ගුවායාකිල් ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට හේතු වූ අතර, එමඟින් පේරු සහ එහි කොංග්‍රසය ටම්බ්ස්, ජාන් සහ මේනාස් කෙරෙහි ග්‍රාන් කොලොම්බියානු අයිතිවාසිකම් පිළිගත්තේය. පේරු සහ ග්‍රාන් කොලොම්බියාව අතර රැස්වීම් හරහා, දේශසීමාව බටහිරින් ටම්බ්ස් ගඟ ලෙසත්, නැගෙනහිරින්, මාරනොන් සහ ඇමසන් ගංගා ඔවුන් අතර ඇති ස්වාභාවික දේශසීමා ලෙස බ්‍රසීලය දෙසට අනුගමනය කළ යුතු බවත් නියම කරන ලදී. සාම සාකච්ඡාවලට අනුව, පේරු ගුවායාකිල්, ටම්බ්ස් සහ ජාන් ආපසු ලබා දීමට එකඟ විය; එසේ තිබියදීත්, පේරු ගුවායාකිල් ආපසු ලබා දුන් නමුත් ටම්බ්ස් සහ ජාන් ආපසු ලබා දීමට අපොහොසත් විය, ගිවිසුම් අනුගමනය කිරීමට තමන් බැඳී නොමැති බව චෝදනා කරමින්, ග්‍රාන් කොලොම්බියාව ඉක්වදෝරය, කොලොම්බියාව සහ වෙනිසියුලාව යන විවිධ ජාතීන් තුනකට බෙදා වෙන් කළ විට එය පැවතීම නතර විය.

බොගෝටා අගනුවර සහිත කුන්ඩිනමාර්කා හෝ නිව් ග්‍රැනඩා (නූතන කොලොම්බියාව) ලෙස හැඳින්වෙන ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කය, 1830 මැයි 13 වන දින ක්විටෝ අගනුවර සහිත ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ දකුණු දිස්ත්‍රික්කය ග්‍රාන් කොලොම්බියානු සම්මේලනයෙන් වෙන් කිරීම පිළිගත්තේ නැත. ඉක්වදෝරය වෙන්වීමෙන් පසු, බොගෝටා මධ්‍යම රජයේ අස්ථාවරත්වය හේතුවෙන් කොකෝවා දෙපාර්තමේන්තුව ස්වේච්ඡාවෙන් ඉක්වදෝරය සමඟ එක්සත් වීමට තීරණය කළේය. වෙනිසියුලානු ඉක්වදෝරයේ උපන් ජනාධිපති ජෙනරාල් ජුවාන් ජෝස් ෆ්ලෝරස්, ඉක්වදෝරියානු කොංග්‍රසයේ අනුමැතිය ඇතිව 1830 දෙසැම්බර් 20 වන දින කොකෝවා දෙපාර්තමේන්තුව ඈඳා ගත්තේය, මන්ද කොකෝවා රජය 1830 අප්‍රේල් තරම් ඈත කාලයක සිට දකුණු දිස්ත්‍රික්කය සමඟ එක්සත් වීමට ඉල්ලා සිටියේය. එපමණක් නොව, කොකෝවා කලාපය, එහි දිගු ඉතිහාසය පුරාම, ඉක්වදෝරයේ ජනතාව සමඟ ඉතා ශක්තිමත් ආර්ථික හා සංස්කෘතික සබඳතා පැවැත්වීය. එසේම, පැස්ටෝ, පොපයාන් සහ බුවනවෙන්චුරා වැනි නගර ඇතුළත් කොකෝවා කලාපය සැමවිටම ප්‍රෙසිඩෙන්සියා හෝ ක්විටෝහි ඕඩියන්සියාව මත රඳා පැවතුනි.

බොගෝටා සහ ක්විටෝ රජයන් අතර නිෂ්ඵල සාකච්ඡා දිගටම පැවතුන අතර, 1832 මැයි මාසයේදී යුද්ධයක් ඇති වන තෙක් බොගෝටා රජය ඉක්වදෝරය හෝ කොකා ග්‍රාන් කොලොම්බියාවෙන් වෙන් කිරීම පිළිගත්තේ නැත. මාස පහකින්, නිව් ග්‍රැනාඩා ඉක්වදෝරය පරාජය කළේ ඉක්වදෝර සන්නද්ධ හමුදාවන්ගෙන් බහුතරයක් වෙනිසියුලාවේ සහ කොලොම්බියාවේ කැරලිකාර කෝපයෙන් නොගෙවූ ප්‍රවීණයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර ඔවුන් තම සෙසු රටවැසියන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට අකමැති වීමයි. ඔහුගේ නිලධාරීන් කැරලි ගසමින්, කැරලි ගසමින් සහ පැති මාරු කරමින් සිටින බව දුටු ජනාධිපති ෆ්ලෝරස්ට නිව් ග්‍රැනාඩා සමඟ අකමැත්තෙන් සාමය ඇති කර ගැනීම හැර වෙනත් විකල්පයක් නොතිබුණි. 1832 පැස්ටෝ ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද අතර එමඟින් කොකා දෙපාර්තමේන්තුව නිව් ග්‍රැනාඩා (නූතන කොලොම්බියාව) වෙත භාර දෙන ලදී, බොගෝටා රජය ඉක්වදෝරය ස්වාධීන රටක් ලෙස පිළිගත් අතර දේශසීමාව 1824 ජුනි 25 වන දින සම්මත කරන ලද ලේ ඩි ඩිවිසියන් ටෙරිටෝරියල් ඩි ලා රෙපබ්ලිකා ඩි කොලොම්බියාව (ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ භූමි ප්‍රදේශය බෙදීමේ නීතිය) අනුගමනය කළ යුතු විය. මෙම නීතිය කාර්චි ගඟේ දේශසීමාව සහ කැකෙටා ගඟේ බ්‍රසීලය දක්වා විහිදී ගිය නැගෙනහිර දේශසීමාව නියම කළේය. පසුව, ඉක්වදෝරය තර්ක කළේ කොලොම්බියා ජනරජය තම රජය ප්‍රතිසංවිධානය කරන අතරතුර නීති විරෝධී ලෙස එහි නැගෙනහිර දේශසීමාව තාවකාලික කළ බවත්, පොපයාන් රජය තම පාලනය නාපෝ ගඟ දක්වා ව්‍යාප්ත කළ බව පැවසූ නිසා කොලොම්බියාව නැපෝ ගඟට දකුණින් තම හිමිකම් පුළුල් කළ බවත්ය.

ඇමසන් ද්‍රෝණිය අත්පත් කර ගැනීමේ අරගලය

ඉක්වදෝරය ග්‍රාන් කොලොම්බියාවෙන් වෙන් වූ විට, පේරු 1802 දී අලුතින් සොයාගත් රියල් සෙඩියුලා සමඟ ඉක්වදෝරයේ හිමිකම්වලට අභියෝග කළ අතර, එමඟින් පේරු කියා සිටින්නේ ස්පාඤ්ඤ රජු මෙම ඉඩම් නිව් ග්‍රනාඩාවේ උපරාජ පදවියෙන් පේරු හි උපරාජ පදවියට මාරු කළ බවයි. යටත් විජිත සමයේදී මෙය සිදු වූයේ ඇමසන් ද්‍රෝණිය දිගේ ඔවුන්ගේ කඳවුරුවලින් ජේසු නිකායික මිෂනාරිවරුන් නෙරපා හැරීමෙන් පසු හිස්ව හා අවුල් සහගතව ඉතිරි වූ ස්පාඤ්ඤ වසම්වලට නිරන්තරයෙන් ව්‍යාප්ත වන පෘතුගීසි ජනාවාස නැවැත්වීම සඳහා ය. 1802 දී සෙඩියුලාව දේශපාලන දේශසීමා සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නොමැති පල්ලියේ මෙවලමක් ලෙස ලේබල් කිරීමෙන් ඉක්වදෝරය ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කළේය. පේරු බ්‍රසීලයට පක්ෂව 1851 දී රහසිගත සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් පසුව මතභේදාත්මක ඇමසෝනියානු භූමිවල තථ්‍ය වාඩිලා ගැනීම ආරම්භ කළේය. නීති විරෝධී පෘතුගීසි පදිංචිකරුවන් විසින් අල්ලාගෙන සිටි භූමි සම්බන්ධයෙන් ඇමසන් වනාන්තරය සම්බන්ධයෙන් ස්පාඤ්ඤ-පෘතුගීසි ගිවිසුමක් මගින් යටත් විජිත සමයේදී තහවුරු කරන ලද ස්පාඤ්ඤ අයිතිවාසිකම් මෙම ගිවිසුම නොසලකා හැරියේය.

පේරු මයිනාස් හෝ මයිනාස් කලාපයේ මිෂනාරි ගම්මාන අත්පත් කර ගැනීමට පටන් ගත් අතර, එය ඉක්විටෝස් හි එහි අගනුවර සමඟ ලොරෙටෝ ලෙස හැඳින්වීමට පටන් ගත්තේය. බ්‍රසීලය සමඟ පැවති සාකච්ඡා අතරතුර, පේරු රාජ්‍යය උතුරේ කැකෙටා ගඟ දක්වා සහ ඇන්ඩීස් කඳු වැටිය දෙසට ඇමසෝනියානු ද්‍රෝණියේ භූමි ප්‍රදේශවලට හිමිකම් කීවේය. කොලොම්බියාව තම හිමිකම් දකුණු දෙසින් නැපෝ සහ ඇමේසන් ගංගා දෙසට විහිදී ඇති බව පවසමින් විරෝධය පළ කළේය. කැකෙටා ගඟ සහ මරනොන්-ඇමසන් ගඟ අතර ඇමසන් ද්‍රෝණියට හිමිකම් කියන බවට ඉක්වදෝරය විරෝධය පළ කළේය. පේරු මෙම විරෝධතා නොසලකා හැර 1853 දී ඉක්විටෝස් හි අගනුවර සමඟ ලොරෙටෝ දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය කළේය. ඉක්වදෝරය බ්‍රිතාන්‍ය බැඳුම්කර හිමියන්ට සංවර්ධනය සඳහා මතභේදාත්මක ඉඩම්වලින් කොටසක් විකුණන බව පේරු සිතූ බැවින්, 1860 දී පේරු රාජ්‍යය කෙටියෙන් ගුවායාකිල් නැවත අත්පත් කර ගත්තේය, නමුත් මාස කිහිපයකට පසු ගුවායාකිල් ආපසු ලබා දුන්නේය. ඉන්පසු දේශසීමා ආරවුල 1880 සිට 1910 දක්වා බේරුම්කරණය සඳහා ස්පාඤ්ඤයට ඉදිරිපත් කරන ලද නමුත් එයින් පලක් නොවීය.

20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, ඉක්වදෝරය එහි අසල්වැසියන් සමඟ නැගෙනහිර ඇමසෝනියානු දේශසීමා සාමකාමීව නිර්වචනය කිරීමට උත්සාහ කළේය. 1851 ඔක්තෝබර් 23 වන දින පේරු බ්‍රසීලය සමඟ ඇති කරගත් පෙර ගිවිසුමට එරෙහිව ඇමසෝනියානු රටක් ලෙස ඉක්වදෝරය කළ ප්‍රකාශය පිළිගැනීම සඳහා 1904 මැයි 6 වන දින ඉක්වදෝරය ටොබාර්-රියෝ බ්‍රැන්කෝ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය. ඉන්පසු කොලොම්බියානු රජයේ නියෝජිතයන් සමඟ පැවති රැස්වීම් කිහිපයකට පසු ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර 1916 ජූලි 15 වන දින මුනෝස් වර්නාසා-සුවාරෙස් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද අතර, එහිදී පුටුමායෝ ගඟ සඳහා කොලොම්බියානු අයිතිවාසිකම් මෙන්ම නැපෝ ගඟ සඳහා ඉක්වදෝරයේ අයිතිවාසිකම් ද පිළිගනු ලැබූ අතර නව මායිම එම ගංගා දෙක අතර මැද ලක්ෂ්‍යයක් විය. මේ ආකාරයෙන්, කැකෙටා ගඟ සහ නැපෝ ගඟ අතර ඇමසෝනියානු භූමි ප්‍රදේශ සඳහා ඉක්වදෝරය කොලොම්බියාවට තිබූ හිමිකම් අත්හැර දැමූ අතර, එමඟින් බ්‍රසීලයෙන් වෙන් විය. පසුව, කොලොම්බියාව සහ පේරු අතර කෙටි යුද්ධයක් ඇති වූ අතර, පේරු හි කැකෙටා කලාපයට හිමිකම් පෑම සම්බන්ධයෙන් එය අවසන් වූ අතර, එය 1922 මාර්තු 24 වන දින පේරු අකමැත්තෙන් වුවද සලමොන්-ලොසානෝ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීමත් සමඟ අවසන් විය. 1916 දී ඉක්වදෝරය කොලොම්බියාවට ලබා දුන් ඉක්වදෝරියානු හිමිකම් පෑ ඉඩම් කොලොම්බියාව පේරු වෙත ලබා දුන් බැවින්, ඉක්වදෝරය මෙම රහස් ගිවිසුමට විරෝධය පළ කළේය.

