ඩොමිනිකානු ජනරජය

ඩොමිනිකන් ජනරජය යනු උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ කැරිබියානු මුහුදේ මහා ඇන්ටිලස් හි හිස්පැනියෝලා දූපතේ පිහිටා ඇති උතුරු ඇමරිකානු රටකි. එය නැගෙනහිරින් පුවර්ටෝ රිකෝ සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් සහ බටහිරින් හයිටි සමඟ ගොඩබිම් මායිමක් බෙදා ගන්නා අතර, හිස්පැනියෝලා හි නැගෙනහිර පහෙන් අටෙන් කොටසක් අල්ලාගෙන සිටින අතර, එය ශාන්ත මාටින් සමඟ එක්ව, ස්වෛරී රාජ්‍යයන් දෙකක් විසින් බෙදා ගන්නා ලද කැරිබියන් දූපත් දෙකෙන් එකකි. ඇන්ටිලස් හි, රට කියුබාවට පසු දෙවන විශාලතම ජාතිය වන අතර වර්ග කිලෝමීටර් 48,671 (වර්ග සැතපුම් 18,792) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර හයිටියෙන් පසු ජනගහනය අනුව දෙවන විශාලතම රට වන අතර 2024 දී ආසන්න වශයෙන් මිලියන 11.4 ක ජනතාවක් සිටින අතර, ඔවුන්ගෙන් මිලියන 3.6 ක් අගනුවර වන සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ අගනගර ප්‍රදේශයේ වාසය කරති.

ඩොමිනිකානු ජනරජය República Dominicana  (ස්පාඤ්ඤ)
ජාතික ධජය රාජ්‍ය ලාංඡනය
උද්යෝග පාඨය: "Dios, Patria, Libertad" (ස්පාඤ්ඤ) "දෙවියන්, නිජබිම, නිදහස"
ජාතික ගීය: ක්විස්කෙයානොස් වැලියන්ටෙස් Valiant Quisqueyans 0.2em
අගනුවර සහ විශාලතම නගරය	සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ 19°00′N 70°40′W / 19.000°N 70.667°W / 19.000; -70.667
නිල භාෂා(ව)	ස්පාඤ්ඤ භාෂාව
වෙනත් කථන භාෂා	පහත බලන්න
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2022)	71.72% මිශ්‍ර 18.70% සුදු 7.45% කළු 0.33% නැගෙනහිර ආසියානු 0.37% වෙනත් 1.43% පිළිතුරක් නැති
ආගම (2020)	74.6% ක්‍රිස්තියානි - 52.5% කතෝලික ධර්මය - 21.0% රෙපරමාදු ආගම - 1.1% අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි 22.0% අනාගමික 1.4% වෙනත් 2.0% නිශ්චිත නොවන
ජාති නාම(ය)	ඩොමිනිකන් ක්විස්කෙයා (වාචික)
රජය	ඒකීය ජනාධිපති ජනරජය
• ජනාධිපති	ලුයිස් අබිනාඩර්
• උප ජනාධිපති	රැකෙල් පෙනා
ව්‍යවස්ථාදායකය	කොංග්‍රස් සභාව
• උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලය	සෙනෙට් සභාව
• පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය	නියෝජිත මණ්ඩලය
ගොඩනැගීම
• තාවකාලික ස්වාධීනත්වය	1821–1822
• පළමු ජනරජය	1844–1861
• දෙවන ජනරජය	1865–1916
• තුන්වන ජනරජය	1924–1965
• හතරවන ජනරජය	1966–වර්තමානය
වර්ග ප්‍රමාණය
• සම්පූර්ණ	48,671 km^2 (18,792 sq mi) (128 වෙනි)
• ජලය (%)	0.7
ජනගහණය
• 2025 ඇස්තමේන්තුව	11,532,151 (88 වෙනි)
• ජන ඝණත්වය	220/km^2 (569.8/sq mi) (65 වෙනි)
දදේනි (ක්‍රශසා)	2025 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඇ.ඩො. බිලියන 334.292 (64 වෙනි)
• ඒක පුද්ගල	ඇ.ඩො. 30,710 (67 වෙනි)
දදේනි (නාමික)	2025 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඇ.ඩො. බිලියන 135.545 (64 වෙනි)
• ඒක පුද්ගල	ඇ.ඩො. 12,452 (74 වෙනි)
ගිනි (2022)	37 මධ්‍යම
මාසද (2022)	0.766 ඉහළ · 82 වෙනි
ව්‍යවහාර මුදල	ඩොමිනිකන් පෙසෝ (DOP)
වේලා කලාපය	UTC-04:00 (අත්ලාන්තික් සම්මත වේලාව)
• ගිම්හාන (DST)	නිරීක්ෂණය නොකළ
රිය ධාවන මං තීරුව	දකුණ
ඇමතුම් කේතය	+1-809, +1-829, +1-849
අන්තර්ජාල TLD	.do
ප්‍රදේශය, අගනුවර, ලාංඡනය, ඛණ්ඩාංක, ධජය, භාෂාව, ආදර්ශ පාඨය සහ නම් සඳහා මූලාශ්‍ර:  විකල්ප ක්ෂේත්‍ර රූපයක් සඳහා 48,730 km^2 (18,810 sq mi), ඇමතුම් කේතය 809 සහ අන්තර්ජාල TLD:

