මාෂල් දූපත්

මාෂල් දූපත්, නිල වශයෙන් මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුව, යනු ජාත්‍යන්තර දින රේඛාවට බටහිරින් සහ ශාන්තිකර සාගරයේ වයඹදිග මයික්‍රොනීසියා කලාපයේ සමකයට උතුරින් පිහිටි දූපත් රටකි.

මාෂල් දූපත් ජනරජය Aolepān Aorōkin Ṃajeḷ  (Marshallese)
ධජය ලාංඡනය
උද්යෝග පාඨය: "Jepilpilin ke ejukaan" "ඒකාබද්ධ උත්සාහය තුළින් සාක්ෂාත් කර ගැනීම"
ජාතික ගීය: "සදහටම මාෂල් දූපත්"
තත්ත්වය	ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් සහයෝගීතා ගිවිසුමක් යටතේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යය
අගනුවර සහ විශාලතම නගරය	මජුරෝ 7°7′N 171°4′E / 7.117°N 171.067°E / 7.117; 171.067
නිල භාෂා(ව)	මාෂලීස් ඉංග්‍රීසි
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2021)	95.6% මාෂල්වරු 4.4% වෙනත්
ආගම (2021)	96.2% ක්‍රිස්තියානි 79.9% රෙපරමාදු 9.3% කතෝලික 7.0% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි 1.1% අනාගමික 2.7% වෙනත් අය
ජාති නාම(ය)	මාෂලීස්
රජය	විධායක ජනාධිපති ධුරයක් සහිත ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ජනරජයක්
• ජනාධිපති	හිල්ඩා හයින්
• කථානායක	බ්‍රෙන්සන් එස්. වාස්
ව්‍යවස්ථාදායකය	නිටිජෙලා
ස්වාධීනත්වය  එක්සත් ජනපදය වෙතින්
• ස්වයං පාලනය	1979 මැයි 1
• නිදහස් සංගමයේ සංයුක්තය	1986 ඔක්තෝබර් 21
වර්ග ප්‍රමාණය
• සම්පූර්ණ	181.43 km^2 (70.05 sq mi) (189 වෙනි)
• ජලය (%)	නැත (negligible)
ජනගහණය
• 2021 ජන සංගණනය	42,418
• ජන ඝණත්වය	233/km^2 (603.5/sq mi) (47 වෙනි)
දදේනි (ක්‍රශසා)	2019 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඩොලර් මිලියන 215
• ඒක පුද්ගල	ඩොලර් 3,789
දදේනි (නාමික)	2019 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඩොලර් මිලියන 220
• ඒක පුද්ගල	ඩොලර් 3,866
මාසද (2023)	0.733 ඉහළ · 108 වෙනි
ව්‍යවහාර මුදල	එක්සත් ජනපද ඩොලරය
වේලා කලාපය	UTC+12 (MHT)
• ගිම්හාන (DST)	නිරීක්ෂණය කර නැත
දින ආකෘති	මාමා/දිදි/වවවව
රිය ධාවන මං තීරුව	දකුණ
ඇමතුම් කේතය	+692
ISO 3166 code	MH
අන්තර්ජාල TLD	.mh

මෙම භූමිය කොරල්පර ගණන 29ක්, ප්‍රධාන දූපත් පහකින් සහ තවත් ඉතා කුඩා දූපත් 1,220කින් සමන්විත වන අතර, එය රතාක් දූපත් දාමය (නැගෙනහිර) සහ රාලික් දූපත් දාමය (බටහිර) වශයෙන් දූපත් දාම දෙකකට බෙදී ඇත. එහි භූමියෙන් 98.13%ක් ජලය වන අතර, එය ඕනෑම ස්වාධීන රාජ්‍යයකට සාපේක්ෂව ජලයට වඩා ගොඩබිමෙහි විශාලතම අනුපාතයයි. මෙම රටට උතුරින් වේක් දූපත, ගිනිකොනින් කිරිබති, දකුණින් නාඌරූ සහ බටහිරින් මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් ජනපදය සමඟ සමුද්‍රීය මායිම් ඇත. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය මජුරෝ වන අතර, එය රටේ ජනගහනයෙන් අඩකට පමණ නිවහන වේ. මාෂල් දූපත් ලෝකයේ ඇති අතොළු පදනම් වූ ජාතීන් හතරෙන් එකකි.

ක්‍රි.පූ. 2 වැනි සහස්‍රය තරම් ඈත අතීතයේදී, ඔස්ට්‍රොනේසියානු පදිංචිකරුවන් මාෂල් දූපත් වෙත පැමිණ, පොල්, යෝධ වගුරු තාරෝ සහ බ්‍රෙඩ්ෆෘට් වැනි අග්නිදිග ආසියානු බෝග මෙන්ම ගෘහාශ්‍රිත කුකුළන් ද හඳුන්වා දුන් අතර, එමඟින් මෙම දූපත් ස්ථිරව වාසයට සුදුසු විය. 16 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී ස්පාඤ්ඤ ගවේෂණ කිහිපයක් මෙම දූපත් වෙත පැමිණියද, ස්පාඤ්ඤ ගැල්යාර්ම යාත්‍රා සාමාන්‍යයෙන් ඊට වඩා උතුරින් පිහිටි ශාන්තිකර මාර්ගයක යාත්‍රා කළ අතර, මාෂල් දූපත් මඟ හැර ගියහ. 1788 දී මෙම ප්‍රදේශය ගවේෂණය කළ බ්‍රිතාන්‍ය කපිතාන් ජෝන් මාෂල්ගේ නමින් යුරෝපීය සිතියම් සහ වගු මෙම කණ්ඩායම නම් කරන ලදී. ඇමරිකානු රෙපරමාදු මිෂනාරිවරුන් සහ බටහිර ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතා 1850 ගණන්වලදී පැමිණීමට පටන් ගත්තේය. 1870 සහ 1880 ගණන්වලදී ජර්මානු කොප්රා වෙළෙන්දෝ ආර්ථිකය ආධිපත්‍යය දැරූ අතර, 1885 දී ජර්මානු අධිරාජ්‍යය මාෂල් දූපත් ආරක්ෂිත රාජ්‍යයක් ලෙස ඈඳා ගත්තේය.

පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ ආරම්භයේදී 1914 සරත් සෘතුවේදී ජපාන අධිරාජ්‍යය මෙම දූපත් අත්පත් කර ගත්තේය. යුද්ධයෙන් පසු, මාෂල් දූපත් සහ සමකයට උතුරින් පිහිටි අනෙකුත් හිටපු ජර්මානු ශාන්තිකර ජනපද ජපන් දකුණු මුහුදු ජනපද විය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී එක්සත් ජනපදය මෙම දූපත් අත්පත් කර ගත් අතර, යුද්ධයෙන් පසු ශාන්තිකර දූපත් වල භාරකාර භූමි ප්‍රදේශයේ කොටසක් ලෙස ඒවා පාලනය කරන ලදී. 1946 සිට 1958 දක්වා කාලය තුළ එක්සත් ජනපදය බිකිනි දූපතේ සහ එනෙවෙටක් දූපතේ න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ 67ක් සිදු කරන ලදී.

එක්සත් ජනපද රජය 1965 දී මයික්‍රොනීසියානු සම්මේලනය පිහිටුවන ලදී. මෙය ශාන්තිකර දූපත්වල ස්වයං-පාලනය වැඩි කිරීමේ සැලැස්මකි. 1979 මැයි මාසයේදී, එක්සත් ජනපදය එහි ව්‍යවස්ථාව සහ ජනාධිපති අමතා කාබුවා පිළිගැනීමෙන් මාෂල් දූපත්වලට නිදහස ලබා දුන්නේය. එක්සත් ජනපදය සමඟ වූ නිදහස් සංවිධාන සංයුක්තය තුළින් පූර්ණ ස්වෛරීභාවය හෝ ස්වයං-පාලනය ලබා ගන්නා ලදී. මාෂල් දූපත් 1983 සිට ශාන්තිකර ප්‍රජාවේ (PC) සාමාජිකයෙකු වන අතර, 1991 සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයකි.

දේශපාලනික වශයෙන්, මාෂල් දූපත් යනු එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් සංගමයක සිටින විධායක ජනාධිපති ධුරයක් සහිත පාර්ලිමේන්තු ජනරජයකි. මෙහිදී එක්සත් ජනපදය ආරක්ෂාව, සහනාධාර සහ ෆෙඩරල් සන්නිවේදන කොමිෂන් සභාව සහ එක්සත් ජනපද තැපැල් සේවය වැනි එක්සත් ජනපද පාදක ආයතන වෙත ප්‍රවේශය සපයයි. ස්වභාවික සම්පත් ඉතා ස්වල්පයක් සහිත මෙම දූපත්වල ධනය සේවා ආර්ථිකයක් මෙන්ම මත්ස්‍ය කර්මාන්තය සහ කෘෂිකර්මාන්තය මත පදනම් වේ. එක්සත් ජනපදයෙන් ලැබෙන ආධාර දූපත්වල දළ දේශීය නිෂ්පාදනයෙන් විශාල ප්‍රතිශතයක් නියෝජනය කරයි. නිදහස් සංගමයේ සංයුක්තයෙන් ලැබෙන බොහෝ මූල්‍ය ආධාර 2023 දී කල් ඉකුත් වීමට නියමිතව තිබුණද, එය එම වසරේදීම තවත් වසර 20ක් සඳහා දීර්ඝ කරන ලදී. රට සිය මුදල් ලෙස එක්සත් ජනපද ඩොලරය භාවිතා කරයි. 2018 දී, නීත්‍යානුකූල මුදල් ලෙස භාවිතා කිරීමට නව ගුප්තකේතන මුදල් වර්ගයක් සඳහා සැලසුම් ද එය ප්‍රකාශයට පත් කළේය.

මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුවේ පුරවැසියන්ගෙන් බහුතරයක් මාෂලීස් සම්භවයක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපදය, චීනය, පිලිපීනය සහ අනෙකුත් ශාන්තිකර දූපත් වලින් පැමිණි සුළු සංක්‍රමණිකයන් ද සිටිති. නිල භාෂා දෙක මාෂලීස් සහ ඉංග්‍රීසි වේ. මාෂලීස් භාෂාව සාගරික භාෂාවලින් එකකි. දූපත් වල සමස්ත ජනගහනයම පාහේ යම් ආගමක් අදහයි. රටේ ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් එක්සත් ක්‍රිස්තු සභාව - මාෂල් දූපත් වල කොංග්‍රිගේෂනල් (UCCCMI) හෝ දෙවියන්ගේ සභාවන් අනුගමනය කරයි.

ඉතිහාසය

ප්‍රාග් ඉතිහාසය

භාෂාමය සහ මානව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් මඟින් යෝජනා කර ඇත්තේ මාෂල් දූපත්වල පළමු ඔස්ට්‍රොනේසියානු පදිංචිකරුවන් පැමිණ ඇත්තේ සොලමන් දූපත්වලින් බවයි. විකිරණශීලී කාබන් කාල නිර්ණය අනුව, ක්‍රි.පූ. 1200 තරම් ඈත අතීතයේදී බිකිනි දූපත ජනාවාස වී තිබෙන්නට ඇතැයි යෝජනා වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, නියැදි ආරක්ෂිත ස්තරීකරණ සන්දර්භවලින් එකතු කර නොතිබෙන්නට හෝ පැරණි ප්ලාවනය වූ දර කැබලිවලින් ප්‍රතිඵලවලට බලපෑම් ඇති වන්නට ඉඩ ඇත. වෙනත් දූපත්වල සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීම්වලින් ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස පමණ වන විට මජුරෝ හි ලෝරා ගම්මානයේ සහ ක්වාජලීන් දූපතේ මානව වාසස්ථාන පැවති බවට සාක්ෂි සොයාගෙන ඇත.