1924 ජූලි 21 වන දින, ඉක්වදෝරය සහ පේරු අතර පොන්ස්-කැස්ට්‍රෝ ඔයන්ගුරෙන් ප්‍රොටෝකෝලය අත්සන් කරන ලද අතර එහිදී දෙදෙනාම සෘජු සාකච්ඡා පැවැත්වීමට සහ ආරවුල සාධාරණ ආකාරයකින් විසඳීමට සහ ආරවුලේ වෙනස් කරුණු බේරුම්කරණය සඳහා එක්සත් ජනපදයට ඉදිරිපත් කිරීමට එකඟ විය. ඉක්වදෝරියානු සහ පේරු නියෝජිතයින් අතර සාකච්ඡා 1935 සැප්තැම්බර් 30 වන දින වොෂින්ටනයේදී ආරම්භ විය. ඊළඟ මාස 7 තුළ සාකච්ඡා තර්ක බවට පත් වූ අතර අවසානයේ 1937 සැප්තැම්බර් 29 වන දින, පේරු නියෝජිතයින් සාකච්ඡා නතර කිරීමට තීරණය කළහ.^{[තහවුරු කර නොමැත]}

1941 දී, සරුමිල්ලා ගඟ අවට මතභේදාත්මක ප්‍රදේශ තුළ වේගයෙන් වර්ධනය වන ආතතීන් මධ්‍යයේ, පේරු සමඟ යුද්ධයක් ඇති විය. පේරු-හිමිකම් කියන භූමියේ ඉක්වදෝරයේ හමුදා පැවැත්ම ආක්‍රමණයක් බව පේරු කියා සිටියේය; ඉක්වදෝරය, එහි පැත්තෙන් කියා සිටියේ, පේරු මෑතකදී සරුමිල්ලා ගඟ වටා ඉක්වදෝරය ආක්‍රමණය කළ බවත්, ස්පාඤ්ඤයෙන් ඉක්වදෝරය නිදහස ලැබූ දා සිට පේරු විසින් ටුම්බෙස්, ජාන් සහ පුටෝමායෝ සහ මරනොන් ගංගා අතර ඇමසෝනියානු ද්‍රෝණියේ මතභේදාත්මක ප්‍රදේශ බොහොමයක් ක්‍රමානුකූලව අත්පත් කරගෙන ඇති බවත්ය. 1941 ජූලි මාසයේදී, රටවල් දෙකෙහිම හමුදා බලමුලු ගැන්වූහ. පේරු රාජ්‍යයේ 11,681 ක හමුදාවක් සිටි අතර, ඔවුන් 2,300 ක දුර්වල සැපයුම් සහ ප්‍රමාණවත් ලෙස සන්නද්ධ නොවූ ඉක්වදෝර හමුදාවකට මුහුණ දුන් අතර, ඉන් 1,300 ක් පමණක් දකුණු පළාත්වල යොදවා තිබුණි. 1941 ජූලි 5 වන දින පේරු හමුදා ස්ථාන කිහිපයකින් සරුමිල්ලා ගඟ තරණය කළ විට සතුරුකම් ඇති විය, ඉක්වදෝර දේශසීමා හමුදාවන්ගේ ශක්තිය සහ අධිෂ්ඨානය පරීක්ෂා කළහ. අවසානයේ, 1941 ජූලි 23 වන දින, පේරු ජාතිකයන් ප්‍රධාන ආක්‍රමණයක් දියත් කළ අතර, සරුමිල්ලා ගඟ තරණය කර ඉක්වදෝර පළාතේ එල් ඔරෝ වෙත ඉදිරියට ගියහ.

ඉක්වදෝර-පේරු යුද්ධය අතරතුර, පේරු රාජ්‍යය මතභේදාත්මක භූමියෙන් කොටසක් සහ එල් ඕරෝ පළාතේ සමහර කොටස් සහ ලෝජා පළාතේ සමහර කොටස් පාලනය කර ගනිමින් ඉක්වදෝර රජයට තම භෞමික හිමිකම් අත්හරින ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. පේරු නාවික හමුදාව ගුවායාකිල් වරාය අවහිර කළ අතර, ඉක්වදෝර හමුදාවන්ට සියලු සැපයුම් පාහේ කපා හැරියේය. සති කිහිපයක යුද්ධයකින් පසුව සහ එක්සත් ජනපදයේ සහ ලතින් ඇමරිකානු ජාතීන් කිහිපයක පීඩනය යටතේ, සියලු සටන් නතර විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී අක්ෂ බලවතුන්ට එරෙහිව අර්ධගෝලීය එක්සත්කමට පක්ෂව, 1942 ජනවාරි 29 වන දින අත්සන් කරන ලද රියෝ ප්‍රොටෝකෝලයෙන් විධිමත් කරන ලද ගිවිසුමකට ඉක්වදෝරය සහ පේරු රාජ්‍යය පැමිණියේ යුද්ධය අවසන් වන විට ඔවුන් අත්පත් කරගත් භූමිය සමඟ පේරු රාජ්‍යයට පක්ෂව ය.

1944 තේජාන්විත මැයි විප්ලවයෙන් පසුව හමුදා-සිවිල් කැරැල්ලක් සහ ඉන් පසුව සිදු වූ සිවිල් වැඩ වර්ජනයක් හේතුවෙන් කාලෝස් අරෝයෝ ඩෙල් රියෝ ඉක්වදෝර රජයෙන් ඒකාධිපතියෙකු ලෙස සාර්ථකව ඉවත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇති වූ අවපාතය සහ ජනප්‍රිය නොසන්සුන්තාව 1960 ගණන්වලදී ජනප්‍රිය දේශපාලනයට සහ දේශීය මිලිටරි මැදිහත්වීම් වලට නැවත පැමිණීමට හේතු වූ අතර, විදේශීය සමාගම් ඉක්වදෝර ඇමසන් හි තෙල් සම්පත් සංවර්ධනය කළහ. 1972 දී ඇන්ඩියන් නල මාර්ගයේ ඉදිකිරීම් අවසන් කරන ලදී. නල මාර්ගය ඇන්ඩීස් හි නැගෙනහිර පැත්තෙන් වෙරළට තෙල් ගෙන ආ අතර, ඉක්වදෝරය දකුණු ඇමරිකාවේ දෙවන විශාලතම තෙල් අපනයනකරු බවට පත් විය.

රියෝ ප්‍රොටෝකෝලය දකුණු ඉක්වදෝරයේ දුරස්ථ කෝඩිලෙරා ඩෙල් කොන්ඩෝර් ප්‍රදේශයේ කුඩා ගංගාවක් දිගේ මායිම නිශ්චිතව විසඳීමට අසමත් විය. මෙය ඉක්වදෝරය සහ පේරු අතර දීර්ඝ කාලීන ආරවුලක් ඇති කළ අතර එය අවසානයේ දෙරට අතර සටනට හේතු විය. පළමුව 1981 ජනවාරි-පෙබරවාරි මාසවල දේශසීමා ගැටුමක් පැකිෂා සිද්ධිය ලෙස හැඳින්වෙන අතර අවසානයේ 1995 ජනවාරි මාසයේදී පූර්ණ පරිමාණ යුද්ධයක් ඇති විය. එහිදී ඉක්වදෝර හමුදාව පේරු ගුවන් යානා සහ හෙලිකොප්ටර් වෙඩි තබා බිම දැමූ අතර පේරු පාබල හමුදාව දකුණු ඉක්වදෝරයට ගමන් කළහ. සෙනෙපා යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන සතුරුකම් ආරම්භ වීම සඳහා සෑම රටක්ම අනෙකාට දොස් පැවරීය. ඉක්වදෝර ජනාධිපති සික්ස්ටෝ ඩුරන් බැලන් ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කළේ තමා ඉක්වදෝරයේ එක සෙන්ටිමීටරයක්වත් අත් නොහරින බවයි. ඉක්වදෝරයේ ජනප්‍රිය හැඟීම් පේරුට එරෙහිව දැඩි ලෙස ජාතිකවාදී විය: ක්විටෝහි බිත්තිවල පේරු "කේන් ඩි ලතින් ඇමරිකාව" ලෙස හඳුන්වන ග්‍රැෆිටි දැකිය හැකි අතර එය උත්පත්ති පොතේ ඔහුගේ සහෝදර කේන් විසින් ආබෙල් ඝාතනය කිරීම පිළිබඳ සඳහනකි.

ඉක්වදෝරය සහ පේරු 1998 ඔක්තෝබර් 26 වන දින බ්‍රසීලියා ජනාධිපති පනතේ සාම ගිවිසුමට අත්සන් තැබූ අතර එය සතුරුකම් අවසන් කළ අතර බටහිර අර්ධගෝලයේ දීර්ඝතම කාලයක් පැවති භෞමික ආරවුල ඵලදායී ලෙස අවසන් කළේය. රියෝ ප්‍රොටෝකෝලයේ ඇපකරුවන් (ආර්ජන්ටිනාව, බ්‍රසීලය, චිලී සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය) විසින් මායිම් නොකළ කලාපයේ මායිම කෝඩිලෙරා ඩෙල් කොන්ඩෝර් රේඛාවේ ස්ථාපිත කළ යුතු බවට තීන්දු කරන ලදී. ඉක්වදෝරයට කෝඩිලෙරා හි නැගෙනහිර බෑවුම් වලට මෙන්ම සෙනෙපා මූලස්ථානයේ මුළු බටහිර ප්‍රදේශයටම දශක ගණනාවක් පැරණි භෞමික හිමිකම් අත්හැරීමට සිදු වූ අතර, පේරුට ඉක්වදෝරයට ස්වෛරීභාවය නොමැතිව, යුද්ධයේ කේන්ද්‍රස්ථානය වූ ටිවින්සා හි ඉක්වදෝර කඳවුර පේරු පස තුළ පිහිටා තිබූ සහ ගැටුම අතරතුර ඉක්වදෝර හමුදාව විසින් අල්ලාගෙන සිටි ප්‍රදේශයේ, සදාකාලික බදු දීමකින් නමුත් ස්වෛරීභාවයකින් තොරව, එහි භූමියෙන් කිලෝමීටර 1 (වර්ග සැතපුම් 0.39) ක් ඉක්වදෝරයට ලබා දීමට සිදුවිය. අවසාන දේශසීමා මායිම් නිර්ණය 1999 මැයි 13 වන දින ක්‍රියාත්මක වූ අතර, බහුජාතික MOMEP (ඉක්වදෝරය සහ පේරු සඳහා හමුදා නිරීක්ෂක මෙහෙයුම) හමුදා යෙදවීම 1999 ජුනි 17 වන දින ඉවත් විය.