යුරෝපීය සම්බන්ධතාවට පෙර ස්වදේශික ටයිනෝ ජනතාව හිස්පැනියෝලා හි වාසය කළ අතර එය ප්‍රධාන රාජ්‍ය පහකට බෙදා ඇත. ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1492 දී ඔහුගේ පළමු මුහුදු ගමනේදී එහි ගොඩබසිමින්, කැස්ටිල් සඳහා දිවයිනට හිමිකම් කීවේය. සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ජනපදය ඇමරිකාවේ පළමු ස්ථිර යුරෝපීය ජනාවාසයේ ස්ථානය බවට පත්විය. 1697 දී, ස්පාඤ්ඤය දිවයිනේ බටහිර තුනෙන් කොටසෙහි ප්‍රංශ ආධිපත්‍යය පිළිගත් අතර, එය 1804 දී හයිටියේ ස්වාධීන පළමු අධිරාජ්‍යය බවට පත්විය. ඩොමිනිකන්වරුන් පිරිසක් ස්පාඤ්ඤ ආණ්ඩුකාරවරයා බලයෙන් පහ කර 1821 නොවැම්බර් මාසයේදී ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ප්‍රකාශ කළ නමුත් 1822 පෙබරවාරි මාසයේදී හයිටි විසින් ඈඳා ගන්නා ලදී. ඩොමිනිකන් නිදහස් යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු වසර 22 කට පසු 1844 දී නිදහස ලැබුණි. ඊළඟ වසර 72 තුළ සිවිල් යුද්ධ කිහිපයක්, හයිටියේ අසාර්ථක ආක්‍රමණ සහ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත තත්ත්වයට කෙටි නැවත පැමිණීමක් සිදු වූ අතර, 1863-1865 ඩොමිනිකන් ප්‍රතිසංස්කරණ යුද්ධයේදී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ස්ථිරවම නෙරපා හරින ලදී. 1930 සිට, රෆායෙල් ටෘජිලෝගේ ඒකාධිපතිත්වය 1961 දී ඔහුගේ ඝාතනය දක්වා පාලනය කළේය. 1962 දී ජුවාන් බොෂ් ​​ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ නමුත් 1963 දී හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් බලයෙන් පහ කරන ලදී. 1965 ඩොමිනිකන් සිවිල් යුද්ධය ජෝකින් බලගුවර්ගේ (1966–1978 සහ 1986–1996) ඒකාධිපති පාලනයට පෙර ඇති විය. 1978 සිට, ඩොමිනිකන් ජනරජය නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය කරා ගමන් කර ඇත.

ඩොමිනිකන් ජනරජය කැරිබියන් දූපත් වල විශාලතම ආර්ථිකය සහ ලතින් ඇමරිකාවේ හත්වන විශාලතම ආර්ථිකය ඇත. පසුගිය වසර 25 තුළ, ඩොමිනිකන් ජනරජය බටහිර අර්ධගෝලයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ආර්ථිකය ඇති කර ඇත - 1992 සහ 2018 අතර සාමාන්‍ය සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධන අනුපාතය 5.3% කි. 2014 සහ 2015 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය පිළිවෙලින් 7.3 සහ 7.0% දක්වා ළඟා වූ අතර එය බටහිර අර්ධගෝලයේ ඉහළම අගයයි. මෑත වර්ධනයට හේතු වී ඇත්තේ ඉදිකිරීම්, නිෂ්පාදන, සංචාරක සහ පතල් කැණීම් ය. ලොව තුන්වන විශාලතම (නිෂ්පාදනය අනුව) රන් පතල වන පුවෙබ්ලෝ වීජෝ පතල පිහිටා ඇත්තේ මෙම රටෙහිය. 2015 දී රටේ රන් නිෂ්පාදනය මෙට්‍රික් ටොන් 31 කි.