ඔස්ට්‍රොනේසියානු පදිංචිකරුවන් පොල්, යෝධ වගුරු තාරෝ සහ බ්‍රෙඩ්ෆෘට් ඇතුළු අග්නිදිග ආසියානු බෝග මෙන්ම ගෘහාශ්‍රිත කුකුළන් ද මාෂල් දූපත් පුරා හඳුන්වා දුන්හ. ඔවුන් වසර ගණනාවකට පසු ස්ථිරව පදිංචි වීමට පෙර සෘතුමය මසුන් ඇල්ලීමේ කඳවුරුවල පොල් තබා යාමෙන් දූපත්වල බීජ ව්‍යාප්ත කරන්නට ඇත. දකුණු දූපත්වලට උතුරු දූපත්වලට වඩා අධික වර්ෂාපතනයක් ලැබේ, එබැවින් තෙත් දකුණු ප්‍රදේශවල ප්‍රජාවන් බහුලව ඇති තාරෝ සහ බ්‍රෙඩ්ෆෘට් මත යැපුණ අතර, උතුරු වැසියන් බොහෝ විට පැන්ඩනස් සහ පොල් මත යැපුණි. දකුණු දූපත්වල විශාල, ඝන ජනගහනයක් ජීවත් වන්නට ඇත.

මාෂල් දූපත් වැසියන් බ්‍රෙඩ්ෆෘට්-ගස් දැව සහ පොල්-තන්තු කඹවලින් සාදන ලද වලැප්ස් මත දූපත් අතර ගමන් කළහ. ඔවුන් දිශානතිය සහ ආරම්භක ගමන් මාර්ගය සැකසීම සඳහා තරු භාවිතා කරමින් යාත්‍රා කළ නමුත්, ක්ෂිතිජයට පහළින් ඇති පහත් කොරල් දූපත්වල පිහිටීම තීරණය කිරීම සඳහා සාගරයේ ඉදිමීම්වල ඇති බාධා තේරුම් ගැනීමේ නියමු තාක්ෂණයක් ද දියුණු කළහ. ඔවුන් දූපත්වල දිය යට බෑවුම වටා ඉදිමීම් වර්තනය වන බව දුටුවේය. විවිධ දිශාවලින් වර්තනය වූ ඉදිමීම් හමුවූ විට, ඒවා කැපී පෙනෙන බාධා රටා නිර්මාණය කළ අතර, මාෂල් දූපත් නියමුවන්ට දූපතක දිශාව තීරණය කිරීමට එම රටා කියවිය හැකි විය. මානව විද්‍යාඥයින් විසින් සම්මුඛ සාකච්ඡා කළ විට, සමහර මාෂල් දූපත් නාවිකයින් සඳහන් කළේ ඔවුන් තම ඔරු දෘශ්‍යමය වශයෙන් මෙන්ම බෝට්ටුවේ චලනයේ වෙනස්කම් දැනීමෙන් ද මෙහෙයවූ බවයි. නාවිකයන් ඉදිමීම් රටා සිතියම්ගත කිරීම සඳහා දිගු සිතියම් ද සොයා ගත් නමුත්, බටහිර නාවික සිතියම් මෙන් නොව, මාෂල් දූපත් දිගු සිතියම් සිසුන්ට ඉගැන්වීම සඳහා සහ මුහුදු ගමනක් ආරම්භ කිරීමට පෙර උපදෙස් ලබා ගැනීම සඳහා මෙවලම් විය; නාවිකයින් ඔවුන් යාත්‍රා කරන විට සිතියම් රැගෙන ගියේ නැත.

රුසියානු ගවේෂක ඔටෝ වොන් කොට්සෙබියු 1817 දී මාෂල් දූපත්වලට පැමිණි විට, දූපත් වැසියන් බටහිර බලපෑම්වල සුළු සලකුණු පෙන්වූහ. ඔහු නිරීක්ෂණය කළේ මාෂල් දූපත් වැසියන් පිදුරු සෙවිලි කළ වහල සහිත පැල්පත්වල ජීවත් වූ නමුත්, ඔවුන්ගේ ගම්වල මයික්‍රොනීසියාවේ වෙනත් ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබෙන විශාල අලංකාර රැස්වීම් ශාලා ඇතුළත් නොවූ බවයි. ඔවුන්ට ගෘහ භාණ්ඩ තිබුණේ නැත, ඔවුන් බිම ආවරණ සහ ඇඳුම් ලෙස භාවිතා කළ වියන ලද පැදුරු හැර. මාෂල් දූපත් වැසියන්ට විදින ලද කන් සහ පච්ච කොටා තිබුණි. නිතර ඇති වූ දුර්භික්ෂ හේතුවෙන් ජනගහන සැලසුම්කරණයක් ලෙස තුන්වන දරුවා ඉපදීමෙන් පසු මාෂල් දූපත් පවුල් ළදරු ඝාතනය සිදු කළ බව ඔහු දැන ගත්තේය. පොලිනීසියානු සාමාන්‍ය ජනයාට වඩා මාෂල් දූපත් සාමාන්‍ය ජනයාගේ තත්ත්වය පිළිබඳව ඔහු වඩාත් හිතකර දෘෂ්ටියක් දැරුවද, මාෂල් දූපත්වල ඉරොයිජ්වරුන් සැලකිය යුතු අධිකාරියක් සහ සියලු දේපළ සඳහා අයිතිවාසිකම් දැරූ බව ද ඔහු සඳහන් කළේය. මාෂල් දූපත්වල දූපත් කණ්ඩායම් දෙක වන රතාක් සහ රාලික් දාමයන්, එක් එක් දූපත්වල ඉරොයිජ්ට වඩා බලය දැරූ ප්‍රධාන ප්‍රධානියෙකු හෝ ඉරොයිජ්ලැප්ලැප් විසින් පාලනය කරන ලදී.

යුරෝපීය ගවේෂණය

1526 අගෝස්තු 21 වන දින, ස්පාඤ්ඤ ගවේෂක ඇලොන්සෝ ඩි සලාසාර් මාෂල් දූපත් දුටු පළමු යුරෝපීයයා විය. සැන්ටා මාරියා ඩි ලා වික්ටෝරියා හී අණ දෙන අතරතුර, ඔහු කොළ පැහැති කලපුවක් සහිත දූපතක් දුටුවේය. එය ටඔන්ගි වන්නට ඇත. දැඩි දියවැල් සහ නැවේ නැංගුරම දැමීමට නොහැකි තරම් ගැඹුරු ජලය හේතුවෙන් කාර්ය මණ්ඩලයට ගොඩබැසීමට නොහැකි වූ අතර, දින දෙකකට පසු නෞකාව ගුවාම් බලා යාත්‍රා කළේය.

1528 ජනවාරි 2 වන දින, අල්වාරෝ ඩි සාවෙඩ්‍රා සෙරෝන්ගේ ගවේෂණය ජනාවාස නොවූ දූපතකට ගොඩ බැස්සේය. එය අයිලින්ජිනේ දූපතේ පිහිටි දූපතක් වන්නට ඇත. ඔවුන් එහි නැවත සැපයුම් ලබා ගෙන දින හයක් රැඳී සිටියහ. අසල්වැසි දූපතක ස්වදේශිකයන් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන්ව කෙටියෙන් හමුවූහ. මෙම ගවේෂණය පච්ච කොටා සිටි ස්වදේශිකයන් නිසා දූපත්වලට 'ලොස් පින්ටාඩෝස්' හෝ "පින්තාරු කළ අය" ලෙස නම් කළේය. පසුව මාෂල් දූපත් ගවේෂණය කළ ස්පාඤ්ඤ ගවේෂකයන් අතරට රුයි ලෝපෙස් ඩි විලාලෝබෝස්, මිගෙල් ලෝපෙස් ඩි ලෙගස්පි, ඇලොන්සෝ ඩි ඇරෙලානෝ සහ අල්වාරෝ ඩි මෙන්දානා ඩි නේරා ඇතුළත් විය. කෙසේ වෙතත්, 16 වැනි සියවසේ ස්පාඤ්ඤ ලොග් සටහන්වල ඛණ්ඩාංක සහ භූගෝලීය විස්තර සමහර විට අපැහැදිලි වන අතර, ඔවුන් දුටු සහ සංචාරය කළ නිශ්චිත දූපත් පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාවයක් ඉතිරි කරයි.

1565 ජූලි 6 වන දින, සැන් ජෙරෝනිමෝ ස්පාඤ්ඤ නෞකාව, නැවේ නියමු ලෝපේ මාටින් කැරැල්ලක් මෙහෙයවීමෙන් පසු උජෙලැන්ග් දූපතේදී පාහේ විනාශ විය. කැරලිකරුවන් උජෙලැන්ග්හි නැවත සැපයුම් ලබා ගන්නා අතරතුර, කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් කිහිප දෙනෙක් නැවේ පාලනය නැවත ලබා ගෙන, මාටින් සහ තවත් කැරලිකරුවන් විසි හය දෙනෙකු මාෂල් දූපත්වල සිරගත කළහ. 16 වැනි සියවස අග වන විට, ඇමරිකා සහ පිලිපීනය අතර යාත්‍රා කළ ස්පාඤ්ඤ ගැලියන් නැව් 13°N හි මුහුදු මාවතක රැඳී සිටි අතර, ස්පාඤ්ඤ නාවිකයින් අනතුරුදායක ජලයෙන් වටවූ ලාභ නොලබන දූපත් ලෙස සැලකූ මාෂල් දූපත් මග හරිමින් ගුවාම්හි සැපයුම් ලබා ගත්හ.

බ්‍රිතාන්‍ය නාවික කපිතාන්වරුන් වන ජෝන් මාෂල් සහ තෝමස් ගිල්බට් 1788 දී මෙම දූපත්වලට පැමිණියහ. ඔවුන්ගේ නෞකා එංගලන්තයේ සිට නිව් සවුත් වේල්ස්හි බොටනි බොක්ක වෙත සිරකරුවන් රැගෙන ගිය පළමු බලඇණියේ කොටසක් වූ අතර, ගිල්බට් දූපත් සහ මාෂල් දූපත් හරහා යන විට ගුවැන්ෂු වෙත යන අතරමගදීය. 1788 ජූනි 25 වන දින, බ්‍රිතාන්‍ය නැව් මිලි දූපතේ දූපත් වැසියන් සමඟ සාමකාමී අන්තර්ක්‍රියා සහ වෙළඳාම් කළහ. ඔවුන්ගේ හමුවීම 1568 මෙන්දානා ගවේෂණයෙන් පසු යුරෝපීයයන් සහ මාෂල් දූපත් වැසියන් අතර පළමු සම්බන්ධතාව විය හැකිය. පසුකාලීන නාවික සටහන් සහ සිතියම් දූපත් ජෝන් මාෂල්ගේ නමින් නම් කරන ලදී.