හමුදා ආණ්ඩු (1972–79)

1972 දී, "විප්ලවවාදී සහ ජාතිකවාදී" හමුදා ජුන්ටාවක් වේලාස්කෝ ඉබාරාගේ රජය පෙරලා දැමීය. කුමන්ත්‍රණය ජෙනරාල් ගිලර්මෝ රොඩ්‍රිගස් විසින් මෙහෙයවන ලද අතර නාවික හමුදාපති ජෝර්ජ් ක්වයිරෝලෝ ජී විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. නව ජනාධිපතිවරයා ජෝස් මාරියා වේලාස්කෝව ආර්ජන්ටිනාවට පිටුවහල් කළේය. 1976 වන තෙක් ඔහු බලයේ රැඳී සිටි අතර, පසුව ඔහු වෙනත් හමුදා රජයක් විසින් ඉවත් කරන ලදී. එම හමුදා ජුන්ටාව මෙහෙයවනු ලැබුවේ උත්තරීතර කවුන්සිලයේ සභාපති ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අද්මිරාල් ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ පොවෙඩා විසිනි. උත්තරීතර කවුන්සිලයට තවත් සාමාජිකයින් දෙදෙනෙකු ඇතුළත් විය: ජෙනරාල් ගිලර්මෝ ඩුරන් ආර්සෙන්ටේල්ස් සහ ජෙනරාල් ලුයිස් පින්ටාඩෝ. සිවිල් සමාජය වඩ වඩාත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ සඳහා ඉල්ලා සිටියේය. රජයේ අමාත්‍ය කර්නල් රිචලියු ලෙවොයර්, විශ්වීය මැතිවරණ හරහා ව්‍යවස්ථාමය ක්‍රමයට නැවත පැමිණීමේ සැලැස්මක් යෝජනා කර ක්‍රියාත්මක කළේය. මෙම සැලැස්ම මඟින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ නව ජනාධිපතිවරයාට විධායක කාර්යාලයේ රාජකාරි භාර ගැනීමට හැකි විය.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට නැවත පැමිණීම (1979–වර්තමානය)

1979 අප්‍රේල් 29 වන දින නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් යටතේ මැතිවරණ පැවැත්විණි. ජේම් රොල්ඩෝස් අගුලේරා ජනාධිපති ධුරයට තේරී පත් වූ අතර, එය ඉක්වදෝර ඉතිහාසයේ වැඩිම ඡන්ද සංඛ්‍යාවයි. සිවිල් සහ හමුදා ඒකාධිපතිත්වයන්ගෙන් දශකයකට ආසන්න කාලයකට පසු, ඔහු අගෝස්තු 10 වන දින ව්‍යවස්ථානුකූලව තේරී පත් වූ පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස බලයට පත් විය. 1980 දී, ඔහු කොන්සෙන්ට්‍රේෂන් ඩි ෆුර්සාස් පොපියුලේර්ස් (ජනප්‍රිය බලවේග සාන්ද්‍රණය) වෙතින් ඉවත් වීමෙන් පසු පාර්ටිඩෝ පුවෙබ්ලෝ, කැම්බියෝ වයි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (ජනතාව, වෙනස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය) ආරම්භ කළේය. 1981 මැයි 24 වන දින ඔහු මිය යන තෙක් පාලනය කළේය. ඔහුගේ බිරිඳ සහ ආරක්ෂක අමාත්‍ය මාර්කෝ සුබියා මාටිනෙස් සමඟ ඔහුගේ ගුවන් හමුදා ගුවන් යානය පේරු දේශසීමාව අසල අධික වර්ෂාවකින් කඩා වැටුණි. ඔහුගේ ප්‍රතිසංස්කරණවාදී න්‍යාය පත්‍රය නිසා ඔහුට එරෙහිව බහුවිධ මරණ තර්ජන, විමර්ශනය අතරතුර ප්‍රධාන සාක්ෂිකරුවන් දෙදෙනෙකු සාක්ෂි දීමට පෙර මෝටර් රථ අනතුරු වලින් මිය යාම සහ සිද්ධිය පිළිබඳ සමහර විට පරස්පර විරෝධී වාර්තා සැලකිල්ලට ගෙන, ඔහු සීඅයිඒ විසින් ඝාතනය කරන ලද බව බොහෝ අය විශ්වාස කරති. රොල්ඩොස්ගෙන් පසු වහාම උප ජනාධිපති ඔස්වල්ඩෝ හර්ටාඩෝ පත් විය.

1984 දී, සමාජ ක්‍රිස්තියානි පක්ෂයේ ලියොන් ෆෙබ්‍රෙස් කෝඩෙරෝ ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. 1988 දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික (ඉස්කියර්ඩා ඩිමොක්‍රටිකා, හෝ හැඳුනුම්පත) පක්ෂයේ රොඩ්රිගෝ බෝර්ජා සෙවාලෝස් ජනාධිපති ධුරය දිනා ගත් අතර, අබ්දාලා බුකාරම් (ජයිම් රොල්ඩොස්ගේ මස්සිනා සහ ඉක්වදෝරියානු රොල්ඩොසිස්ට් පක්ෂයේ නිර්මාතෘ) ට එරෙහිව දෙවන වටයේ මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහුගේ රජය මානව හිමිකම් ආරක්ෂාව වැඩිදියුණු කිරීමට කැපවී සිටි අතර සමහර ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළේය, විශේෂයෙන් ඉක්වදෝරය විදේශ වෙළඳාමට විවෘත කිරීම. බෝර්ජා රජය එලෝයි ඇල්ෆාරෝගේ නමින් නම් කරන ලද "¡ඇල්ෆාරෝ වීව්, කැරජෝ!" ("ඇල්ෆාරෝ ලයිව්ස්, ඩැමිට්!") නම් කුඩා ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම විසුරුවා හැරීමට සාකච්ඡා කළේය. කෙසේ වෙතත්, අඛණ්ඩ ආර්ථික ගැටලු ID පක්ෂයේ ජනප්‍රියතාවය අඩපණ කළ අතර, විරුද්ධ පක්ෂ 1999 දී කොංග්‍රසයේ පාලනය ලබා ගත්හ.

සැලකිය යුතු සිදුවීමක් වූයේ 1995 දී ඉක්වදෝරය සහ පේරු අතර පැවති සෙනෙපා යුද්ධයයි.

1996 දී ඇට්ලන්ටා හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී ජෙෆර්සන් පෙරෙස් කිලෝමීටර් 20 ක ඇවිදීමෙන් රන් පදක්කම දිනා ගනිමින් ඉක්වදෝරය සිය පළමු ඔලිම්පික් පදක්කම දිනා ගත්තේය.

2000 අප්‍රේල් 13 වන දින ඉක්වදෝරය එක්සත් ජනපද ඩොලරය එහි ජාතික මුදල් ඒකකය ලෙස පිළිගත් අතර සැප්තැම්බර් 11 වන දින රටේ ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීම සඳහා රට ඉක්වදෝරියානු සුක්‍රේ ඉවත් කළේය. එතැන් සිට ඉක්වදෝරයේ එකම නිල මුදල් ඒකකය එක්සත් ජනපද ඩොලරයයි.

ඇමරින්දියානු ජනගහනය ක්‍රියාකාරී ඡන්ද දායකයෙකු ලෙස මතුවීම මෑත වසරවලදී රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අස්ථාවරත්වයට හේතු වී තිබේ. ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ, විරැකියාව අඩු කිරීම සහ සමාජ සේවා සැපයීම සහ ඉඩම් හිමි ප්‍රභූව විසින් ඓතිහාසික සූරාකෑම පිළිබඳ පොරොන්දු ඉටු කිරීමට රජය අසමත් වීමෙන් ජනගහනය පෙළඹී ඇත. ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාරය, ප්‍රභූ සහ වාමාංශික ව්‍යාපාර දෙකෙහිම අඛණ්ඩ අස්ථාවර කිරීමේ උත්සාහයන් සමඟ, විධායක කාර්යාලය පිරිහීමට හේතු වී තිබේ. 2005 අප්‍රේල් මාසයේදී කොංග්‍රසය විසින් ජනාධිපති ලුසියෝ ගුටියර්ස් ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් පෙන්නුම් කරන පරිදි, ජනතාව සහ රජයේ අනෙකුත් ශාඛා ජනාධිපතිවරයාට ඉතා සුළු දේශපාලන ප්‍රාග්ධනයක් ලබා දෙයි. උප ජනාධිපති ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ පැලසියෝ ඔහුගේ ස්ථානයට පත්විය.

2006 මැතිවරණයේදී, රෆායෙල් කොරියා ජනාධිපති ධුරයට පත්විය. 2007 ජනවාරි මාසයේදී, ඔහුගේ අනාගත සගයන් වන ලතින් ඇමරිකාවේ වාමාංශික දේශපාලන නායකයින් කිහිප දෙනෙකු ඔහුගේ දිවුරුම් දීමේ උත්සවයට සහභාගී විය. 2008 ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලද නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් වාමාංශික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළේය. 2008 දෙසැම්බර් මාසයේදී, කොරියා ඉක්වදෝරයේ ජාතික ණය නීත්‍යානුකූල නොවන බව ප්‍රකාශ කළේය, එය පෙර දූෂිත හා ඒකාධිපති පාලන තන්ත්‍රයන් විසින් ගිවිසුම්ගත කරන ලද පිළිකුල් සහගත ණය බවට තර්කය මත පදනම් විය. ඔහු නිවේදනය කළේ රට ඩොලර් බිලියන 3 කට වඩා වටිනා බැඳුම්කර ගෙවීම පැහැර හරින බවයි, සහ ජාත්‍යන්තර අධිකරණවල ණයහිමියන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමෙන් ඔහු හිඟ බැඳුම්කරවල මිල 60% කට වඩා අඩු කිරීමට සමත් විය. ඔහු 2009 ජුනි මාසයේදී ඉක්වදෝරය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සඳහා බොලිවේරියානු සන්ධානයට ගෙන ආවේය. කොරියාගේ පරිපාලනය ඉක්වදෝරයේ දරිද්‍රතාවය සහ විරැකියාව ඉහළ මට්ටමක පැවතීම අඩු කළේය .

කොරියාගේ අඛණ්ඩ වාර තුන (2007 සිට 2017 දක්වා) අනුගමනය කළේ ඔහුගේ හිටපු උප ජනාධිපති ලෙනින් මොරෙනෝ ජනාධිපති ලෙස වසර හතරක් (2017–21) ගත කිරීමයි. 2017 දී තේරී පත් වූ පසු, ජනාධිපති මොරෙනෝගේ රජය මහජන වියදම් අඩු කිරීම, වෙළඳ ලිබරල්කරණය සහ කම්කරු නීති සංග්‍රහයේ නම්‍යශීලීභාවය වැනි ආර්ථික වශයෙන් ලිබරල් ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළේය. 2018 අගෝස්තු මාසයේදී ඉක්වදෝරය වාමාංශික බොලිවේරියානු සන්ධානයෙන් (ඇල්බා) ඉවත් විය. නිෂ්පාදන සංවර්ධන පනත කප්පාදු ප්‍රතිපත්තියක් හඳුන්වා දුන් අතර, පෙර සංවර්ධන සහ නැවත බෙදාහැරීමේ ප්‍රතිපත්ති අඩු කළේය. බදු සම්බන්ධයෙන්, බලධාරීන් වංචාකරුවන්ට සමාව ලබා දීමෙන් සහ විශාල සමාගම් සඳහා බදු අනුපාත අඩු කිරීමට පියවර යෝජනා කිරීමෙන් "ආයෝජකයින් නැවත පැමිණීම දිරිමත් කිරීම" අරමුණු කළහ. ඊට අමතරව, අමුද්‍රව්‍ය මිල ගණන් සහ විදේශ විනිමය ආපසු ගෙන්වා ගැනීම සඳහා බදු වැඩි කිරීමේ අයිතිය රජය අත්හැරියේය. 2018 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, මොරෙනෝ කොරියාගේ සමීප මිතුරෙකු වන වෙනිසියුලාවේ මදුරෝ පරිපාලනය සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා කපා හැරියේය. මොරෙනෝ යටතේ එක්සත් ජනපදය සමඟ සබඳතා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු විය. 2019 ජුනි මාසයේදී, ඉක්වදෝරය ගැලපගෝස් දූපත් වල ගුවන් තොටුපළකින් එක්සත් ජනපද හමුදා ගුවන් යානා ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවසර දීමට එකඟ විය. 2020 පෙබරවාරි මාසයේදී, ඔහුගේ වොෂින්ටන් සංචාරය වසර 17 කට පසු ඉක්වදෝරියානු සහ එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයෙකු අතර පළමු හමුව විය.