කැරිබියන් දූපත් වල වැඩිපුරම සංචාරය කරන ලද ගමනාන්තය ඩොමිනිකන් ජනරජයයි. භූගෝලීය වශයෙන් විවිධත්වයක් ඇති ජාතියක් වන ඩොමිනිකන් ජනරජය, කැරිබියන් දූපත් වල උසම කඳු මුදුන වන පිකෝ ඩුආර්ටේ සහ කැරිබියන් දූපත් වල විශාලතම විල සහ පහළම ස්ථානය වන එන්රික්විලෝ විල යන දෙකටම නිවහන වේ. දිවයිනේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 26 °C (78.8 °F) වන අතර විශිෂ්ට දේශගුණික හා ජීව විද්‍යාත්මක විවිධත්වයක් ඇත. ලෝක උරුම අඩවියක් වන සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි යටත් විජිත කලාපයේ පිහිටා ඇති ඇමරිකාවේ ඉදිකරන ලද පළමු ආසන දෙව්මැදුර, මාලිගාව, ආරාමය සහ බලකොටුව ද මෙම රටෙහි පිහිටා ඇත.

නිරුක්තිය

ඩොමිනිකන් යන නම ආරම්භ වී ඇත්තේ තාරකා විද්‍යාඥයින්ගේ අනුශාසක සාන්තුවරයා සහ ඩොමිනිකන් නියෝගයේ නිර්මාතෘ වන ශාන්ත ඩොමිනික්ගෙනි. ඩොමිනිකන් නියෝගය මගින් දැන් නව ලෝකයේ පළමු විශ්ව විද්‍යාලය වන යුනිවර්සිඩෑඩ් ඔටෝනෝමා ඩි සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ලෙස හඳුන්වන දේ ස්ථාපිත කරන ලදී.

එහි ඉතිහාසයේ වැඩි කාලයක්, නිදහස දක්වා, යටත් විජිතය සරලව සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ලෙස හැඳින්වූ අතර 20 වන සියවසේ මුල් භාගය දක්වා ඉංග්‍රීසියෙන් පොදුවේ හැඳින්වුනේ එලෙසිනි. පදිංචිකරුවන් "ඩොමින්ගෝ" හි විශේෂණ ස්වරූපය වන "ඩොමිනිකන්වරු" (ඩොමිනිකන්වරු) ලෙස හැඳින්වූ අතර, එම නිසා, විප්ලවවාදීන් ඔවුන්ගේ අලුතින් ස්වාධීන වූ රට "ඩොමිනිකන් ජනරජය" (ලා රෙප්යුබ්ලිකා ඩොමිනිකානා) ලෙස නම් කළහ.

ඩොමිනිකන් ජනරජයේ ජාතික ගීයේ (හිම්නෝ නැෂනල් ඩි ලා රෙප්යුබ්ලිකා ඩොමිනිකානා), "ඩොමිනිකන්වරු" වෙනුවට "ක්විස්ක්වියන්ස්" (ක්විස්ක්වියනොස්) යන කාව්‍යමය යෙදුම භාවිතා වේ. "ක්විස්කෙයා" යන වචනය ටයිනෝ භාෂාවෙන් උපුටා ගත් අතර එහි තේරුම "භූමිවල මව" යන්නයි. එය බොහෝ විට ගීතවල රට සඳහා තවත් නමක් ලෙස භාවිතා වේ. ඉංග්‍රීසියෙන් රටේ නම බොහෝ විට "ඩී.ආර්." (ලා ආර්.ඩී.) ලෙස කෙටි කර ඇත, නමුත් මෙය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් දුර්ලභ ය.

ඉතිහාසය

පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය

පොමියර් ගුහා යනු සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් වලට උතුරින් පිහිටි ගුහා 55 කින් සමන්විත මාලාවකි. කැරිබියන් දූපත් වල වසර 2,000 ක් පැරණි පාෂාණ කලා එකතුව ඒවායේ අඩංගු වේ.