1820 ගණන්වල සිට 1850 ගණන් දක්වා, මාෂල් දූපත් වැසියන් බටහිර නෞකා කෙරෙහි වැඩි වැඩියෙන් සතුරු විය. මෙය නැව් කපිතාන්වරුන් විසින් සොරකම් සඳහා ක්‍රියාත්මක කරන ලද ප්‍රචණ්ඩ දඬුවම් මෙන්ම ශාන්තිකර වතුකරවල වහල්භාවයට විකිණීම සඳහා මාෂල් දූපත් වැසියන් අපහරණය කිරීම නිසා විය හැකිය. මුල්ම ප්‍රචණ්ඩ හමුවීම්වලින් එකක් 1824 පෙබරවාරියේ සිදු වූ අතර, ග්ලෝබ් නම් ඇමරිකානු තල්මසුන් දඩයම් නෞකාවෙන් සිරවී සිටි නාවිකයන් මිලි දූපතේ වැසියන් විසින් මරා දමන ලදී. එවැනිම හමුවීම් 1851 සහ 1852 තරම් මෑතකදී සිදු වූ අතර, ඊබන්, ජලූයිට් සහ නම්ඩ්‍රික් දූපත්වල නැව්වලට මාෂල් දූපත් වැසියන් විසින් වෙන වෙනම ප්‍රහාර තුනක් එල්ල කරන ලදී.

යටත් විජිත සමය

1857 දී, විදේශ දූත මෙහෙවර සඳහා වූ ඇමරිකානු මණ්ඩලය පවුල් දෙකක් ඊබන්හි මෙහෙවර පල්ලියක් සහ පාසලක් පිහිටුවීමට යැවීය. 1875 වන විට, මිෂනාරිවරුන් දූපත් පහක පල්ලි පිහිටුවා 200 කට අධික දූපත් වැසියන් බෞතීස්ම කර ඇත. එක් සංචාරකයෙක් සඳහන් කළේ 1870 ගණන්වල මැද භාගය වන විට ඊබන්හි බොහෝ කාන්තාවන් බටහිර ඇඳුම් ඇඳ සිටි අතර බොහෝ පිරිමින් කලිසම් ඇඳ සිටි බවයි.

1859 දී, ඇඩොල්ෆ් කැපෙල් සහ තවත් වෙළෙන්දෙක් ඊබන් වෙත පැමිණ ජර්මානු සමාගමක් වන Hoffschlaeger & Stapenhorst සඳහා වෙළඳපොළක් පිහිටුවූහ. 1863 දී සමාගම බංකොලොත් වූ විට, කැපෙල් පෘතුගීසි හිටපු තල්මසුන් දඩයම්කරුවෙකු වූ ඇන්ටන් ජෝස් ඩි බ්‍රම් සමඟ හවුල් වී කොප්රා වෙළඳ සමාගමක් පිහිටුවීය: Capelle & Co. 1873 දී, සමාගම එහි මූලස්ථානය ජලූයිට් වෙත ගෙන ගියේය. එය දකුණු රාලික් දාමයේ ප්‍රමුඛ ප්‍රධානියා සහ බලගතු ඉරොයිජ් වූ කබුවාගේ වාසස්ථානය විය. 1870 ගණන්වලදී, ජර්මනිය, හවායි, නවසීලන්තය සහ එක්සත් ජනපදයෙන් පැමිණි විවිධ සමාගම් මාෂල් දූපත්වල කොප්රා වෙළඳාමේ නිරත විය. 1885 වන විට, ජර්මානු සමාගම් වන Hernsheim & Co. සහ Deutsche Handels- und Plantagen-Gesellschaft Der Südsee Inseln zu Hamburg වෙළඳාමෙන් තුනෙන් දෙකක් පාලනය කළේය.

මාෂල් දූපත් වැසියන් සහ බටහිර ජාතීන් අතර ඇති වූ සම්බන්ධතා හේතුවෙන් ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා, සරම්ප, සිපිලිස් සහ ටයිෆස් උණ ඇතුළු බටහිර රෝගවල මාරාන්තික පැතිරීම් ඇති විය. මත්පැන් සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි වීම නිසා සමහර මාෂල් දූපත් ප්‍රජාවන් තුළ සමාජ ගැටලු ඇති විය. දූපත් කිහිපයක ප්‍රතිවාදී ඉරොයිජ්වරුන් අතර ඇති වූ ගැටුම්වලදී ගිනි අවිවලින් ගැටුම් ඇති විය.

ජර්මානු ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය

1875 දී, බ්‍රිතාන්‍ය සහ ජර්මානු රජයන් බටහිර පැසිෆික් සාගරය බලපෑම් කලාපවලට බෙදීම සඳහා රහසිගත සාකච්ඡා මාලාවක් පැවැත්වීය. ජර්මානු කලාපයට මාෂල් දූපත් ද ඇතුළත් විය. 1878 නොවැම්බර් 26 වන දින, ජර්මානු අධිරාජ්‍යයට රාලික් දාමයේ "වඩාත්ම වාසිදායක ජාතිය" තත්ත්වය ලබා දීම සඳහා ප්‍රධානීන් සමඟ ගිවිසුම් සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට එස්එම්එස් ඇරියැඩ්නි ජර්මානු යුද නෞකාව ජලූයිට්හි නැංගුරම් ලෑවේය. සාකච්ඡාවල දෙවන දිනයේදී, කපිතාන් Bartholomäus von Werner (de) සිය මිනිසුන්ට හමුදා ප්‍රදර්ශන පැවැත්වීමට නියෝග කළේය. ඔහු පසුව පැවසුවේ "මීට පෙර එවැනි දෙයක් දැක නැති දූපත් වැසියන්ට, යුරෝපීයයන්ගේ බලය පෙන්වීමට" මෙය අදහස් කළ බවයි. නොවැම්බර් 29 වන දින, ජලූයිට්හි ඉන්ධන පිරවුම්හලක් සහ දූපතේ වරාය නිදහසේ භාවිතා කිරීම සුරක්ෂිත කළ ගිවිසුමකට වර්නර් කබුවා සහ තවත් රාලික් දාමයේ ඉරොයිජ්වරුන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ අත්සන් කළේය.

1885 අගෝස්තු 29 වන දින, ජර්මානු ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතා විසින් නැවත නැවතත් කරන ලද ඉල්ලීම්වලින් පසුව, ජර්මානු චාන්සලර් ඔටෝ වොන් බිස්මාර්ක් මාෂල් දූපත් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ඈඳා ගැනීමට අවසර දුන්නේය. ඔක්තෝබර් 13 වන දින, නෝටිලස් ජර්මානු නෞකාව පාලනය භාර ගැනීමට ජලූයිට්හි නැංගුරම් ලෑවේය. ඔක්තෝබර් 15 වන දින, ඉරොයිජ් කබුවා, ලෝක්, නෙලු, ලගජිම් සහ ලවුනා ජර්මානු කොන්සියුලර් කාර්යාලයේදී ජර්මානු සහ මාෂල් භාෂාවෙන් ආරක්ෂණ ගිවිසුමකට අත්සන් කළහ. මාෂල් පෙළෙහි ප්‍රධානීන් පස් දෙනා අතර තරාතිරමක් වෙන්කර හඳුනා නොතිබුණද, ජර්මානු පෙළ කබුවා සහ ලෝක් අතර පැවති ප්‍රධාන ප්‍රධානියා පිළිබඳ ආරවුල නොතකා, කබුවා මාෂල් දූපත්හි රජු ලෙස පිළිගත්තේය. ජර්මානු නාවික භටයන් පිරිසක් ජලූයිට් හරහා ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ කොඩිය එසවූ අතර, මාෂල්හි තවත් දූපත් හතක ද එවැනිම උත්සව පැවැත්වූහ. කෙසේ වෙතත්, 1886 මැද භාගයේදී ජර්මානු නාවික හමුදාවේ බලහත්කාරයට තර්ජනය කරන තුරු ඇමරිකානු ගැති ඉරොයිජ්වරුන් කිහිප දෙනෙක් ජර්මානු ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. 1886 අප්‍රේල් මාසයේ ඇන්ග්ලෝ-ජර්මානු ප්‍රකාශනවලින් පසුව, නවුරූ 1888 දී මාෂල් දූපත්හි ජර්මානු ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයට ඇතුළත් කරන ලදී.

ජර්මානු වාණිජ අවශ්‍යතා මඟින් ජාලුයිට් සමාගම නම් සමූපකාර සමාගමක් පිහිටුවා ගත් අතර, එය ජනපදයේ පරිපාලනයට මුදල් සැපයීමට වගකිව යුතු විය. මාෂලීස් කොප්රා වෙළඳාමෙන් තුනෙන් දෙකක් පාලනය කිරීමට අමතරව, සමාගමට වාණිජ බලපත්‍ර ගාස්තු සහ වාර්ෂික මහජන බද්දක් එකතු කිරීමේ බලය ද හිමි විය. සමාගමට සියලු නව නීති සහ රෙගුලාසි පිළිබඳව උපදෙස් ලබා ගැනීමේ අයිතිය ද තිබූ අතර, සියලුම යටත් විජිත පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලය නම් කරන ලදී. සමාගමේ බලපත්‍ර ගාස්තු සහ නෛතික වාසි නිසා ඇමරිකානු සහ බ්‍රිතාන්‍ය තරඟකාරීත්වය ඉවත් කර, ජර්මානු පැසිෆික් ජනපදවල ඒකාධිකාරයක් ඇති කළේය. ජලූයිට් සමාගමට ප්‍රතිලාභ ලබා දෙන රෙගුලාසි ඇන්ග්ලෝ-ජර්මානු ප්‍රකාශනවල නිදහස් වෙළඳ විධිවිධානය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය රජය විරෝධය දැක්වීය. 1906 මාර්තු 31 වන දින, ජර්මානු රජය සෘජු පාලනය භාරගෙන, මාෂල් දූපත් සහ නවුරූ ජර්මානු නව ගිනියාවේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයේ කොටසක් ලෙස නැවත සංවිධානය කළේය.

ජපන් ජනවරම

පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ ආරම්භයේදී, 1914 සැප්තැම්බර් 29 වන දින අධිරාජ්‍ය ජපන් නාවික හමුදාව එනෙවෙටැක් සහ සැප්තැම්බර් 30 වන දින ජලූයිට් ආක්‍රමණය කළේය. ඔක්තෝබර් 3 වන දින ජලූයිට් හි වාඩිලාගැනීමේ බලකායක් ස්ථානගත කරන ලදී. 1919 දී පැරිස් සාම සම්මේලනයේදී, සමකයට උතුරින් පිහිටි ජර්මනියේ පැසිෆික් ජනපද, ජාතීන්ගේ සංගමයේ පද්ධතිය යටතේ ජපන් දකුණු මුහුදු ජනවරම බවට පත් විය. 1919 ජූනි 28 වන දින වර්සායිල්ස් ගිවිසුමට අත්සන් කිරීමත් සමඟ ජර්මනිය මාෂල් දූපත් ජපානයට පවරා දුන්නේය.