ඉන්ධන සහනාධාර අවසන් කිරීමට සහ මොරෙනෝ විසින් අනුගමනය කරන ලද කප්පාදු පියවරයන්ට එරෙහිව 2019 ඔක්තෝබර් 3 වන දින විරෝධතා මාලාවක් ආරම්භ විය. ඔක්තෝබර් 10 වන දින, විරෝධතාකරුවන් අගනුවර වන ක්විටෝ අත්පත් කර ගත් අතර, එමඟින් ඉක්වදෝර රජය තාවකාලිකව ගුවායාකිල් වෙත ගෙන යන ලදී. රජය අවසානයේ 2019 දී ක්විටෝ වෙත ආපසු ගියේය. 2019 ඔක්තෝබර් 14 වන දින, රජය ඉන්ධන සහනාධාර යථා තත්ත්වයට පත් කළ අතර සති දෙකකට ආසන්න විරෝධතා අවසන් කළ කප්පාදු පැකේජයක් ඉල්ලා අස්කර ගත්තේය.

2021 අප්‍රේල් 11 වන දින පැවති මැතිවරණයේදී, කොන්සර්වේටිව් හිටපු බැංකුකරුවෙකු වන ගිලර්මෝ ලැසෝ ඡන්දවලින් 52.4% ක් ලබා ගත් අතර, පිටුවහල් කරන ලද හිටපු ජනාධිපති කොරියාගේ සහාය ලැබූ වාමාංශික ආර්ථික විද්‍යාඥ ඇන්ඩ්‍රෙස් අරවුස් ලබා ගත් ඡන්ද 47.6% ට සාපේක්ෂව. 2013 සහ 2017 ජනාධිපතිවරණවලදී ලැසෝ දෙවන ස්ථානයට පත්විය. 2021 මැයි 24 වන දින, ලැසෝ දිවුරුම් දුන් අතර, වසර 14 කට පසු රටේ පළමු දක්ෂිණාංශික නායකයා බවට පත්විය. ලැසෝගේ පක්ෂය වන CREO ව්‍යාපාරය සහ එහි සගයා වන සමාජ ක්‍රිස්තියානි පක්ෂය (PSC) 137 න් 31 ක් පමණක් දිනා ගත් අතර, අරූස්ගේ බලාපොරොත්තුව සඳහා වූ සංගමය (UNES) ආසන 49 ක් දිනා ගත් අතර, එයින් අදහස් කළේ ලැසෝට ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාදායක න්‍යාය පත්‍රය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ඉස්කියර්ඩා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහ ස්වදේශික පචකුටික් පක්ෂවල සහාය අවශ්‍ය වූ බවයි.

2021 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, අපරාධ සහ මත්ද්‍රව්‍ය ආශ්‍රිත ප්‍රචණ්ඩත්වයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ලැසෝ දින 60ක හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය, රාජ්‍ය බන්ධනාගාරවල ප්‍රතිවාදී කණ්ඩායම් අතර ඇති වූ බොහෝ ලේ වැකි ගැටුම් ඇතුළුව. අපරාධවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ ඔහුගේ රජයේ හැකියාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ලැසෝ ව්‍යවස්ථාමය වෙනස්කම් මාලාවක් යෝජනා කළේය. 2023 පෙබරවාරි මාසයේ පැවති ජනමත විචාරණයකදී, ඡන්දදායකයින් ඔහුගේ යෝජිත වෙනස්කම් අතිමහත් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර එය ලැසෝගේ දේශපාලන ස්ථාවරය දුර්වල කළේය.

2023 ඔක්තෝබර් 15 වන දින, මධ්‍යස්ථ අපේක්ෂක ඩැනියෙල් නොබෝවා වාමාංශික අපේක්ෂක ලුයිසා ගොන්සාලෙස්ට එරෙහිව 52.3% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් නොබෝවා නොබෝවා නොමේරූ ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. 2023 නොවැම්බර් 23 වන දින නොබෝවා දිවුරුම් දෙන ලදී.

2024 ජනවාරි මාසයේදී, ලොස් චොනෙරෝස් කාටෙල් හි සිරගත කරන ලද නායක ජෝස් ඇඩොල්ෆෝ මැකියාස් විලමාර් ("ෆිටෝ" ලෙසද හැඳින්වේ) පලා යාමට සහ පොදු රූපවාහිනී නාලිකාවක සන්නද්ධ ප්‍රහාරයකට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහිව "අභ්‍යන්තර සන්නද්ධ ගැටුමක්" නොබෝවා ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 2025 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජනාධිපති ඩැනියෙල් නොබෝවා ඉක්වදෝරයේ ජනාධිපතිවරණ දෙවන වටය ජයග්‍රහණය කළේය, එනම් ඔහු දැන් සම්පූර්ණ වසර හතරක ධුර කාලයක් සේවය කරනු ඇත.

රජය සහ දේශපාලනය

ඉක්වදෝර රාජ්‍යය රජයේ ශාඛා පහකින් සමන්විත වේ: විධායක ශාඛාව, ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛාව, අධිකරණ ශාඛාව, මැතිවරණ ශාඛාව සහ විනිවිදභාවය සහ සමාජ පාලනය.

ඉක්වදෝරය වසර හතරක කාලයක් සඳහා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. ඉක්වදෝරයේ ජනාධිපතිවරයා ක්විටෝ හි ජනාධිපති පැලසියෝ ඩි කැරොන්ඩෙලෙට් වෙතින් තම බලය ක්‍රියාත්මක කරයි. වත්මන් ව්‍යවස්ථාව 2007 දී තේරී පත් වූ ඉක්වදෝර ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් ලියා ඇති අතර එය 2008 දී ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලදී. 1936 සිට, වයස අවුරුදු 18-65 අතර සියලුම සාක්ෂරතා පුද්ගලයින් සඳහා ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම අනිවාර්ය වන අතර, වයස අවුරුදු 16 ට වැඩි අනෙකුත් සියලුම පුරවැසියන් සඳහා විකල්ප වේ.

විධායක ශාඛාවට අමාත්‍යාංශ 23 ක් ඇතුළත් වේ. පළාත් ආණ්ඩුකාරවරුන් සහ මන්ත්‍රීවරුන් (නගරාධිපතිවරුන්, වැඩිහිටි මන්ත්‍රීවරුන් සහ පල්ලියේ මණ්ඩල) සෘජුවම තේරී පත් වේ. ජූලි සහ දෙසැම්බර් මාසවල විවේක කාලයන් හැර ඉක්වදෝරයේ ජාතික සභාව වසර පුරා රැස්වේ. ස්ථිර කමිටු දහතුනක් ඇත. ජාතික අධිකරණ අධිකරණයේ සාමාජිකයින් වසර නවයක කාලයක් සඳහා ජාතික අධිකරණ සභාව විසින් පත් කරනු ලැබේ.

විධායක ශාඛාව

විධායක ශාඛාව ජනාධිපතිවරයා විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා සමඟ වසර හතරක් සඳහා තේරී පත් වූ උප ජනාධිපතිවරයා (එක් වරක් පමණක් නැවත තේරී පත්වීමේ හැකියාව ඇත) සිටී. රාජ්‍ය නායකයා සහ ප්‍රධාන රජයේ නිලධාරියා ලෙස, ජාතික සම්බන්ධීකාරකවරුන්, අමාත්‍යවරුන්, රාජ්‍ය අමාත්‍යවරුන් සහ රාජ්‍ය සේවකයින් පත් කිරීම ඇතුළුව රාජ්‍ය පරිපාලනය සඳහා ඔහු වගකිව යුතුය. විධායක ශාඛාව විදේශ ප්‍රතිපත්තිය නිර්වචනය කරයි, ජනරජයේ චාන්සලර්වරයා මෙන්ම තානාපතිවරුන් සහ කොන්සල්වරුන් පත් කරයි, ඉක්වදෝරයේ සන්නද්ධ හමුදා, ඉක්වදෝරයේ ජාතික පොලිසිය සහ පත් කිරීමේ බලධාරීන් කෙරෙහි අවසාන අධිකාරිය වේ. වැඩබලන ජනාධිපතිවරයාගේ බිරිඳ ඉක්වදෝරයේ පළමු ආර්යාව යන පදවිය ලබයි.

ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛාව

නීතිදායක මාලිගාවේ ක්විටෝ නගරයේ මූලස්ථානය පිහිටා ඇති ජාතික සභාව මගින් ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛාව මූර්තිමත් කර ඇති අතර, කමිටු දහයකට බෙදා වසර හතරක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සභා මන්ත්‍රීවරුන් 137 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ. නවතම ජාතික ජනගහන සංගණනයට අනුව, ජාතික මැතිවරණ කොට්ඨාශයකින් තේරී පත් වූ සභාවක්, එක් එක් පළාතෙන් තේරී පත් වූ සභා මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනෙකු සහ 150,000 ඉක්මවන සෑම ජනගහනයක් හෝ කොටසකටම එක් අයෙකි. ඊට අමතරව, ප්‍රාදේශීය සහ අගනගර දිස්ත්‍රික්කවල සභා මැතිවරණය ව්‍යවස්ථාවෙන් තීරණය වේ.

අධිකරණ ශාඛාව

ඉක්වදෝරයේ අධිකරණය එහි ප්‍රධාන ආයතනය ලෙස අධිකරණ සභාව ඇති අතර, ජාතික අධිකරණය, පළාත් අධිකරණ සහ පහළ අධිකරණ ද ඇතුළත් වේ. අධිකරණ මණ්ඩලය විසින් නීතිමය නියෝජනය සිදු කරනු ලැබේ. ජාතික අධිකරණ අධිකරණය වසර නවයක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ විනිසුරුවරුන් 21 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ. අධිකරණ සංග්‍රහයට අනුව විනිසුරුවරුන් සෑම වසර තුනකට වරක් තුනෙන් එකකින් අලුත් කරනු ලැබේ. විරුද්ධ ක්‍රියාමාර්ග සහ කුසලතා මත පදනම්ව අධිකරණ මණ්ඩලය විසින් මොවුන් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. අධිකරණ පද්ධතිය රජයේ නඩු පවරන්නාගේ සහ මහජන ආරක්ෂකයාගේ ස්වාධීන කාර්යාල මගින් ශක්තිමත් කරනු ලැබේ. සහායක ආයතන පහත පරිදි වේ: නොතාරිස්වරුන්, අධිකරණ වෙන්දේසිකරුවන් සහ අධිකරණ ග්‍රාහකයින්. එසේම ඇමරිකානු ඉන්දියානුවන් සඳහා විශේෂ නීති තන්ත්‍රයක් ඇත.

මැතිවරණ ශාඛාව

මැතිවරණ ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වන්නේ සෑම වසර හතරකට වරක් හෝ මැතිවරණ හෝ ජනමත විචාරණ සිදුවන විට පමණක් ඇතුළත් වන බලධාරීන් විසිනි. එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වන්නේ ක්විටෝ නගරයේ පිහිටා ඇති අතර, සම්පූර්ණ මූල්‍ය හා පරිපාලන ස්වාධීනත්වය භුක්ති විඳින වැඩිම ඡන්දය දුන් දේශපාලන පක්ෂවල සාමාජිකයින් හත් දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ. මෙම ආයතනය, මැතිවරණ අධිකරණය සමඟ එක්ව, ඉක්වදෝරයේ රජයේ ශාඛා පහෙන් එකක් වන මැතිවරණ ශාඛාව සාදයි.

විනිවිදභාවය සහ සමාජ පාලන ශාඛාව

විනිවිදභාවය සහ සමාජ පාලනය පුරවැසි සහභාගීත්වය සහ සමාජ පාලනය සඳහා වූ කවුන්සිලය, ඔම්බුඩ්ස්මන්වරයෙකු, රාජ්‍ය පාලක ජනරාල්වරයා සහ අධිකාරීවරුන්ගෙන් සමන්විත වේ. ශාඛා සාමාජිකයින් වසර පහක් තනතුරු දරයි. මෙම ශාඛාව ප්‍රසිද්ධියේ විනිවිදභාවය සහ පාලන සැලසුම් ප්‍රවර්ධනය කිරීම මෙන්ම දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා යාන්ත්‍රණ සැලසුම් කිරීම මෙන්ම ඇතැම් බලධාරීන් නම් කිරීම සහ රට තුළ වගවීමේ නියාමන යාන්ත්‍රණය වීම සඳහා වගකිව යුතුය.

විදේශ කටයුතු

ඉක්වදෝරය 1973 දී ඔපෙක් සංවිධානයට සම්බන්ධ වූ අතර 1992 දී එහි සාමාජිකත්වය අත්හිටුවන ලදී. ජනාධිපති රෆායෙල් කොරියා යටතේ, ජනාධිපති මොරෙනෝගේ උපදෙස් පරිදි, වැඩි ආදායමක් ලබා ගැනීම සඳහා බොරතෙල් අපනයනය වැඩි කිරීමේ අභිලාෂය පවසමින්, 2020 දී නැවත ඔපෙක් සංවිධානයෙන් ඉවත් වීමට පෙර රට නැවත ඔපෙක් සංවිධානයට පැමිණියේය.

ඇන්ටාක්ටිකා ගිවිසුමේ සාමාජික රටක් ලෙස සාමකාමී විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා ඉක්වදෝරය ඇන්ටාක්ටිකාවේ පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයක් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. ජාත්‍යන්තර ගැටළු සඳහා බහුපාර්ශ්වික ප්‍රවේශයන් කෙරෙහි ඉක්වදෝරය බොහෝ විට විශාල අවධානයක් යොමු කර ඇත. ඉක්වදෝරය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ (සහ එහි විශේෂිත ආයතන බොහොමයක්) සාමාජිකයෙකු වන අතර රියෝ සමූහය, ලතින් ඇමරිකානු ආර්ථික පද්ධතිය, ලතින් ඇමරිකානු බලශක්ති සංවිධානය, ලතින් ඇමරිකානු ඒකාබද්ධතා සංගමය, ඇන්ඩියන් ජාතීන්ගේ ප්‍රජාව සහ දකුණු බැංකුව (ස්පාඤ්ඤ: බැන්කෝ ඩෙල් සුර් හෝ බැන්කෝසුර්) ඇතුළු බොහෝ කලාපීය කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයෙකි.

2017 දී ඉක්වදෝර පාර්ලිමේන්තුව මානව සංචලනය පිළිබඳ නීතියක් සම්මත කළේය.

සංක්‍රමණිකයන්ගේ මානව හිමිකම් විශ්වීය පිළිගැනීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ අරමුණින්, විශ්වීය පුරවැසිභාවය පිළිබඳ සංකල්පය එහි ව්‍යවස්ථාවේ ස්ථාපිත කළ පළමු රාජ්‍යය ලෙස සංක්‍රමණ සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සංවිධානය ඉක්වදෝරයට ප්‍රශංසා කළේය. 2019 මාර්තු මාසයේදී ඉක්වදෝරය දකුණු ඇමරිකානු ජාතීන්ගේ සංගමයෙන් ඉවත් විය.

මානව අයිතිවාසිකම්

2003 ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් වාර්තාවක් විවේචනාත්මකව කියා සිටියේ ආරක්ෂක හමුදා විසින් සිදු කරන ලද මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සඳහා නඩු පැවරීම් ඉතා අල්ප බවත්, පොලිස් අධිකරණවල පමණක් නඩු පැවරීම් ඇති බවත්, ඒවා අපක්ෂපාතී හෝ ස්වාධීන යැයි නොසැලකෙන බවත්ය. ආරක්ෂක හමුදා නිරන්තරයෙන් සිරකරුවන්ට වධහිංසා පමුණුවන බවට චෝදනා තිබේ. පොලිස් අත්අඩංගුවේ සිටියදී සිරකරුවන් මිය ගිය බවට වාර්තා තිබේ. සමහර විට නඩු විභාගයකින් තොරව රඳවා තබා ගැනීමේ කාල සීමාව ඉක්මවා ගිය පසු සැකකරු නිදහස් කළ හැකි වන තෙක් නීතිමය ක්‍රියාවලිය ප්‍රමාද විය හැකිය. බන්ධනාගාර පිරී ඉතිරී ගොස් ඇති අතර රැඳවුම් මධ්‍යස්ථානවල කොන්දේසි "පිළිකුල් සහගත" ය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ විශ්වීය ආවර්තිතා සමාලෝචනය ප්‍රකාශනයේ නිදහස සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන පාලනය කිරීමට දරන උත්සාහයන් සීමා කර ඇති අතර ඉක්වදෝරය අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා අපරාධ සම්බාධක නැවැත්විය යුතු බවත්, අධිකරණ ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම ප්‍රමාද කළ යුතු බවත් නිර්දේශ කර ඇත. අපහාසය අපරාධකරණය කිරීම පිළිබඳ නිර්දේශය ඉක්වදෝරය ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

හියුමන් රයිට්ස් වොච් (HRW) ට අනුව හිටපු ජනාධිපති කොරියා මාධ්‍යවේදීන් බිය ගැන්වූ අතර ඔවුන් "ප්‍රසිද්ධියේ හෙළා දැකීම සහ පළිගැනීමේ නඩු" වලට භාජනය කළේය. මාධ්‍යවේදීන්ට දඬුවම් වශයෙන් වසර ගණනාවක සිර දඬුවම් සහ ඩොලර් මිලියන ගණනක වන්දි ගෙවීමක් නියම වූ අතර, විත්තිකරුවන්ට සමාව ලබා දී තිබුණද. කොරියා ප්‍රකාශ කළේ තමා අපහාසාත්මක ප්‍රකාශ සඳහා ඉල්ලා අස්කර ගැනීමක් පමණක් ඉල්ලා සිටි බවයි.

HRW ට අනුව, කොරියාගේ රජය මාධ්‍ය නිදහස සහ අධිකරණ පද්ධතියේ ස්වාධීනත්වය දුර්වල කළේය. ඉක්වදෝරයේ වත්මන් අධිකරණ පද්ධතිය තුළ, විනිසුරුවරුන් තෝරා ගනු ලබන්නේ රජයේ පත්වීම්වලට වඩා කුසලතා තරඟයකිනි. කෙසේ වෙතත්, තේරීමේ ක්‍රියාවලිය පක්ෂග්‍රාහී සහ ආත්මීය ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත. විශේෂයෙන්, අවසාන සම්මුඛ පරීක්ෂණයට "අධික බර කිරා බැලීම" ලබා දී ඇති බව කියනු ලැබේ. ඔහුගේ නඩු වලදී කොරියාට පක්ෂව තීරණ ගත් විනිසුරුවන් සහ නඩු පවරන්නන්ට ස්ථිර තනතුරු ලැබී ඇති අතර, වඩා හොඳ තක්සේරු ශ්‍රේණි ඇති අනෙක් අය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.

නීති මගින් යම් දේශපාලන පණිවිඩයක් හෝ අපේක්ෂකයෙකුට පක්ෂව හෝ අප්‍රසාදය පළ කළ හැකි ලිපි සහ මාධ්‍ය පණිවිඩ ද තහනම් කර ඇත. 2012 මුල් භාගයේදී, පෞද්ගලික රූපවාහිනී හෝ ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන විස්සක් වසා දමන ලදී. පාරිසරික සහ අනෙකුත් ගැටළු වලට එරෙහිව මහජන විරෝධතාවල යෙදෙන පුද්ගලයින්ට "ත්‍රස්තවාදය සහ කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා" සඳහා නඩු පවරනු ලබන අතර, එය වසර අටක සිර දඬුවමකට හේතු විය හැක.

ෆ්‍රීඩම් හවුස්ට අනුව, 2017 සිට මාධ්‍ය සහ සිවිල් සමාජය මත පනවා ඇති සීමාවන් අඩු වී ඇත. 2022 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඉක්වදෝරයේ විවිධ රැඳවුම් මධ්‍යස්ථාන සහ බන්ධනාගාරවල පවතින දරුණු තත්ත්වය සහ නිදහස අහිමි වූවන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳව කනස්සල්ල පළ කළේය.

පරිපාලන අංශ

ඉක්වදෝරය පළාත් 24 කට බෙදා ඇත (ස්පාඤ්ඤ: provincias), ඒ සෑම එකක්ම තමන්ගේම පරිපාලන අගනුවරක් ඇත:

කලාප සහ සැලසුම් ක්ෂේත්‍ර

කලාපකරණය යනු අගනුවර වන ක්විටෝ හි පරිපාලන කාර්යයන් විමධ්‍යගත කිරීම සඳහා යාබද පළාත් දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් ඒකාබද්ධ කිරීමයි. ඉක්වදෝරයේ, කලාප හතක් ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම පහත පළාත් මගින් හැඩගස්වා ඇත:

• 1 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 42,126): එස්මෙරල්ඩාස්, කර්චි, ඉම්බබුරා, සහ සුකුම්බියෝස්. පරිපාලන නගරය: ඉබාරා
• 1 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 43,498): පිචින්චා, නාපෝ, සහ ඔරෙල්ලනා. පරිපාලන නගරය: ටෙනා
• 3 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 44,710): චිම්බෝරාසෝ, ටුන්ගුරහුආ, පැස්ටාසා, සහ කොටොපක්සි. පරිපාලන නගරය: රියෝබම්බා
• 4 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 22,257): මනබි සහ සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ඩි ලොස් සාචිලාස්. පරිපාලන නගරය: සියුඩාඩ් අල්ෆරෝ
• 5 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 38,420): සැන්ටා එලේනා, ගයාස්, ලොස් රයොස්, ගැලපගෝස්, සහ බොලිවර්. පරිපාලන නගරය: මිලාග්‍රෝ
• 6 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 38,237): කනාර්, අසුවේ, සහ මොරෝනා-සන්තියාගෝ. පරිපාලන නගරය: ක්යුඑන්සා
• 7 වන කලාපය (වර්ග කිලෝමීටර 27,571): එල් ඔරෝ, ලොජා, සහ සමෝරා-චින්චිපේ. පරිපාලන නගරය: ලොජා

ක්විටෝ සහ ගුආයාක්විල් යනු මෙට්‍රොපොලිටන් දිස්ත්‍රික්ක වේ. ගැලපගෝස්, 5 වන කලාපයට ඇතුළත් කර තිබුණද, ද විශේෂ ඒකකයක් යටතේ පවතී.

හමුදා

ඉක්වදෝර සන්නද්ධ හමුදා (Fuerzas Armadas de la Republica de Ecuador), හමුදාව, ගුවන් හමුදාව සහ නාවික හමුදාවෙන් සමන්විත වන අතර ජාතික භූමියේ අඛණ්ඩතාව සහ ජාතික ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ප්‍රකාශිත වගකීම දරයි.

පේරු සමඟ අඛණ්ඩ දේශසීමා ආරවුල් හේතුවෙන්, අවසානයේ 2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී විසඳා ගත් අතර, කොලොම්බියානු ගරිල්ලා කැරැල්ල ඇමසෝනියානු පළාත්වලට රිංගා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් පවතින ගැටලුව හේතුවෙන්, ඉක්වදෝර සන්නද්ධ හමුදා වෙනස්කම් මාලාවකට මුහුණ දී ඇත. 2009 දී, ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ නව පරිපාලනය හමුදාවන් තුළ ගැඹුරු ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් දියත් කළ අතර, වියදම් අයවැය ඩොලර් 1,691,776,803 දක්වා වැඩි කළ අතර එය 25% ක වැඩිවීමකි.

ක්විටෝ හි පිහිටි හමුදා ඇකඩමියේ ජෙනරාල් එලෝයි ඇල්ෆාරෝ (1838 පමණ) හමුදා නිලධාරීන් උපාධි ලබා ගැනීම භාරව සිටී. සැලිනාස් හි පිහිටි ඉක්වදෝර නාවික හමුදා ඇකඩමිය (1837 පමණ) නාවික නිලධාරීන් උපාධි ලබා ගනී. සැලිනාස් හි පිහිටා ඇති කොස්මේ රෙනෙල්ලා ගුවන් ඇකඩමිය (1920 පමණ), ගුවන් හමුදා නිලධාරීන් උපාධි ලබා දෙයි.