ජපන් නාවික හමුදාව 1914 අගභාගයේ සිට 1921 දක්වා දූපත් පාලනය කළේය. සිවිල් දකුණු සමුද්‍ර රජය (南洋廳, Nan'yō-chō) 1922 අප්‍රේල් මාසයේදී පලාවු හි සිය මූලස්ථානය පිහිටුවා ගත් අතර, දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය දක්වා මාෂල් දූපත් පාලනය කළේය. ජපන් සමීක්ෂණ තීරණය කළේ මාෂල් දූපත්හි වටිනාකම මූලික වශයෙන් උපායමාර්ගික බවයි, මන්ද ඒවා අනාගත දකුණට ව්‍යාප්ත වීමට ඉඩ සලසන බැවිනි. ජපන් යුගය තුළ මාෂල් දූපත් කොප්රා ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයෙකු ලෙස ද පැවතුනි. එහිදී දකුණු සමුද්‍ර වෙළඳ සමාගම (南洋貿易会社, Nan'yō Bōeki Kaisha) ජලූයිට් සමාගමේ මෙහෙයුම් භාර ගෙන ජර්මානු යටත් විජිත යටිතල පහසුකම් මත පදනම් විය. දකුණු මුහුදු ජනවරමේ අනෙකුත් කොටස් දැඩි ජපන් පදිංචිකරුවන් සිටි අතර, උතුරු මරියානා දූපත් සහ පලාවුහි ජනගහනය බහුතරයක් ජපන් ජාතිකයින් බවට පත් කළේය. නමුත් ජපන් යුගය පුරාම මාෂල් දූපත්වල ජපන් පදිංචිකරුවන් 1,000කට අඩු සුළුතරයක් ලෙස රැඳී සිටියේය. එයට හේතුව මෙම දූපත් ජපානයෙන් දුරස්ව තිබීම සහ මයික්‍රොනීසියාවේ සීමිතම ආර්ථික විභවයක් තිබීමයි.

1933 මාර්තු 27 වන දින, ජපානය ජාතීන්ගේ සංගමයෙන් ඉවත් වීමට සිය අභිප්‍රාය ප්‍රකාශ කළ අතර, 1935 දී නිල වශයෙන් ඉවත් වුවද, දකුණු මුහුදු ජනවරමේ භූමිය පාලනය කිරීම දිගටම කරගෙන ගියේය. ජපන් හමුදා සැලසුම්කරුවන් මුලින් මාෂල් දූපත් පුළුල් බලකොටුවක් සඳහා ඉතා දුරස්ථ හා ආරක්ෂිත නොවන බව සැලකූ නමුත්, ජපානය දිගු දුර බෝම්බ හෙලන යානා සංවර්ධනය කරන විට, මෙම දූපත් ඕස්ට්‍රේලියාව, බ්‍රිතාන්‍ය ජනපද සහ එක්සත් ජනපදයට පහර දීමට ඉදිරි කඳවුරක් ලෙස ප්‍රයෝජනවත් විය. 1939 සහ 1940 දී, නාවික හමුදාව ක්වාජලීන්, මලෝඑලැප් සහ වොට්ජේ දූපත්වල මෙන්ම ජලූයිට්හි ජල යානා පහසුකම්වල ද හමුදා ගුවන් තොටුපළවල් ඉදි කළේය.

ශාන්තිකර යුද්ධය ආරම්භ වීමෙන් පසු, එක්සත් ජනපද ශාන්තිකර බලඇණිය 1942 පෙබරවාරි 1 වන දින ජලූයිට්, ක්වාජලීන්, මලෝඑලැප් සහ වොට්ජේ වෙත පහර දුන් මාෂල්ස්-ගිල්බර්ට්ස් වැටලීම් සිදු කළේය. ඒවා ජපන් භූමියට එල්ල කරන ලද පළමු ඇමරිකානු ගුවන් ප්‍රහාර විය. ගිල්බට් සහ මාෂල් දූපත් මෙහෙයුම අතරතුර, එක්සත් ජනපදය 1944 ජනවාරි 31 වන දින මාෂල් දූපත් ආක්‍රමණය කළේය. ඇමරිකානුවන් එකවරම මජුරෝ සහ ක්වාජලීන් ආක්‍රමණය කළහ. 1944 සරත් සෘතුවේ වන විට, ජලූයිට්, මලෝඑලැප්, මිලි සහ වොට්ජේ හැර, ඇමරිකානුවන් මාෂල් දූපත් සියල්ලම පාලනය කළහ. ඇමරිකානු මෙහෙයුම මයික්‍රොනීසියාව හරහා රියුක්‍යු දූපත් දක්වා ඉදිරියට යන විට, ජපන් පාලනය යටතේ තිබූ දූපත් හතර සැපයුම්වලින් විසන්ධි වී ඇමරිකානු බෝම්බ ප්‍රහාරවලට ලක් විය. 1944 අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරුවල සැපයුම් අවසන් වීමට පටන් ගත් අතර, එය කුසගින්නෙන් සහ රෝගවලින් ඉහළ මරණ සංඛ්‍යාවක් ඇති කිරීමට හේතු විය.

එක්සත් ජනපද භාරකාර ප්‍රදේශය

1947 දී, එක්සත් ජනපදය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය සමඟ ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, මාෂල් දූපත් ද ඇතුළත් මයික්‍රොනීසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ ශාන්තිකර දූපත්වල භාරකාර භූමි ප්‍රදේශය ලෙස පාලනය කිරීමට නියම විය.

1946 සිට 1958 දක්වා, එය එක්සත් ජනපදය සඳහා ශාන්තිකර පරීක්ෂණ බිම් ලෙස සේවය කළ අතර, විවිධ දූපත්වල න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ 67ක් සිදු කරන ස්ථානය විය.

ඔපරේෂන් ක්‍රොස්රෝඩ්ස් පරමාණු බෝම්බ පරීක්ෂණය 1946 දී බිකිනි දූපතේ පදිංචිකරුවන් කිහිප දෙනෙකු බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් පසු ආරම්භ විය.

ලොව පළමු හයිඩ්‍රජන් බෝම්බය, "මයික්" යන සංකේත නාමයෙන්, 1952 නොවැම්බර් 1 (දේශීය දිනය) එනෙවෙටැක් දූපතේදී පරීක්ෂා කරන ලද අතර, එය කලාපයේ සැලකිය යුතු විකිරණශීලී දූෂණයක් ඇති කළේය.

වසර ගණනාවක් පුරා, දූපත් 60කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් එක් දූපතක් පමණක් එක්සත් ජනපද රජය විසින් පිරිසිදු කරන ලද අතර, න්‍යෂ්ටික හිමිකම් විනිශ්චය සභාව විසින් තක්සේරු කරන ලද ඩොලර් බිලියන 2ක වන්දි සඳහා දූපත් වැසියන් තවමත් බලා සිටිති. දූපත් තවමත් අධික විකිරණ මට්ටම්වලින් දූෂිතව පවතින බැවින්, බොහෝ දූපත් වැසියන් සහ ඔවුන්ගේ පරම්පරාව තවමත් පිටුවහල්ව ජීවත් වෙති.

ක්වාජලීන් දූපතේ සැලකිය යුතු රේඩාර් ස්ථාපනයක් ඉදිකරන ලදී.

ස්වාධීනත්වය

1979 මැයි 1 වන දින, මාෂල් දූපත්වල විකාශනය වන දේශපාලන තත්ත්වය පිළිගැනීමක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය මාෂල් දූපත්හි ව්‍යවස්ථාව සහ මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුවේ රජය පිහිටුවීම පිළිගත්තේය. මෙම ව්‍යවස්ථාව ඇමරිකානු සහ බ්‍රිතාන්‍ය යන දෙඅංශයේම ව්‍යවස්ථාපිත සංකල්ප ඇතුළත් කරයි.

මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුව පිහිටුවීමෙන් පසු දේශීය හා ජාතික මැතිවරණ ගණනාවක් පවත්වා ඇත. ප්‍රතිසංස්කරණ වේදිකාවක් මත තරඟ කළ එක්සත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය, 1999 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කර, ජනාධිපති ධුරය සහ කැබිනට් මණ්ඩලයේ පාලනය ලබා ගත්තේය.

1986 දී දූපත් එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් සංගමයක සංයුක්තයකට අත්සන් කළේය. 1990 දෙසැම්බර් 22 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනා 683 යටතේ භාරකාරත්වය අවසන් කරන ලදී. 1999 වන තෙක් දූපත් වැසියන්ට ක්වාජලීන් දූපත ඇමරිකානු භාවිතය සඳහා ඩොලර් මිලියන 180, න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ සඳහා වන්දි වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 250, සහ සංයුක්තය යටතේ වෙනත් ගෙවීම් වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 600ක් ලැබුණි.

ව්‍යවස්ථාව තිබියදීත්, රජය බොහෝ දුරට ඉරොයිජ්වරුන් විසින් පාලනය විය. 1999 වන තෙක් දේශපාලන දූෂණ චෝදනා වලින් පසුව, අවිනීත රජය බලයෙන් පහ කරනු ලැබූ අතර, ඉමාටා කබුවා වෙනුවට සාමාන්‍ය පුරවැසියෙකු වූ කෙසයි නෝට් පත් කරන ලදී.

එක්සත් ජනපදය විසින් නිපදවන ලද විකිරණශීලී පස් සහ සුන්බුන්, මාරාන්තික ප්ලූටෝනියම් ප්‍රමාණයක් ඇතුළුව, තැන්පත් කිරීම සඳහා රුනිට් දූපතේ රුනිට් ඩෝමය ඉදිකරන ලදී. අපද්‍රව්‍ය ස්ථානය පිරිහීම සහ විභව විකිරණශීලී කාන්දු වීම පිළිබඳව අඛණ්ඩව සැලකිලිමත් වේ.

2018 පෙබරවාරියේදී, මාෂල් දූපත් සිය ක්‍රිප්ටො මුදල් එහිම නීත්‍යානුකූල මුදල් ලෙස පිළිගත් ලොව පළමු රට බවට පත් විය.

2020 ජනවාරියේදී, ආරම්භක ජනාධිපති අමතා කබුවාගේ පුත් ඩේවිඩ් කබුවා, මාෂල් දූපත්හි නව ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. ඔහුගේ පූර්වගාමී හිල්ඩා හයින් ඡන්දයකින් පසුව එම තනතුර අහිමි විය.

1980 ගණන්වල අගභාගයේ සිට, මාෂලීස් ජනතාව එක්සත් ජනපදයට සංක්‍රමණය වී ඇති අතර, 2010 එක්සත් ජනපද සංගණනයට අනුව ආකැන්සාස්හි 4,000කට අධික පිරිසක් සහ හවායිහි 7,000කට අධික පිරිසක් සිටිති.

ස්වාධීනත්වයෙන් පසුව, මාෂල් දූපත් හමුදා සහ වාණිජ අභ්‍යවකාශ අරමුණු සඳහා මිසයිල සහ රොකට් පරීක්ෂණ සහ දියත් කිරීම් සඳහා ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් දිගටම ඉටු කළේය. ස්පේස්එක්ස් ෆැල්කන් 1 රොකට් ගුවන් ගමන් පහම ක්වාජලීන් දූපතේ ඕමෙලෙක් දූපතේ සිදු කරන ලදී. ෆැල්කන් 1 හි සිව්වන දියත් කිරීම සාර්ථක වූ අතර, පුද්ගලිකව සංවර්ධනය කරන ලද, සම්පූර්ණයෙන්ම ද්‍රව ඉන්ධන සහිත දියත් කිරීමේ වාහනයක් කක්ෂයට ළඟා වූ ඉතිහාසයේ පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කළේය.