භූගෝලය

CIA ලෝක තොරතුරු පොතට අනුව, ඉක්වදෝරයේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර් 283,571 (වර්ග සැතපුම් 109,487) ක් වන අතර එයට ගැලපගෝස් දූපත් ද ඇතුළත් වේ. මෙයින් කිලෝමීටර් 276,841 (වර්ග සැතපුම් 106,889) ක් ගොඩබිම වන අතර කිලෝමීටර් 6,720 (වර්ග සැතපුම් 2,595) ක් ජලය වේ. ඉක්වදෝර රජයේ විදේශ අමාත්‍යාංශයට අනුව මුළු භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර් 256,370 (වර්ග සැතපුම් 98,985) වේ. ගැලපගෝස් දූපත් සමහර විට ඕෂනියාවේ කොටසක් ලෙස සැලකේ, එමඟින් ඇතැම් අර්ථ දැක්වීම් යටතේ ඉක්වදෝරය අන්තර් මහාද්වීපික රටක් බවට පත් වේ. ඉක්වදෝරය දකුණු ඇමරිකානු රටවල් වන උරුගුවේ, සුරිනාම්, ගයනා සහ ප්‍රංශ ගයනාවට වඩා විශාලය.

ඉක්වදෝරය 2°N සහ 5°S අක්ෂාංශ අතර පිහිටා ඇති අතර බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් මායිම් වී ඇති අතර කිලෝමීටර් 2,337 (සැතපුම් 1,452) ක වෙරළ තීරයක් ඇත. එයට කිලෝමීටර් 2,010 (සැතපුම් 1,250) ක භූමි මායිම් ඇති අතර උතුරින් කොලොම්බියාව (කිලෝමීටර් 590 (සැතපුම් 367) ක මායිමක් සහිතව) සහ නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් පේරු (කිලෝමීටර් 1,420 (සැතපුම් 882) ක මායිමක් සහිතව) ඇත. එය සමකයේ පිහිටා ඇති බටහිර දෙසින් පිහිටි රටයි.

රටට ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප හතරක් ඇත:

• ලා කොස්ටා, හෝ "වෙරළ තීරය": වෙරළබඩ කලාපය ඇන්ඩියන් කඳුවැටියේ බටහිර දෙසින් පිහිටි පළාත් වලින් සමන්විත වේ - එස්මරල්ඩාස්, ගුවාස්, ලොස් රියෝස්, මනාබි, එල් ඔරෝ, සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ඩි ලොස් සචිලස් සහ සැන්ටා එලේනා. එය රටේ වඩාත්ම සාරවත් හා ඵලදායී භූමිය වන අතර, ඩෝල් සහ චිකිටා සමාගම්වල විශාල කෙසෙල් අපනයන වගාවන්හි නිවහන වේ. ඉක්වදෝරයේ බොහෝ වී වගා කරන ප්‍රදේශයද මෙම කලාපයයි. සැබවින්ම වෙරළබඩ පළාත්වල සක්‍රීය ධීවර කර්මාන්තයක් ඇත. විශාලතම වෙරළබඩ නගරය ගුවායාකිල් වේ.
• ලා සියෙරා, හෝ "උස්බිම්": සියෙරා ඇන්ඩියන් සහ ඉන්ටර්නැන්ඩියානු උස්බිම් පළාත් වලින් සමන්විත වේ - අසුවායි, කැනර්, කාර්චි, චිම්බොරාසෝ, ඉම්බබුර, ලෝජා, පිචින්චා, බොලිවර්, කොටොපැක්සි සහ තුන්ගුරාහුවා. මෙම භූමියේ ඉක්වදෝරයේ බොහෝ ගිනිකඳු සහ හිමෙන් වැසී ගිය කඳු මුදුන් බොහොමයක් අඩංගු වේ. කෘෂිකර්මාන්තය සාම්ප්‍රදායික බෝග වන අර්තාපල්, බඩ ඉරිඟු සහ ක්විනුවා කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇති අතර ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් ඇමරින්ඩියන් කිචුවා වේ. විශාලතම සියරාන් නගරය ක්විටෝ ය.
• ලා ඇමසෝනියා, එල් ඔරියන්ටේ හෝ "නැගෙනහිර" ලෙසද හැඳින්වේ: ඔරියන්ටේ ඇමේසන් වනාන්තර පළාත් වලින් සමන්විත වේ - මොරෝනා සන්තියාගෝ, නැපෝ, ඔරෙල්ලානා, පැස්ටාසා, සුකුම්බියෝස් සහ සැමෝරා-චිංචිපේ. මෙම කලාපය ප්‍රධාන වශයෙන් සෑදී ඇත්තේ දැවැන්ත ඇමසන් ජාතික වනෝද්‍යාන සහ ඇමරින්දියානු ස්පර්ශ කළ නොහැකි කලාප වලින් වන අතර ඒවා ඇමසන් ඇමරින්දියානු ගෝත්‍රිකයින්ට සාම්ප්‍රදායිකව ජීවත්වීම සඳහා වෙන් කර ඇති විශාල භූමි ප්‍රමාණයකි. එය ඉක්වදෝරයේ විශාලතම ඛනිජ තෙල් සංචිත ඇති ප්‍රදේශය ද වන අතර මෙහි ඉහළ ඇමසන් වල කොටස් ඛනිජ තෙල් සමාගම් විසින් පුළුල් ලෙස සූරාකනු ලැබ ඇත. ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් මිශ්‍ර ඇමරින්දියානු ෂුවාර්, වෝරානි සහ කිචුවා වේ, නමුත් ගැඹුරු වනාන්තරයේ එතරම් සම්බන්ධ නොවන ගෝත්‍ර රාශියක් ඇත. සුකුම්බියෝස් හි ඔරියන්ටේ ලාගෝ ඇග්‍රියෝ හි විශාලතම නගරය.
• ලා රෙජියන් ඉන්සියුලර් යනු පැසිෆික් සාගරයේ ප්‍රධාන භූමියට බටහිරින් කිලෝමීටර් 1,000 ක් පමණ බටහිරින් පිහිටි ගැලපගෝස් දූපත් වලින් සමන්විත කලාපයයි.

ඉක්වදෝරයේ අගනුවර සහ දෙවන විශාලතම නගරය ක්විටෝ වේ, එය සියෙරා කලාපයේ පිචින්චා පළාතේ පිහිටා ඇත. එය මීටර් 2,850 ක උන්නතාංශයක් සහිත දෙවන උසම අගනුවර වේ. ඉක්වදෝරයේ විශාලතම නගරය ගුවායාස් පළාතේ ගුවායාකිල් වේ, ක්විටෝට දකුණින් පිහිටි කොටොපැක්සි, ලොව උසම ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු වලින් එකකි. ඉක්වදෝරයේ උසම කන්ද වන චිම්බොරාසෝ කන්දේ මුදුන (මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 6,268 ක් හෝ අඩි 20,560 ක් ඉහළින්), ග්‍රහලෝකයේ ඉලිප්සයිඩ් හැඩය නිසා පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ පෘථිවියේ මධ්‍යයේ සිට වඩාත්ම දුරස්ථ ස්ථානය වේ. ඇන්ඩීස් යනු නැගෙනහිරට දිවෙන ඇමසන් ජල පෝෂක ප්‍රදේශය සහ උතුරු-දකුණු ගංගා වන මැටජේ, සන්තියාගෝ, එස්මරල්ඩාස්, චෝන්, ගුවායාස්, ජුබෝන්ස් සහ පුයන්ගෝ-ටුම්බ්ස් ඇතුළු පැසිෆික් සාගරය අතර ජල පෝෂක බෙදුම්කරු වේ.

දේශගුණය

දේශගුණයේ විශාල විවිධත්වයක් ඇති අතර එය බොහෝ දුරට උන්නතාංශය අනුව තීරණය වේ. කඳු නිම්නවල එය වසර පුරා මෘදු වන අතර වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල තෙතමනය සහිත උපනිවර්තන දේශගුණයක් සහ පහත් බිම්වල වැසි වනාන්තර ඇත. පැසිෆික් වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දැඩි වැසි සමයක් සහිත නිවර්තන දේශගුණයක් ඇත. ඇන්ඩීස් කඳුකරයේ දේශගුණය සෞම්‍ය හා සාපේක්ෂව වියළි වන අතර කඳුකරයේ නැගෙනහිර පැත්තේ ඇමසන් ද්‍රෝණිය අනෙකුත් වැසි වනාන්තර කලාපවල දේශගුණය බෙදා ගනී.

සමකයේ පිහිටා ඇති නිසා, ඉක්වදෝරය වසරක් පුරා දිවා කාලයේ සුළු වෙනස්කම් අත්විඳියි. හිරු උදාව සහ හිරු බැස යෑම යන දෙකම සෑම දිනකම පැය හයට දෙකට සිදු වේ.

වසර හතළිහක් තුළ එහි ග්ලැසියර හතෙන් 54.4% ක් මතුපිටින් අහිමි වී ඇති බව රට දැක තිබේ. පර්යේෂණ මගින් 2100 වන විට ඒවා අතුරුදහන් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත. හේතුව දේශගුණික විපර්යාස වන අතර එය සත්ත්ව හා ශාක හා ජනගහනය යන දෙකටම තර්ජනයක් වේ.

ජෛව විවිධත්වය

සංරක්ෂණ ජාත්‍යන්තරයට අනුව ඉක්වදෝරය ලෝකයේ මෙගාඩයිවර්ස් රටවල් දාහතෙන් එකකි, සහ ඕනෑම ජාතියකට වර්ග කිලෝමීටරයකට වැඩිම ජෛව විවිධත්වයක් ඇත්තේ එහි ය.

ඉක්වදෝරයේ මහාද්වීපික ප්‍රදේශයේ පක්ෂි විශේෂ 1,600ක් (ලෝකයේ දන්නා පක්ෂි විශේෂවලින් 15%) සහ ගැලපගෝස් දූපත් වල ආවේණික විශේෂ 38ක් ඇත. ශාක විශේෂ 16,000කට වැඩි ප්‍රමාණයකට අමතරව, රට තුළ ආවේණික උරගයින් 106ක්, ආවේණික උභයජීවීන් 138ක් සහ සමනල විශේෂ 6,000ක් ඇත. ගැලපගෝස් දූපත්, ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදයේ ප්‍රසිද්ධ උපන් ස්ථානය ලෙස සහ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස සුවිශේෂී සත්ත්ව විශේෂ කලාපයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධය.

ඉක්වදෝරය එහි ව්‍යවස්ථාවේ ස්වභාවධර්මයේ අයිතිවාසිකම් පිළිගත් පළමු රට විය. "බුවෙන් විවිර්" හෙවත් යහපත් ජීවන රටාවේ ජාතික සැලැස්මේ, අරමුණ 4, "සොබාදහමේ අයිතිවාසිකම් සහතික කිරීම", ප්‍රතිපත්තිය 1 හි සඳහන් පරිදි ජාතියේ ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම පැහැදිලි ජාතික ප්‍රමුඛතාවයකි: "උපායමාර්ගික අංශයක් ලෙස සැලකෙන එහි ඉඩම් සහ සමුද්‍ර ජෛව විවිධත්වය ඇතුළුව ස්වාභාවික උරුමය තිරසාර ලෙස සංරක්ෂණය කර කළමනාකරණය කරන්න".