භූගෝලය

මාෂල් දූපත් හවායි සහ ඕස්ට්‍රේලියාව අතර මධ්‍යයේ, සාගර පතුලෙන් ඉහළට නැඟී ඇති පුරාණ ගිලුණු ගිනිකඳු මත පිහිටා ඇත. එයට උතුරින් නවුරූ සහ කිරිබති, නැගෙනහිරින් මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් ජනපදය, සහ දකුණින් එක්සත් ජනපදයේ මතභේදයට තුඩු දී ඇති වේක් දූපත පිහිටා ඇත. මාෂල් දූපත් ද එයට හිමිකම් කියයි. දූපත් සහ දූපත් සමූහයන් කණ්ඩායම් දෙකකට අයත් වේ: රතාක් (හිරු උදාව) සහ රාලික් (හිරු බැසීම). දූපත් දාම දෙක දළ වශයෙන් එකිනෙකට සමාන්තරව, වයඹ දිග සිට ගිනිකොන දිගට විහිදී ඇත. ඒවා වර්ග සැතපුම් 750,000ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 1,900,000) පමණ වන සාගර ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. නමුත් ගොඩබිම් ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 70ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 180ක්) පමණ වේ. එක් එක් දාමයට දූපත් සහ දූපත් සමූහ 15 සිට 18 දක්වා ඇතුළත් වේ.

රට මුළුමනින්ම පැසිෆික් සාගරයේ වර්ග සැතපුම් 180,000ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 470,000ක්) පමණ ප්‍රදේශයක පිහිටි දූපත් සමූහ 29කින් සහ තනි දූපත් 5කින් සමන්විත වේ. වර්ග සැතපුම් 6ක (වර්ග කිලෝමීටර් 16ක) ගොඩබිම් ප්‍රදේශයක් සහිත විශාලතම දූපත් සමූහය ක්වාජලීන් වේ. එය වර්ග සැතපුම් 655ක (වර්ග කිලෝමීටර් 1,700ක) කලපුවක් වට කර ඇත.

දූපත් සමූහ 24ක් ජනාවාස වී ඇත. දුර්වල ජීවන තත්ත්වයන්, වැසි නොමැතිකම හෝ න්‍යෂ්ටික දූෂණය හේතුවෙන් ඉතිරි දූපත් ජනාවාස වී නොමැත. ජනාවාස නොවූ දූපත් වන්නේ:

• අයිලින්ජිනේ දූපත් සමූහය
• බිකාර් (බිකාර්) දූපත් සමූහය
• බිකිනි දූපත් සමූහය
• බොකාක් දූපත් සමූහය
• එරික්බ් දූපත් සමූහය
• ජෙමෝ දූපත
• නාදික්දික් දූපත් සමූහය
• රොංගරික් දූපත් සමූහය
• ටෝකේ දූපත් සමූහය
• උජෙලැන්ග් දූපත් සමූහය

මුළු රටෙහිම සාගර මට්ටමට ඉහළින් ඇති සාමාන්‍ය උස අඩි 7 (මීටර් 2.1) කි.

මෝර අභයභූමිය

2011 ඔක්තෝබර් මාසයේදී, රජය විසින් වර්ග කිලෝමීටර් 2,000,000ක් (වර්ග සැතපුම් 772,000ක්) පමණ වන සාගර ප්‍රදේශයක් මෝර අභයභූමියක් ලෙස වෙන් කරන බව ප්‍රකාශ කළේය. මෙය ලෝකයේ විශාලතම මෝර අභයභූමිය වන අතර, මෝරුන් ආරක්ෂා කරන ලොව පුරා සාගර ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 2,700,000 සිට 4,600,000 දක්වා (වර්ග සැතපුම් 1,042,000 සිට 1,776,000 දක්වා) දක්වා පුළුල් කරයි. ආරක්ෂිත ජලයේ, සියලු මෝර මසුන් ඇල්ලීම තහනම් කර ඇති අතර, සියලුම අහඹු අල්ලා ගැනීම් මුදා හැරිය යුතුය. කෙසේ වෙතත්, මෙම කලාපය බලාත්මක කිරීමට මාෂල් දූපත්වලට ඇති හැකියාව පිළිබඳව සමහර අය ප්‍රශ්න කර ඇත.

වේක් දූපතේ භෞමික හිමිකම්

වාචික ජනප්‍රවාද මත පදනම්ව, මාෂල් දූපත් වේක් දූපතට ද හිමිකම් කියයි. 1899 සිට වේක් දූපත එක්සත් ජනපදය විසින් පාලනය කළද, මාෂල් දූපත් රජය එය ආනන් කියෝ (නව අක්ෂර වින්‍යාසය) හෝ එනන්-කියෝ (පැරණි අක්ෂර වින්‍යාසය) යන නමින් හඳුන්වයි. එක්සත් ජනපදය මෙම හිමිකම් පිළිගන්නේ නැත.

දේශගුණය

දේශගුණය දෙසැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා සාපේක්ෂව වියළි කාලයක් සහ මැයි සිට නොවැම්බර් දක්වා තෙත් සමයක් ඇත. බොහෝ පැසිෆික් ටයිෆූන් මාෂල් දූපත් කලාපයේ නිවර්තන කුණාටු ලෙස ආරම්භ වී, බටහිර දෙසට මරියානා දූපත් සහ පිලිපීනය දෙසට ගමන් කරන විට ශක්තිමත් වේ.

ජනගහනය පිරිසිදු ජල සැපයුම ඉක්මවා ගොස් ඇති අතර, එය සාමාන්‍යයෙන් වැසි ජලයෙන් ලබා ගනී. උතුරු දූපත්වලට වාර්ෂිකව අඟල් 50ක (මි.මී. 1,300ක) වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. දකුණු දූපත්වලට එය මෙන් දෙගුණයක් පමණ ලැබේ. දූපත් දාම පුරා නියඟ තර්ජනය සාමාන්‍ය දෙයකි.

දේශගුණික විපර්යාස

දේශගුණික විපර්යාස මාෂල් දූපත්වලට තර්ජනයක් වන අතර, ටයිෆූන් ශක්තිමත් වීම සහ මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම සිදුවේ. 1993 සිට පැසිෆික් දූපත් වටා ඇති මුහුද වසරකට අඟල් 0.13කින් (මි.මී. 3.4කින්) ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය ලොව පුරා සාමාන්‍ය අනුපාතයට වඩා දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි ය. ක්වාජලීන්හි ස්ථිර ගංවතුර ඇතිවීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතී; මුහුදු මට්ටම අඩි 3.3කින් (මීටර් 1කින්) ඉහළ යන විට, ගොඩනැගිලිවලින් 37%ක් ස්ථිරවම යට වනු ඇත. එබෙයිහි, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ අවදානම ඊටත් වඩා වැඩි වන අතර, එම තත්ත්වය තුළ ගොඩනැගිලිවලින් 50%ක් ස්ථිරවම යට වනු ඇත. මුහුදු මට්ටම අඩි 3.3කින් (මීටර් 1කින්) ඉහළ යන විට, මජුරෝ දූපත් සමූහයේ කොටස් ස්ථිරවම යට වනු ඇති අතර, විශේෂයෙන් දූපතේ නැගෙනහිර කොටසට ගංවතුර ඇතිවීමේ ඉහළ අවදානමක් ඇත. මුහුදු මට්ටම අඩි 6.6කින් (මීටර් 2කින්) ඉහළ යන විට, මජුරෝහි සියලුම ගොඩනැගිලි ස්ථිරවම යට වනු ඇත නැතිනම් ගංවතුර ඇතිවීමේ ඉහළ අවදානමක් ඇත.

2020 දී ඒක පුද්ගල CO2 විමෝචනය ටොන් 2.56ක් විය. රජය 2050 දී ශුද්ධ ශුන්‍ය (Net zero) වීමට ප්‍රතිඥා දුන් අතර, 2010 මට්ටම් හා සසඳන විට 2025 දී හරිතාගාර වායු (GHGs) 32%කින් ද, 2030 දී 45%කින් ද, 2035 දී 58%කින් ද අඩු කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.

සත්ව විශේෂ

පක්ෂීන්

මිනිසුන් විසින් හඳුන්වා දුන් කිහිපයක් හැරුණු විට, මාෂල් දූපත්වල දක්නට ලැබෙන බොහෝ පක්ෂීන් සාගර පක්ෂීන් හෝ සංක්‍රමණික විශේෂ වේ. සමුද්‍ර පක්ෂීන් 31ක් ඇතුළුව, පක්ෂි විශේෂ 70ක් පමණ එහි සිටිති. මෙම විශේෂවලින් 15ක් දේශීයව කූඩු සාදයි. සමුද්‍ර පක්ෂීන්ට කළු නොඩ්ඩි සහ සුදු ටර්න් ඇතුළත් වේ. එකම භූමිෂ්ඨ පක්ෂියා වන්නේ මිනිසුන් විසින් හඳුන්වා දුන් ගෙවල ගේකුරුල්ලා ය.

සමුද්‍ර

මාළු විශේෂ 300ක් පමණ සිටින අතර, ඉන් 250ක් පරවල සිටින මසුන් වේ.

• ඉබ්බන්: කොළ ඉබ්බන්, හෝක්ස්බිල් ඉබ්බන්, ලෙදර්බැක් මුහුදු ඉබ්බන්, සහ ඔලිව් රිඩ්ලි මුහුදු ඉබ්බන්.
• මෝරුන්: අවම වශයෙන් මෝර විශේෂ 22ක් සිටින අතර, ඒවාට නිල් මෝරා, සිල්කි මෝරා, බිග්අයි ත්‍රෙෂර් මෝරා, පෙලැජික් ත්‍රෙෂර් මෝරා, සාගර සුදු-අග්‍ර මෝරා, සහ ටෝනි නර්ස් මෝරා ඇතුළත් වේ.

ආත්‍රපෝඩාවන්

• ගෝනුස්සන්: වාමන ලී ගෝනුස්සා, සහ සාමාන්‍ය ගෙදර ගෝනුස්සා.
• මකුළුවන්: දෙදෙනෙක්: ඩික්ටිස් ස්ට්‍රයැටයිප්ස්; සහ මාෂල් දූපත්වලට ආවේණික වූ පැනින මකුළුවන්ගේ ජනකයක් වන ජලූයිටිකෝලා. එහි එකම විශේෂය වන්නේ ජලූයිටිකෝලා හෙස්ලේයි ය.
• ඇම්පිපොඩ්: එකකි - ටලෝර්කෙස්ටියා ස්පිනියල්මා.
• කෘමීන්: කෑමරියන්, ඇමරිකානු කෑමරියන්, කෙටි-අං ඇති පළඟැටියන්, කිණිහිරන්.
• කකුළුවන්ට ගල් කකුළුවන් සහ පොල් කකුළුවන් ඇතුළත් වේ.

ජන විකාශනය

Historical population
වසර	ජනගහණ.	±%
1920	9,800	—
1925	9,644	−1.6%
1930	10,412	+8.0%
1935	10,446	+0.3%
1958	13,928	+33.3%
1967	18,925	+35.9%
1973	24,135	+27.5%
1980	30,873	+27.9%
1988	43,380	+40.5%
1999	50,840	+17.2%
2011	53,158	+4.6%
2021	42,418	−20.2%
මූලාශ්‍ර:

මාෂල් දූපත් වල ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2021)
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්			ප්‍රතිශතය
මාෂලීස්			95.6%
වෙනත්			4.4%

මාෂල් දූපත්වල ඓතිහාසික ජනගහන සංඛ්‍යා නොදනී. 1862 දී, දූපත්වල ජනගහනය 10,000ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 1960 දී, දූපත්වල ජනගහනය දළ වශයෙන් 15,000ක් විය. 2021 සංගණනයට අනුව, පදිංචිකරුවන් 42,418ක් සිටි අතර, එයින් 23,156ක් (දළ වශයෙන් 54.6%) මජුරෝහි ජීවත් වූහ. ජනගහනයෙන් 77.7%ක් මජුරෝ හෝ එබෙයි (රටේ ද්විතීයික නාගරික මධ්‍යස්ථානය) හි නාගරික පරිසරයක ජීවත් වූහ. මෙම සංඛ්‍යාවට වෙනත් ස්ථානවලට සංක්‍රමණය වූ මාෂල් දූපත් වැසියන් ඇතුළත් නොවේ; නිදහස් සංගමයේ සංයුක්තය ඔවුන්ට එක්සත් ජනපදයට නිදහසේ සංක්‍රමණය වීමට සහ එහි රැකියා ලබා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. දළ වශයෙන් 4,300ක මාෂල් දූපත් වැසියන් එක්සත් ජනපදයේ, ආකැන්සාස් හි ස්ප්‍රිංඩේල් වෙත සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම සංඛ්‍යාව ඔවුන්ගේ දූපත් නිවසෙන් පිටත මාෂල් දූපත් වැසියන්ගේ විශාලතම ජනගහන සාන්ද්‍රණය නියෝජනය කරයි.

මාෂල් දූපත්හි බොහෝ පදිංචිකරුවන් මාෂලීස් ජාතිකයෝ වෙති. මාෂලීස් ජනතාව මයික්‍රොනීසියානු සම්භවයක් ඇති අතර, වසර දහස් ගණනකට පෙර ආසියාවේ සිට මාෂල් දූපත් වෙත සංක්‍රමණය වූ බව විශ්වාස කෙරේ. මාෂලීස් ජාතිකයන්ගෙන් සුළුතරයකට ජපන් සහ ජර්මානු වැනි ආසියානු සහ යුරෝපීය පරම්පරාගත බවක් ඇත. බහුතරයකට පොලිනීසියානු සහ මෙලනීසියානු පරම්පරාගත බවක් ඇත. ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ මජුරෝ සහ එබෙයි දූපත් සමූහවල ජීවත් වෙති.

මාෂල් දූපත්හි නිල භාෂා වන්නේ ඉංග්‍රීසි සහ මාෂලීස් ය. භාෂා දෙකම බහුලව කතා කරයි.

ආගම

2021 සැප්තැම්බර් සංගණනයට අනුව, ජනගහනයෙන් දළ වශයෙන් 96.2%ක් මාෂල් දූපත්හි ක්‍රිස්තියානි නිකායන් දහහතරෙන් එකක් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. අනුගාමිකයන් 1,000කට වඩා වැඩි නිකායන් අතරට මාෂල් දූපත්හි එක්සත් ක්‍රිස්තු සභාව - කොන්ග්‍රිගේෂනල් (47.9%), දෙවියන්ගේ සභාවන් (14.1%), කතෝලික සභාව (9.3%), යේසුස් ක්‍රිස්තුස්ගේ පසු දවස් සාන්තුවරයන්ගේ සභාව (5.7%), මාෂල් දූපත්හි ෆුල් ගොස්පල් පල්ලිය (5%), සහ බුකොට් නැන් ජේසුස් (3%) ඇතුළත් විය.

ඉතිරි නිකායන්ට ප්‍රධාන වශයෙන් රෙපරමාදු පල්ලි මෙන්ම යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් ද ඇතුළත් විය. සංගණන පෝරමයේ ලැයිස්තුගත කර ඇති නිකායන් දහහතර හැර වෙනත් ආගමකට අයත් බව 1,128 දෙනෙක් හෝ ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් 2.7%ක් හඳුනාගෙන ඇත. 444 දෙනෙක් හෝ ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් 1.1%ක් ආගමික නොවන බව ප්‍රකාශ කර ඇත. මජුරෝහි බහයි ප්‍රජාවක් සහ මුස්ලිම් ප්‍රජාවක් ද ඇත. රටේ එකම පල්ලිය අහමදිය්‍යා ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. සංගණන දත්තවල හින්දු ප්‍රජාවක් සටහන් වී නොමැත, එයින් ඇඟවෙන්නේ එය පවතී නම්, එහි සංඛ්‍යාව ඉතා කුඩා හෝ වාර්තා නොකරන ලද බවයි.

හර්ට්සු-ජේසු-මිෂනරේ (ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ) පූජනීය හෘදයේ මිෂනාරිවරුන්ගේ කතෝලික පූජකවරයෙකු වූ පූජක ඒ. එර්ඩ්ලන්ඩ් 1904 සහ 1914 අතර කාලය තුළ ජලූයිට් හි ජීවත් විය. මාෂලීස් සංස්කෘතිය සහ භාෂාව පිළිබඳ සැලකිය යුතු පර්යේෂණ කිරීමෙන් පසු, ඔහු 1914 දී දූපත් පිළිබඳ පිටු 376ක මොනොග්‍රැෆයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. තවත් පූජනීය හෘදයේ මිෂනාරිවරයෙකු වූ පූජක එච්. ලින්ක්න්ස් 1904 සහ 1911 දී සති කිහිපයක් මාෂල් දූපත්වලට පැමිණියේය. 1912 දී, ඔහු කතෝලික මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් සහ මාෂල් දූපත් වැසියන් පිළිබඳ කුඩා කෘතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. කතෝලිකයන් මාෂල් දූපත්හි අපෝස්තලික ප්‍රාන්තයේ (Praefectura Apostolica Insularum Marshallensium) වගකීම යටතේ සිටින අතර, එහි මූලස්ථානය මජුරෝහි කැතඩ්‍රල් ඔෆ් ද ඇසම්ප්ෂන් හි පිහිටා ඇත. එය 1993 දී දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමා විසින් කුඕ එක්ස්පෙඩිටියුස් නම් පාප්තුමාගේ බුල් හරහා නිර්මාණය කරන ලදී.

සෞඛ්‍ය

පළමු යෙදවිය හැකි තාප න්‍යෂ්ටික බෝම්බයේ කාසල් බ්‍රාවෝ පරීක්ෂණයෙන් ලිතියම්-7 සම්බන්ධයෙන් අනපේක්ෂිත අමතර න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා ඇති වූ අතර, පිපිරීම පුරෝකථනය කළ ප්‍රමාණයට වඩා දෙගුණයකටත් වඩා විශාල විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අපේක්ෂිත ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් විශාල න්‍යෂ්ටික විකිරණශීලී දූෂණයක් ඇති විය. මෙම න්‍යෂ්ටික විකිරණශීලී දූෂණය ජනාවාස වී තිබූ රොංගෙලැප් සහ රොංගරික් දූපත් සමූහයන්ට නැගෙනහිරට පැතිර ගියේය. පිපිරීමට පෙර මෙම දූපත් ඉවත් කර නොතිබුණි. එතැන් සිට බොහෝ මාෂල් දූපත් වැසියන් විකිරණ පිළිස්සුම් සහ විකිරණශීලී දූවිලිවලින් පීඩා විඳිමින්, ඩයිගෝ ෆුකුරියු මාරු නෞකාවේ සිටි ජපන් ධීවරයන්ට සමාන ඉරණමකට මුහුණ දුන් නමුත්, ෆෙඩරල් රජයෙන් වන්දි ලබා ගෙන ඇත්නම් එය ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකි.

2010 දී, සීමිත ඉඩම් ප්‍රමාණය හේතුවෙන් මාෂලීස් ජනතාවට තම මළවුන් භූමදාන කිරීමට ඉඩම් සොයා ගැනීමේ ගැටලුවක් ඇති බව සටහන් විය. ඔවුන් විසින් සකස් කරන ලද එක් විසඳුමක් වූයේ එකම භූමියේ තවත් මළ සිරුරක් භූමදාන කිරීමෙන් ද්විත්ව සොහොන් සෑදීමයි.

රජය

මාෂල් දූපත් රජය එහි 1979 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ දක්වා ඇති පරිදි මිශ්‍ර පාර්ලිමේන්තු-ජනාධිපති ක්‍රමයක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ. වසර හතරකට වරක් සර්වජන ඡන්ද බලය (අවුරුදු 18ට වැඩි සියලුම පුරවැසියන් සඳහා) සහිතව මැතිවරණ පවත්වනු ලබන අතර, ආර්එම්අයි හි ඒකමණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයේ, එනම් නිටිජෙලා හි පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට එක් එක් මැතිවරණ කොට්ඨාස 24කින් එක් නියෝජිතයෙකු හෝ වැඩි ගණනක් (සෙනෙට් සභිකයන්) තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. (අගනුවර වන මජුරෝ දූපත් සමූහය සෙනෙට් සභිකයන් පස් දෙනෙකු තෝරා පත් කර ගනී.) රාජ්‍ය නායකයා මෙන්ම රජයේ ප්‍රධානියා ද වන ජනාධිපතිවරයා නිටිජෙලා හි සෙනෙට් සභිකයන් 33 දෙනා විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. 1979 දී ව්‍යවස්ථාව සම්මත කර ගැනීමෙන් පසු තේරී පත් වූ මාෂලීස් ජනාධිපතිවරුන් පස් දෙනාගෙන් හතර දෙනෙකු සාම්ප්‍රදායික ප්‍රමුඛ ප්‍රධානීන් විය.

2016 ජනවාරි මාසයේදී, සෙනෙට් සභික හිල්ඩා හයින් මාෂල් දූපත්හි පළමු කාන්තා ජනාධිපතිනිය ලෙස පාර්ලිමේන්තුව විසින් තේරී පත් විය. පෙර ජනාධිපති කැස්ටන් නෙම්රා සති දෙකක් සේවය කිරීමෙන් පසු විශ්වාසභංග යෝජනාවකින් බලයෙන් පහ විය.

ව්‍යවස්ථාදායක බලය නිටිජෙලා සතු වේ. ඉරොයිජ් කවුන්සිලය යනු ප්‍රමුඛ ප්‍රධානීන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් සමන්විත උපදේශක මණ්ඩලයකි. විධායක අංශය සමන්විත වන්නේ ජනාධිපතිවරයා සහ ජනාධිපති කැබිනට් මණ්ඩලයෙන් වන අතර, එය නිටිජෙලාගේ අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද අමාත්‍යවරුන් දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ. රට බෙදා ඇති මැතිවරණ කොට්ඨාස 24 ජනාවාස දූපත් සහ දූපත් සමූහයන්ට අනුරූප වේ. දැනට මාෂල් දූපත්වල දේශපාලන පක්ෂ හතරක් ඇත: අයිලොන් කේයින් අඩ් (ඒකේඒ), එක්සත් ජනතා පක්ෂය (යූපීපී), කියන් ඊඕ ඇම් (කේඊඒ), සහ එක්සත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (යූඩීපී). ඒකේඒ සහ යූඩීපී පාලනය බෙදා ගනී.

විදේශ කටයුතු සහ ආරක්ෂාව

එක්සත් ජනපදය සමඟ ඇති නිදහස් සංගමයේ සංයුක්තය මාෂල් දූපත්හි ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂාව සඳහා එක්සත් ජනපදයට එකම වගකීම ලබා දෙයි. එය දූපත් වැසියන්ට (මාෂලීස්) කිසිදු වීසා බලපත්‍රයක් නොමැතිව එක්සත් ජනපදයට සංක්‍රමණය වීමට අයිතිය ලබා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, විදේශිකයන් ලෙස, ඇතැම් අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වුවහොත් ඔවුන්ට ඉවත් කිරීමේ ක්‍රියාමාර්ග යටතේ තැබිය හැකිය.