2008 දී සැලැස්ම ලියන විට, ඉක්වදෝරයේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 19% ක් ආරක්ෂා කරන ලදී; කෙසේ වෙතත්, ජාතියේ ජෛව විවිධත්වය සැබවින්ම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා භූමියෙන් 32% ක් ආරක්ෂා කළ යුතු බව ද සැලැස්මේ සඳහන් වේ. වත්මන් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලට ජාතික වනෝද්‍යාන 11 ක්, වනජීවී සරණාගත ස්ථාන 10 ක්, පාරිසරික රක්ෂිත 9 ක් සහ අනෙකුත් ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. 2008 දී ආරම්භ කරන ලද වැඩසටහනක් වන සොසියෝබොස්ක්, පෞද්ගලික ඉඩම් හිමියන්ට හෝ ප්‍රජා ඉඩම් හිමියන්ට (ඇමරින්ඩියන් ගෝත්‍ර වැනි) ස්වදේශික වනාන්තර හෝ තෘණ බිම් වැනි ස්වදේශික පරිසර පද්ධති ලෙස තම ඉඩම් පවත්වාගෙන යාම සඳහා දිරි දීමනා ගෙවීමෙන් මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් තවත් 2.3% ක් (කිලෝමීටර 6,295 ක් හෝ හෙක්ටයාර 629,500) සංරක්ෂණය කරයි. මෙම වැඩසටහන සඳහා සුදුසුකම් සහ සහනාධාර අනුපාත තීරණය කරනු ලබන්නේ කලාපයේ දරිද්‍රතාවය, ආරක්ෂා කරනු ලබන හෙක්ටයාර ගණන සහ ආරක්ෂා කළ යුතු භූමියේ පරිසර පද්ධතියේ වර්ගය සහ අනෙකුත් සාධක මත ය. ඉක්වදෝරයට 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ සාමාන්‍ය ලකුණු 7.66/10 ක් හිමි වූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 35 වන ස්ථානයට පත්විය.

යුනෙස්කෝ ලැයිස්තුවේ සිටියද, ගැලපගෝස් විවිධ ඍණාත්මක පාරිසරික බලපෑම් වලින් තර්ජනයට ලක්ව ඇති අතර, මෙම විදේශීය පරිසර පද්ධතියේ පැවැත්මට තර්ජනයක් වේ. මීට අමතරව, ඇමසන් වැසි වනාන්තරයේ තෙල් සූරාකෑම නිසා පරිසරයට පිරිපහදු නොකළ අපද්‍රව්‍ය, ගෑස් සහ බොරතෙල් බිලියන ගණනක් මුදා හැරීමට හේතු වී ඇති අතර, පරිසර පද්ධති දූෂණය කර ඇමරින්ඩියන් ජනයාට අහිතකර සෞඛ්‍ය බලපෑම් ඇති කරයි. හොඳම දන්නා උදාහරණවලින් එකක් වන්නේ ටෙක්සාකෝ-චෙව්රොන් නඩුවයි. මෙම ඇමරිකානු තෙල් සමාගම 1964 සහ 1992 අතර ඉක්වදෝර ඇමසන් කලාපයේ ක්‍රියාත්මක විය. මෙම කාලය තුළ, ටෙක්සාකෝ ඛනිජ තෙල් ක්ෂේත්‍ර 15 ක ළිං 339 ක් කැණූ අතර විෂ සහිත අපජල වළවල් 627 ක් අතහැර දැමීය. මෙම අධික ලෙස දූෂිත සහ දැන් යල් පැන ගිය තාක්ෂණයන් වියදම් අඩු කිරීමේ මාර්ගයක් ලෙස භාවිතා කළ බව දැන් දන්නා කරුණකි. මෙම නඩුව "Crude" නම් වාර්තා චිත්‍රපටයේ ද ලේඛනගත කර ඇත.

2022 දී, ඉක්වදෝරයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීරණය කළේ "කිසිම තත්වයක් යටතේ ප්‍රජාවන්ගේ සහ සොබාදහමේ සාමූහික අයිතිවාසිකම්වලට අධික කැපකිරීම් ජනනය කරන ව්‍යාපෘතියක් ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි" බවයි. තම භූමියේ කාර්මික ව්‍යාපෘති පිළිබඳව ආදිවාසී ජනතාවගේ මතයට ගරු කිරීමට ද රජයට අවශ්‍ය විය.

ආර්ථිකය

ඉක්වදෝරයේ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයක් ඇති අතර එය ඛනිජ තෙල් සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වැනි භාණ්ඩ මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. රට ඉහළ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. ඉක්වදෝරයේ ආර්ථිකය ලතින් ඇමරිකාවේ අටවන විශාලතම රට වන අතර 2000 සහ 2006 අතර සාමාන්‍ය වර්ධනය 4.6% කි. 2007 සිට 2012 දක්වා, ඉක්වදෝරයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වාර්ෂික සාමාන්‍යය සියයට 4.3 කින් වර්ධනය වූ අතර එය ලතින් ඇමරිකාව සහ කැරිබියන් සඳහා වන සාමාන්‍යයට වඩා 3.5% ක් වූ බව එක්සත් ජාතීන්ගේ ලතින් ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් ආර්ථික කොමිසම (ECLAC) පවසයි. 2008 මූල්‍ය අර්බුදය තුළ ඉක්වදෝරයට සාපේක්ෂව ඉහළ වර්ධනයක් පවත්වා ගැනීමට හැකි විය. 2009 ජනවාරි මාසයේදී, ඉක්වදෝරයේ මහ බැංකුව (BCE) 2010 වර්ධන පුරෝකථනය 6.88% ක් ලෙස දැක්වීය. 2011 දී, එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 8% කින් වර්ධනය වූ අතර ආර්ජන්ටිනාව (2 වන) සහ පැනමාව (1 වන) ට පසුව ලතින් ඇමරිකාවේ තුන්වන ඉහළම ස්ථානයට පත්විය. 1999 සහ 2007 අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය දෙගුණ වී, ක්‍රි.පූ. අනුව ඩොලර් මිලියන 65,490 දක්වා ළඟා විය. 2008 ජනවාරි දක්වා උද්ධමන අනුපාතය 1.14% ක් පමණ වූ අතර එය පසුගිය වසරේ ඉහළම අගය බව රජය පවසයි. 2007 දෙසැම්බර් සිට 2008 සැප්තැම්බර් දක්වා මාසික විරැකියා අනුපාතය සියයට 6 ක් සහ 8 ක් පමණ විය; කෙසේ වෙතත්, එය ඔක්තෝබර් මාසයේදී සියයට 9 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් 2008 නොවැම්බර් මාසයේදී නැවතත් සියයට 8 දක්වා පහත වැටුණි. ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදය ලතින් ඇමරිකානු ආර්ථිකයන්ට දිගටම බලපෑ බැවින්, 2009 සඳහා ඉක්වදෝරයේ විරැකියා සාමාන්‍ය වාර්ෂික අනුපාතය 8.5% කි. මෙතැන් සිට, විරැකියා අනුපාතයන් පහළ යාමේ ප්‍රවණතාවක් ආරම්භ විය: 2010 දී 7.6%, 2011 දී 6.0% සහ 2012 දී 4.8%.

1999 සහ 2010 අතර අන්ත දරිද්‍රතා අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය. 2001 දී එය ජනගහනයෙන් 40% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර 2011 වන විට එම අගය මුළු ජනගහනයෙන් 17.4% දක්වා පහත වැටුණි. මෙය යම් දුරකට සංක්‍රමණය සහ එක්සත් ජනපද ඩොලරය නිල ගනුදෙනු මාධ්‍යයක් ලෙස පිළිගැනීමෙන් පසු අත්පත් කරගත් ආර්ථික ස්ථාවරත්වය මගින් පැහැදිලි කෙරේ (2000 ට පෙර, ඉක්වදෝරියානු සීනි උද්ධමනයට ගොදුරු විය). කෙසේ වෙතත්, 2008 සිට, බොහෝ ඉක්වදෝර සංක්‍රමණිකයින් සේවය කරන රටවල අයහපත් ආර්ථික ක්‍රියාකාරිත්වයත් සමඟ, ප්‍රධාන වශයෙන් අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍යය යන අංශවල සමාජ වියදම් හරහා දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීම සාක්ෂාත් කර ගෙන ඇත.

තෙල් අපනයනවලින් 40% ක් වන අතර ධනාත්මක වෙළඳ ශේෂයක් පවත්වා ගැනීමට දායක වේ. 1960 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, තෙල් සූරාකෑම නිෂ්පාදනය වැඩි කළ අතර, 2011 වන විට ඔප්පු කරන ලද සංචිත බැරල් බිලියන 6.51 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත . 2021 අගභාගයේදී, ඇමසන් හි ප්‍රධාන නල මාර්ග (පෞද්ගලිකව අයත් OCP නල මාර්ගය සහ රජය සතු SOTE නල මාර්ගය) අසල ඛාදනය හේතුවෙන් ඉක්වදෝරයට තෙල් අපනයනය සඳහා බලහත්කාරයෙන් මහා පරිමාණයක් ප්‍රකාශ කිරීමට සිදු විය. එය සති තුනක් පමණ පැවති අතර, මුළු ආර්ථික පාඩු ඩොලර් මිලියන 500 කට වඩා වැඩි වූ අතර, 2022 මුල් භාගයේදී ඒවායේ නිෂ්පාදනය දිනකට බැරල් 435,000 (69,200 m3/d) සාමාන්‍ය මට්ටමට නැවත පැමිණියේය.

2012 අගෝස්තු සඳහා සමස්ත වෙළඳ ශේෂය 2012 මුල් මාස හය සඳහා ඩොලර් මිලියන 390 කට ආසන්න අතිරික්තයක් වූ අතර එය 2007 ට සාපේක්ෂව විශාල අගයක් වූ අතර එය ඩොලර් මිලියන 5.7 ක් පමණි; අතිරික්තය 2006 ට සාපේක්ෂව ඩොලර් මිලියන 425 කින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබුණි. 2008 දී තෙල් වෙළඳ ශේෂය ධනාත්මකව ඩොලර් මිලියන 3.295 ක ආදායමක් ලබා ගත් අතර තෙල් නොවන ඒවා සෘණාත්මකව ඩොලර් මිලියන 2.842 ක් විය. එක්සත් ජනපදය, චිලී, යුරෝපීය සංගමය, බොලිවියාව, පේරු, බ්‍රසීලය සහ මෙක්සිකෝව සමඟ වෙළඳ ශේෂය ධනාත්මක වේ. ආර්ජන්ටිනාව, කොලොම්බියාව සහ ආසියාව සමඟ වෙළඳ ශේෂය සෘණ වේ.

කෘෂිකාර්මික අංශය තුළ, ඉක්වදෝරය කෙසෙල් (අපනයනයේ ලොව පුරා පළමු ස්ථානය), මල් සහ හත්වන විශාලතම කොකෝවා නිෂ්පාදකයා වේ. ඉක්වදෝරය කෝපි, සහල්, අර්තාපල්, මඤ්ඤොක්කා (මඤ්ඤොක්කා, ටැපියෝකා), කෙසෙල් සහ උක්; ගවයන්, බැටළුවන්, ඌරන්, හරක් මස්, ඌරු මස් සහ කිරි නිෂ්පාදන; මාළු සහ ඉස්සන්; සහ බෝල්සා දැව ද නිෂ්පාදනය කරයි. රටේ අතිවිශාල සම්පත් අතර යුකැලිප්ටස් සහ කඩොලාන වැනි රට පුරා දැව විශාල ප්‍රමාණයක් ඇතුළත් වේ. පයින් සහ කිහිරි ලා සියෙරා ප්‍රදේශයේ සහ ගුවාස් ගංගා ද්‍රෝණියේ walnuts (වෝල්නට්ස්), රෝස්මරී සහ බෝල්සා දැව වගා කෙරේ. මෙම කර්මාන්තය ප්‍රධාන වශයෙන් සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ විශාලතම කාර්මික මධ්‍යස්ථානය වන ගුවායාකිල් සහ මෑත වසරවලදී කර්මාන්තය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය වී ඇති ක්විටෝ හි ය. මෙම නගරය රටේ විශාලතම ව්‍යාපාරික මධ්‍යස්ථානය ද වේ. කාර්මික නිෂ්පාදනය මූලික වශයෙන් දේශීය වෙළඳපොළ වෙත යොමු කෙරේ. එසේ වුවද, කාර්මික වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන ලද හෝ සැකසූ නිෂ්පාදන අපනයනය කිරීම සීමිතය. මේවාට ටින් කළ ආහාර, මත්පැන්, ස්වර්ණාභරණ, ගෘහ භාණ්ඩ සහ තවත් දේ ඇතුළත් වේ. ඉක්වදෝරයේ විවිධ දේශගුණික හා ජෛව විවිධත්වය ඉස්මතු කරමින් රජයේ ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් හේතුවෙන් පසුගිය වසර කිහිපය තුළ සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් ලැබෙන ආදායම ඉහළ ගොස් ඇත.