මාෂල් දූපත් 1991 අගෝස්තු 9 වන දින ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනා 704 හි නිර්දේශය සහ 1991 සැප්තැම්බර් 17 වන දින මහා සභාවේ යෝජනා 46/3 හි අනුමැතිය මත පදනම්ව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඇතුළත් විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේදී, මහා සභාවේ යෝජනා සම්බන්ධයෙන් මාෂල් දූපත් බොහෝ විට එක්සත් ජනපදය සමඟ ස්ථාවර ලෙස ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇත.

2015 අප්‍රේල් 28 වන දින, ඉරාන නාවික හමුදාව හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය අසල මාෂල් දූපත් ධජය සහිත එම්වී මායර්ස්ක් ටයිග්‍රිස් නෞකාව අත්අඩංගුවට ගත්තේය. මෙම නෞකාව ජර්මනියේ රික්මර්ස් නැව් කළමනාකරණය විසින් කුලියට ගෙන තිබූ අතර, එහි විශේෂ භාණ්ඩ හෝ හමුදා අවි නොමැති බව ප්‍රකාශ කළේය. පෙන්ටගනයට අනුව, මෙම නෞකාව ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක අංශයේ පාලනය යටතේ පවතින බව වාර්තා විය. යේමනයේ සවුදි ප්‍රමුඛ සන්ධානයේ ප්‍රහාර තීව්‍ර වීම හේතුවෙන් කලාපයේ උණුසුම වැඩි විය. ටයිග්‍රිස් නෞකාවෙන් ලැබුණු ආපදා ඇමතුමකින් පසු යුඑස්එස් ෆැරගට් නමැති විනාශකාරී නෞකාව සහ සමුද්‍රීය ඔත්තු බැලීමේ ගුවන් යානයක් පිටත් කර යැවූ බව පෙන්ටගනය වාර්තා කළ අතර, කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් 34 දෙනාම රඳවාගෙන ඇති බව ද වාර්තා විය. එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක නිලධාරීන් කියා සිටියේ මෑත කාලීන සිදුවීම්වලින් පසුව මාෂල් දූපත් රජයට ඇති එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක බැඳීම් සමාලෝචනය කරන බවත්, පාලම වෙත එල්ල කරන ලද වෙඩි තැබීම් "නොගැලපෙන" බවත් හෙළා දුටු බවයි. 2015 මැයි මාසයේදී ටෙහෙරානය දඩ මුදලක් ගෙවීමෙන් පසු නෞකාව නිදහස් කරන බව වාර්තා විය.

2017 මාර්තු මාසයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 34 වන නිත්‍ය සැසියේදී, වනුවාටු විසින් මාෂල් දූපත් සහ තවත් සමහර පැසිෆික් ජාතීන් වෙනුවෙන් බටහිර නව ගිනියාවේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳව ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් සිදු කරන ලදී. 1963 සිට ඉන්දුනීසියාව විසින් මෙම ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයාගෙන් වාර්තාවක් සකස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඉන්දුනීසියාව මෙම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

1991 සිට මාෂල් දූපත් පොලිසියේ අංශයක් වන මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුවේ මුහුදු මුර සංචාරය, ටොන් 160 ක මුර යාත්‍රාවක් වන ආර්එම්අයිඑස් ලෝමෝර් මෙහෙයවා ඇත. ලෝමෝර් යනු ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් පැසිෆික් ෆෝරම්හි කුඩා ජාතීන්ට ලබා දුන් පැසිෆික් ෆෝරම් මුර යාත්‍රා 22 න් එකකි. වෙනත් සමහර රටවලට ඔවුන්ගේ යාත්‍රා සඳහා ස්වෛරීත්වය සහ ආරක්ෂාව වැනි මෙහෙයුම් තිබුණද, නිදහස් සංගමයේ සංයුක්තයේ කොන්දේසි ලෝමෝර් සිවිල් මෙහෙයුම් සඳහා සීමා කරයි, එනම් ධීවර ආරක්ෂාව සහ සෙවීම සහ ගලවා ගැනීම වැනි.

2021 දී, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ ජපානය යන රජයන් මාෂල් දූපත්හි ප්‍රධාන නීති බලාත්මක කිරීමේ වර්ධනයන් දෙකක් සඳහා මුදල් යෙදවීමට තීරණය කළහ.

2021 පෙබරවාරියේදී, හෙන්රි පුනා ෆෝරම්හි මහලේකම් ලෙස තේරී පත්වීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ආරවුලකින් පසුව, මාෂල් දූපත් කිරිබති, නවුරූ සහ මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් ජනපදය සමඟ ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් පැසිෆික් දූපත් ෆෝරමයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වන බව නිවේදනය කළේය.

සංස්කෘතිය

පුරාණ කුසලතා දැන් පරිහානියට පත්වෙමින් පැවතුනද, මාෂල්වරු කලක් තරු සහ කූරු-සහ-කවච ප්‍රස්ථාර භාවිතා කරමින් දක්ෂ නාවිකයින් වූහ.

ක්‍රීඩා

මාෂල් දූපත්වල ක්‍රීඩා කරන ප්‍රධාන ක්‍රීඩා අතරට වොලිබෝල්, පැසිපන්දු (ප්‍රධාන වශයෙන් පිරිමින්), බේස්බෝල්, පාපන්දු සහ ජල ක්‍රීඩා ගණනාවක් ඇතුළත් වේ. 2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ සිට මාෂල් දූපත් සියලුම ක්‍රීඩා උළෙලවලදී ඔලිම්පික් සඳහා නියෝජනය වී ඇත. 2020 ටෝකියෝ ඔලිම්පික් උළෙලේදී, මාෂල් දූපත් පිහිනුම් ක්‍රීඩකයින් දෙදෙනෙකු විසින් නියෝජනය කරන ලදී.

පාපන්දු

මාෂල් දූපත්වල කුඩා සමාජ ශාලා පාපන්දු ලීගයක් ඇති අතර, එහි වඩාත්ම සාර්ථක සමාජය ලෙස කෝබීර් ඇතුළත් වේ. එක් තරඟාවලියක් ප්ලේ සොකර් මේක් පීස් විසින් පවත්වන ලදී. මජුරෝ දූපතේ කුඩා පාපන්දු සංගමයක් ඇත. මාෂල් දූපත් යනු තමන්ගේම ජාතික කණ්ඩායමක් නොමැති ලෝකයේ එකම රට වන අතර, එය මාෂල් දූපත් පාපන්දු සම්මේලනය විසින් සංවිධානය කරනු ඇත. එබැවින් මාෂල් දූපත් යනු ජාතික පාපන්දු තරඟයක වාර්තාවක් නොමැති ලෝකයේ එකම ස්වාධීන රටයි.

බේස්බෝල් සහ සොෆ්ට්බෝල්

මාෂල් දූපත්හි සොෆ්ට්බෝල් සහ බේස්බෝල් එක් ක්‍රීඩා සම්මේලනයක් යටතේ පවත්වනු ලැබේ. එහි සභාපතිවරයා වන්නේ ජෙයිමාටා නොක්කෝ කබුවා ය. මෙම ක්‍රීඩා දෙකම ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන අතර, මාෂල් දූපත් බේස්බෝල් / සොෆ්ට්බෝල් සම්මේලනය පිටුපස මාෂලීස් ජනතාව සිය ගණනක් සිටිති. 2012 දී මයික්‍රොනීසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී මාෂල් දූපත් රිදී පදක්කමක් මෙන්ම එස්පීජී ක්‍රීඩා උළෙලේදී පදක්කම් ද දිනා ගත්තේය.

ආර්ථිකය

දිවයිනට ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් ඇති අතර, ආනයන අපනයන අභිබවා යයි. සීඅයිඒ (CIA) ආයතනයට අනුව, 2013 දී අපනයනවල වටිනාකම දළ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 53.7ක් වූ අතර, ඇස්තමේන්තුගත ආනයන ඩොලර් මිලියන 133.7ක් විය. කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන අතරට පොල්, තක්කාලි, කොමඩු, තාරෝ, බ්‍රෙඩ්ෆෘට්, පළතුරු, ඌරන් සහ කුකුළන් ඇතුළත් වේ. කර්මාන්තය කොප්රා සහ ශිල්පීය භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය, ටූනා සැකසීම සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයෙන් සමන්විත වේ. 2016 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇස්තමේන්තුගත ඩොලර් මිලියන 180ක් වූ අතර, සත්‍ය වර්ධන වේගය 1.7%ක් විය. ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 3,300ක් විය.

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල 2016 මැද භාගයේදී වාර්තා කළේ, වැඩිදියුණු වූ ධීවර අංශය හේතුවෙන් 2015 මූල්‍ය වර්ෂයේදී සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථිකය සියයට 0.5කින් පමණ ව්‍යාප්ත වී ඇති බවයි. "වාර්තාගත ඉහළ මසුන් ඇල්ලීමේ බලපත්‍ර ගාස්තු හේතුවෙන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 3%ක අතිරික්තයක් වාර්තා විය. 2016 මුල් භාගයේ නියඟයේ බලපෑම් යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති නැවත ආරම්භ කිරීම මගින් සමනය වන බැවින්, 2016 මූල්‍ය වර්ෂයේදී වර්ධනය සියයට 1.5ක් පමණ දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි සහ උද්ධමනය සියයට 0.5ක් පමණ දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ."

2018 දී, මාෂල් දූපත් සමූහාණ්ඩුව ස්වෛරී මුදල් පනත සම්මත කළේය. ඒ අනුව ඔවුන් තමන්ගේම ගුප්තකේතන මුදල් නිකුත් කර නීත්‍යානුකූල මුදල් ලෙස සහතික කළ පළමු රට බවට පත් විය. මෙම මුදල් ඒකකය "සොවර්න්" ලෙස හැඳින්වේ.

මාෂල් දූපත් 2019 දී තායිවානය සමඟ ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳ ගිවිසුමකට අත්සන් තබා ඇත. මෙම ගිවිසුම 2023 දී අනුමත කර ඇති අතර, අනාගත දිනකදී බලාත්මක වනු ඇත.

නැව්ගත කිරීම

මාෂල් දූපත් වාණිජ නෞකා සඳහා සම්ප්‍රදායික කොඩියක් ලෙස ජාත්‍යන්තර නැව් කර්මාන්තයේ ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. මාෂලීස් රෙජිස්ට්‍රිය 1990 දී ක්‍රියාත්මක වීම ආරම්භ කළ අතර, එය ලොව පුරා ප්‍රධාන නැව්ගත කිරීමේ මධ්‍යස්ථානවල කාර්යාල ඇති එක්සත් ජනපදය පදනම් කරගත් සමාගමක් වන ඉන්ටර්නැෂනල් රෙජිස්ට්‍රීස්, ඉන්කෝපරේෂන් සමඟ ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාරයක් හරහා කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. 2017 වන විට, මාෂලීස් නැව් ලියාපදිංචි කිරීම, පැනමාවට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම එක විය.

සමහර කොඩි රටවල් මෙන් නොව, මාෂලීස් කොඩි නැවක් මාෂලීස් පුද්ගලයෙකුට හෝ සමාගමකට අයත් විය යුතු යැයි අවශ්‍යතාවක් නොමැත. එම්වී මායර්ස්ක් ටයිග්‍රිස් නෞකාව 2015 දී අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් පසුව, මාෂල් දූපත් ආරක්ෂා කිරීමට ඇති එහි ගිවිසුම්ගත බැඳීම විදේශීය හිමිකාරිත්වයක් ඇති මාෂලීස් කොඩි නැව්වලට මුහුදේදී අදාළ නොවන බව එක්සත් ජනපදය නිවේදනය කළේය.