ඉක්වදෝරය ඇන්ඩියන් ජාතීන්ගේ ප්‍රජාවට අයත් වීමට අමතරව, සහ මර්කෝසූර් හි සහකාර සාමාජිකයෙකු වීමට අමතරව අනෙකුත් රටවල් සමඟ ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම් සාකච්ඡා කර ඇත. එය අන්තර්-ඇමරිකානු සංවර්ධන බැංකුව (IDB), ලෝක බැංකුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF), CAF - ලතින් ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් සංවර්ධන බැංකුව සහ අනෙකුත් බහුපාර්ශ්වික ආයතන වලට අමතරව ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ (WTO) ද සේවය කරයි. 2007 අප්‍රේල් මාසයේදී ඉක්වදෝරය IMF වෙත සිය ණය ගෙවා දැමීය. ඉක්වදෝරයේ රාජ්‍ය මූල්‍යය ඉක්වදෝරයේ මහ බැංකුව (BCE), ජාතික සංවර්ධන බැංකුව (BNF), රාජ්‍ය බැංකුවෙන් සමන්විත වේ.

විද්‍යා සහ පර්යේෂණ

2013 ලෝක ආර්ථික සංසද අධ්‍යයනයක දී ඉක්වදෝරය තාක්ෂණයේ නවෝත්පාදනයන් අතින් 96 වන ස්ථානයේ තබා ඇත. 2024 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ ඉක්වදෝරය 105 වන ස්ථානයට පත්විය. ඉක්වදෝර විද්‍යාවන්හි වඩාත්ම කැපී පෙනෙන නිරූපකයන් වන්නේ 1707 දී රියෝබම්බා හි උපත ලැබූ ගණිතඥයෙකු සහ සිතියම් ශිල්පියෙකු වන පෙඩ්‍රෝ විසෙන්ට් මැල්ඩොනාඩෝ සහ 1747 දී ක්විටෝ හි උපත ලැබූ මුද්‍රණ ශිල්පියෙකු, නිදහස් පූර්වගාමියෙකු සහ වෛද්‍ය පුරෝගාමියෙකු වන ඉයුජීනියෝ එස්පෙජෝ ය. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන ඉක්වදෝර විද්‍යාඥයින් සහ ඉංජිනේරුවන් අතර 1837 දී ලතින් ඇමරිකාවේ පළමු සබ්මැරීනය තැනූ පුරෝගාමියෙකු වන ලුතිනන් ජෝස් රොඩ්‍රිගස් ලැබන්ඩෙරා; ඇන්ඩියන් ශාක පිළිබඳ උද්භිද විද්‍යාඥයෙකු සහ ජීව විද්‍යාඥයෙකු වන රෙයිනාල්ඩෝ එස්පිනෝසා අගුයිලර්; සහ රසායන විද්‍යාඥයෙකු සහ රෙදිපිළි ශ්‍රේණි විද්‍යාවේ නව නිපැයුම්කරුවෙකු වන ජෝස් ඕරෙලියෝ ඩුනාස් ය.

ඉක්වදෝරයේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර වූයේ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍ර, නිවර්තන සහ බෝවන රෝග ප්‍රතිකාර, කෘෂිකාර්මික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, ඖෂධ පර්යේෂණ සහ ජෛව ඉංජිනේරු විද්‍යාවයි. කුඩා රටක් සහ විදේශීය තාක්‍ෂණයේ පාරිභෝගිකයෙකු වීම නිසා, ඉක්වදෝරය තොරතුරු තාක්‍ෂණයේ ව්‍යවසායකත්වයෙන් සහාය දක්වන පර්යේෂණ සඳහා කැමැත්තක් දක්වයි. ප්‍රති-වයිරස වැඩසටහන වන චෙක්ප්‍රෝග්‍රෑම්, බැංකු ආරක්ෂණ පද්ධතිය එම්ඩීලොක් සහ මූලික බැංකු මෘදුකාංග කෝබිස් ඉක්වදෝර සංවර්ධනයේ නිෂ්පාදන වේ.

සංචාරක

ඉක්වදෝරය යනු අතිවිශාල ස්වාභාවික ධනයක් ඇති රටකි. එහි කලාප හතරේ විවිධත්වය නිසා ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ දහස් ගණනක් බිහි වී ඇත. එහි ආසන්න වශයෙන් පක්ෂි විශේෂ 1,640 ක් ඇත. සමනලුන් විශේෂ 4,500 ක්, උරගයින් 345 ක්, උභයජීවීන් 358 ක් සහ ක්ෂීරපායින් 258 ක් මායිම් වේ. ග්‍රහලෝකයේ ඉහළම ජෛව විවිධත්වය සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති රටවල් 17 න් එකක් ලෙස ඉක්වදෝරය සැලකේ, එය ලෝකයේ කිලෝමීටර 2 කට විවිධත්වයක් ඇති විශාලතම රට ද වේ. එහි සත්ත්ව හා ශාක බොහොමයක් රාජ්‍යය විසින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ 26 ක ජීවත් වේ.

රට තුළ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන සහිත නගර දෙකක් ඇත: ක්විටෝ සහ කුවෙන්කා, මෙන්ම ස්වාභාවික යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන දෙකක්: ගලපගෝස් දූපත් සහ සංගේ ජාතික වනෝද්‍යානය, ඊට අමතරව කජාස් මැසිෆ් වැනි ලෝක ජෛවගෝල රක්ෂිතයක්. සංස්කෘතික වශයෙන්, ටොකිල්ලා පිදුරු තොප්පිය සහ සපාරා ආදිවාසී ජනතාවගේ සංස්කෘතිය හඳුනාගෙන ඇත. රට විසින් පිරිනමනු ලබන විවිධ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ජාතික හා විදේශීය සංචාරකයින් සඳහා වඩාත් ජනප්‍රිය ස්ථාන විවිධ සූක්ෂ්මතා ඇත.

ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්ත අතර:

• ස්වභාවික ආකර්ෂණයන්: ගලපගෝස් දූපත්, යසුනි ජාතික වනෝද්‍යානය, එල් කජාස් ජාතික වනෝද්‍යානය, සංගේ ජාතික වනෝද්‍යානය, පොඩොකාර්පස් ජාතික වනෝද්‍යානය, විල්කබම්බා, බානෝස් ද අගුවා සැන්ටා.
• සංස්කෘතික ආකර්ෂණයන්: ක්විටෝ හි ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානය, සියුඩාඩ් මිටාඩ් ඩෙල් මුන්ඩෝ, ඉන්ගපිර්කා, කෙන්කා හි ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානය, ලතකුන්ගා සහ එහි මාමා නෙග්‍රා උත්සවය.
• හිම කඳු: ඇන්ටිසානා ගිනි කන්ද, කායම්බේ ගිනි කන්ද, චිම්බොරාසෝ ගිනි කන්ද, කොටෝපැක්සි ගිනි කන්ද, ඉලිනිසාස් ගිනි කඳු.
• වෙරළ: ඇටකාමේස්, බහියා ද කැරකේස්, කෲසිටා, එස්මරල්ඩාස්, මැන්ටා, මොන්ටානිටා, ප්ලායාස්, සලිනාස්

ප්‍රවාහන

ඉක්වදෝර දුම්රිය මාර්ගය පුනරුත්ථාපනය කිරීම සහ නැවත විවෘත කිරීම සහ එය සංචාරක ආකර්ෂණයක් ලෙස භාවිතා කිරීම ප්‍රවාහන කටයුතුවල මෑත කාලීන වර්ධනයන්ගෙන් එකකි.

මෑත වසරවල ඉක්වදෝරයේ මාර්ග වැදගත් දියුණුවකට භාජනය වී ඇත. ප්‍රධාන මාර්ග වන්නේ පෑන් ඇමරිකානු (රුමිචාකා සිට අම්බටෝ දක්වා මංතීරු හතරේ සිට හය දක්වා වැඩි දියුණු කිරීම යටතේ, අම්බටෝ සහ රියෝබම්බා හි සම්පූර්ණ කොටසෙහි මංතීරු හතරක අවසානය සහ රියෝබම්බා හරහා ලෝජා දක්වා දිවෙන). ලෝජා සහ පේරු සමඟ මායිම අතර කොටස නොමැති විට, එස්පොන්ඩිලස් හෝ රූටා ඩෙල් සොල් මාර්ගය (ඉක්වදෝර වෙරළ තීරය දිගේ ගමන් කිරීමට නැඹුරු) සහ ඇමසන් කොඳු නාරටිය (ඉක්වදෝර ඇමසන් දිගේ උතුරේ සිට දකුණට හරස් වන අතර එහි ප්‍රධාන නගර බොහොමයක් සම්බන්ධ කරයි) ඇත.

තවත් ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතියක් වන්නේ මැන්ටා - ටෙනා මාර්ගය, ගුවායාකිල් - සැලිනාස් අධිවේගී මාර්ගය ඇලෝග් සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ, රියෝබම්බා - මැකාස් (සංගේ ජාතික වනෝද්‍යානය හරහා ගමන් කරන) සංවර්ධනය කිරීමයි. අනෙකුත් නව සංවර්ධනයන් අතර ගුවායාකිල් හි ජාතික එකමුතු පාලම් සංකීර්ණය, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ඩි ඔරෙල්ලානා හි නැපෝ ගඟ හරහා ඇති පාලම, එම නමින්ම නගරයේ එස්මරල්ඩාස් ගංගා පාලම සහ, සමහර විට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන, ලතින් ඇමරිකානු පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ විශාලතම වන බහියා - සැන් වින්සන්ට් පාලම ඇතුළත් වේ.

කුවෙන්කා හි ට්‍රෑම් රථය නගරයේ විශාලතම පොදු ප්‍රවාහන පද්ධතිය වන අතර ඉක්වදෝරයේ පළමු නවීන ට්‍රෑම් රථය වේ. එය 2019 මාර්තු 8 වන දින විවෘත කරන ලදී. එහි කිලෝමීටර 20.4 (සැතපුම් 12.7) සහ දුම්රිය ස්ථාන 27 ක් ඇත. එය දිනකට මගීන් 120,000 ක් ප්‍රවාහනය කරනු ඇත. එහි මාර්ගය කුවෙන්කා හි දකුණින් ආරම්භ වී උතුරේ පාර්ක් කාර්මික අසල්වැසි ප්‍රදේශයෙන් අවසන් වේ.

ක්විටෝ හි මැරිස්කල් සුක්‍රේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ සහ ගුවායාකිල් හි ජෝස් ජෝකින් ඩි ඔල්මෙඩෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ඉල්ලුමේ ඉහළ යාමක් අත්විඳ ඇති අතර නවීකරණය අවශ්‍ය වී ඇත. ගුවායාකිල් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, එය දකුණු ඇමරිකාවේ හොඳම සහ ලතින් ඇමරිකාවේ හොඳම ලෙස සැලකෙන නව ගුවන් පර්යන්තයක් සහ ක්විටෝ හි ටබබෙලා හි සම්පූර්ණයෙන්ම නව ගුවන් තොටුපළක් ඉදිකර ඇති අතර 2013 පෙබරවාරි මාසයේදී කැනේඩියානු සහාය ඇතිව විවෘත කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ක්විටෝ නගර මධ්‍යයේ සිට නව ගුවන්තොටුපළ දක්වා දිවෙන ප්‍රධාන මාර්ගය 2014 අග භාගයේදී පමණක් නිම කරනු ලබන අතර, එමඟින් ගුවන් තොටුපළේ සිට ක්විටෝ නගරයට කාර්යබහුල වේලාවන්හිදී පැය දෙකක් දක්වා ගමන් කළ හැකිය. ක්විටෝහි පැරණි නගර මධ්‍ය ගුවන් තොටුපළ සැහැල්ලු කාර්මික භාවිතයක් සහිතව උද්‍යාන භූමියක් බවට පත් කෙරේ.

ජන විකාශනය

1. මෙස්ටිසෝ (85.17%)
2. ආදිවාසී (7.69%)
3. කළු (4.81%)
4. සුදු (2.21%)
5. වෙනත් (0.12%)