මාෂලීස් කොඩි ටැංකි නෞකා මගින් නැවෙන් නැවට මාරු කිරීම් හේතුවෙන්, දූපත්වලට තෙල් පිරිපහදු කිරීමේ හැකියාවක් නොමැති වුවද, මාෂල් දූපත් සංඛ්‍යානමය වශයෙන් එක්සත් ජනපදයෙන් තෙල් විශාලතම ආනයනකරුවෙකු බවට පත්ව ඇත.

ශ්‍රමය

2007 දී, මාෂල් දූපත් ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානයට සම්බන්ධ වූ අතර, එයින් අදහස් වන්නේ එහි කම්කරු නීති ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වනු ඇති බවයි. මෙය දූපත්වල ව්‍යාපාරික තත්ත්වයන්ට බලපාන්නට ඉඩ ඇත.

බදුකරණය

ආදායම් බද්ද 8% සහ 12% යන අනුපාත සහිත කොටස් දෙකක් ඇත. සමාගම් බද්ද ආදායමෙන් 3% කි.

විදේශ ආධාර

එක්සත් ජනපද රජයේ ආධාර ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන අංගයයි. නිදහස් සංගමයේ සංශෝධිත සංයුක්තයේ කොන්දේසි යටතේ, එක්සත් ජනපදය 2013 දක්වා මාෂල් දූපත් (ආර්එම්අයි) වෙත වසරකට ඩොලර් මිලියන 57.7ක් සහ 2023 දක්වා ඩොලර් මිලියන 62.7ක් සැපයීමට කැපවී සිටී. එම කාලයෙන් පසු, එක්සත් ජනපදය සහ ආර්එම්අයි දායකත්වයන්ගෙන් සමන්විත භාර අරමුදලක්, සදාකාලික වාර්ෂික ගෙවීම් ආරම්භ කරනු ඇත.

එක්සත් ජනපද හමුදාව ක්වාජලීන් දූපත් සමූහය මත රොනල්ඩ් රේගන් බැලස්ටික් මිසයිල ආරක්ෂක පරීක්ෂණ අඩවිය පවත්වාගෙන යයි. මාෂලීස් ඉඩම් හිමියන්ට මෙම කඳවුර සඳහා කුලිය ලැබේ.

කෘෂිකර්මය

කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය කුඩා ගොවිපළවල් මත කේන්ද්‍රගත වී ඇත. වඩාත්ම වැදගත් වාණිජ බෝගය වන්නේ කොප්රා ය. ඊට පසුව පොල්, බ්‍රෙඩ්ෆෘට්, පැන්ඩනස්, කෙසෙල්, තාරෝ සහ ඇරෝරූට් වේ. පශු සම්පත ප්‍රධාන වශයෙන් ඌරන් සහ කුකුළන්ගෙන් සමන්විත වේ.

කර්මාන්ත

සුළු පරිමාණ කර්මාන්තය අත්කම්, මාළු සැකසීම සහ කොප්රා සඳහා සීමා වේ.

මසුන් ඇල්ලීම

මජුරෝ යනු ලොව වඩාත්ම කාර්යබහුල ටූනා නැව්ගත කිරීමේ වරායයි. 2015 දී ටොන් 444,393ක් වූ නැව්ගත කිරීම් 704ක් එහිදී සිදු විය. මජුරෝ යනු ටූනා සැකසීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ද වේ. පෑන් පැසිෆික් ෆුඩ්ස් කම්හල බම්බල් බී සන්නාමය යටතේ ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් ජනපදයට ඇතුළු රටවල් ගණනාවකට සැකසූ ටූනා අපනයනය කරයි. ප්‍රධාන වශයෙන් ටූනා සඳහා වන මසුන් ඇල්ලීමේ බලපත්‍ර ගාස්තු රජයට සැලකිය යුතු ආදායමක් සපයයි.

1999 දී, පුද්ගලික සමාගමක් සේවකයින් 400කට වැඩි පිරිසක් සමඟ ටූනා ලොයිනින් කම්හලක් ඉදි කළේය. එහි සේවකයන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් කාන්තාවන් විය. නමුත් ටූනා ස්ටීක්ස් නිෂ්පාදනය කිරීමට එය පරිවර්තනය කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයකින් පසුව, 2005 දී කම්හල වසා දමන ලදී. එම ක්‍රියාවලියට සේවකයින්ගෙන් අඩක් පමණ අවශ්‍ය විය. මෙහෙයුම් පිරිවැය ආදායම ඉක්මවා ගිය අතර, කම්හල වසා දමන ලදී. ඩොලර් මිලියන 2ක ණයකට ඇපකරු වූ රජය විසින් එය පවරා ගන්නා ලදී.

බලශක්තිය

පැසිෆික් සාගරයේ නිවර්තන දූපත්වල පොල් ගස් බහුලව ඇත. පොල්වල මදය වන කොප්රා, පොල් 6 සිට 10 දක්වා ප්‍රමාණයකින් පොල්තෙල් ලීටරයක් ලබා දෙයි. 2007 වන විට බලශක්ති බලධාරීන්, පුද්ගලික සමාගම් සහ ව්‍යවසායකයින් වාහන, විදුලි ජනක යන්ත්‍ර සහ නැව් සඳහා ඩීසල් ඉන්ධනවලට විකල්පයක් ලෙස පොල්තෙල් සමඟ අත්හදා බැලීම් කරමින් සිටියහ. 2009 දී, 57 kW සූර්ය බලශක්ති බලාගාරයක් ස්ථාපනය කරන ලද අතර, එය ඒ වන විට නවසීලන්තය ද ඇතුළුව පැසිෆික් සාගරයේ විශාලතම එක විය. මාෂල් දූපත් විද්‍යාලය බලශක්ති ස්වයංපෝෂිත කිරීමට සූර්ය බලශක්ති kW 330ක් සහ සුළං බලශක්ති kW 450ක් අවශ්‍ය වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත. රජයේ ආයතනයක් වන මාෂල්ස් එනර්ජි සමාගම (එම්ඊසී) දූපත්වලට විදුලිය සපයයි. 2008 දී, සීමිත විදුලි භාවිතය සඳහා ප්‍රමාණවත් වන 100-Wp සූර්ය බලශක්ති නිවාස පද්ධති දෙකක් අයිලින්ග්ලැප්ලැප් දූපත් සමූහයේ නිවාස 420ක ස්ථාපනය කරන ලදී.

අධ්‍යාපනය

මානව හිමිකම් මිනුම් වැඩසටහනට (HRMI) අනුව, මාෂල් දූපත් සිය ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව අධ්‍යාපනය සඳහා ඇති අයිතිය වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු දේවලින් 66.1%ක් පමණක් ඉටු කරයි. මානව හිමිකම් මිනුම් වැඩසටහන විසින් ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය යන දෙකටම ඇති අයිතිවාසිකම් සලකා බැලීමෙන් අධ්‍යාපනය සඳහා ඇති අයිතිය විශ්ලේෂණය කරයි. මාෂල් දූපත්වල ආදායම් මට්ටම සැලකිල්ලට ගනිමින්, ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සඳහා එහි සම්පත් (ආදායම) මත පදනම්ව හැකි විය යුතු දේවලින් 65.5%ක් සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සඳහා 66.6%ක් රට විසින් ඉටු කර ඇත.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය දිවයින්හි අධ්‍යාපන නියෝජිත ආයතනයයි. මාෂල් දූපත් රාජ්‍ය පාසල් පද්ධතිය මාෂල් දූපත්හි රාජ්‍ය පාසල් පවත්වාගෙන යයි.

1994–1995 පාසල් වර්ෂයේදී රටේ ප්‍රාථමික පාසල් 103ක් සහ ද්විතීයික පාසල් 13ක් තිබුණි. එහි පෞද්ගලික ප්‍රාථමික පාසල් 27ක් සහ පෞද්ගලික උසස් පාසලක් විය. බොහෝ පෞද්ගලික පාසල් ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලැබීය.

ඓතිහාසික වශයෙන්, මාෂලීස් ජනගහනයට මුලින්ම ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඉගැන්වූ අතර, පසුව මාෂලීස් භාෂාවෙන් උපදෙස් ලබා දෙන ලදී. නමුත් දූපත්වල සංස්කෘතික උරුමයන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ දරුවන්ට මාෂලීස් භාෂාවෙන් ලිවීමට හැකි වන පරිදි 1990 ගණන්වලදී මෙය ආපසු හරවන ලදී. දැන් ඉංග්‍රීසි භාෂා ඉගැන්වීම 3 ශ්‍රේණියේ සිට ආරම්භ වේ. සමාජ ආර්ථික සංක්‍රාන්තිය සහ සෞඛ්‍යය (Diseases of Globalization: Socioeconomic Transition and Health) නම් ග්‍රන්ථයේ ක්‍රිස්ටින් මැක්මරේ සහ රෝයි ස්මිත් ලියා ඇත්තේ මෙය දරුවන්ගේ ඉංග්‍රීසි භාෂා කුසලතා දුර්වල කිරීමට ඉඩ ඇති බවයි.

මාෂල් දූපත්හි ක්‍රියාත්මක වන උසස් අධ්‍යාපන ආයතන දෙකක් ඇත. ඒවා නම් මාෂල් දූපත් විද්‍යාලය සහ දකුණු පැසිෆික් විශ්ව විද්‍යාලය යි.

ප්‍රවාහනය

මාෂල් දූපත් වෙත මාෂල් දූපත් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ (මජුරෝහි පිහිටා ඇත), ක්වාජලීන්හි පිහිටි බුචෝල්ස් හමුදා ගුවන් තොටුපළ, සහ වෙනත් කුඩා ගුවන් තොටුපළවල් මගින් සේවා සපයනු ලැබේ.

ගුවන් සේවා අතරට යුනයිටඩ් එයාර්ලයින්ස්, නවුරූ එයාර්ලයින්ස්, එයාර් මාෂල් දූපත්, සහ ඒෂියා පැසිෆික් එයාර්ලයින්ස් ඇතුළත් වේ.

මාධ්‍ය සහ සන්නිවේදනය

මාෂල් දූපත්වලට AM සහ FM ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් ඇත. AM මධ්‍යස්ථාන වන්නේ 1098 5 kW V7AB Majuro (රේඩියෝ මාෂල්ස්, ජාතික ආවරණය) සහ 1224 AFN Kwajalein (රාජ්‍ය ගුවන්විදුලි දෙකම) මෙන්ම 1557 Micronesia Heatwave ය. FM මධ්‍යස්ථාන වන්නේ 97.9 V7AD Majuro, V7AA 96.3 FM Uliga සහ 104.1 V7AA Majuro (බැප්ටිස්ට් ආගමික) ය. බීබීසී වර්ල්ඩ් 98.5 FM Majuro හි විකාශය කෙරේ. වඩාත්ම මෑත කාලීන මධ්‍යස්ථානය වන්නේ 2016 දී විකාශනය ආරම්භ කළ පවර් 103.5 ය.

AFRTS මධ්‍යස්ථානවලට 99.9 AFN Kwajalein (රට), 101.1 AFN (වැඩිහිටි රොක්) සහ 102.1 AFN (හොට් ඒසී) ඇතුළත් වේ.

රාජ්‍යය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන එක් රූපවාහිනී විකාශන මධ්‍යස්ථානයක් වන එම්බීසී-ටීවී ඇත. කේබල් ටීවී ලබා ගත හැකිය. කේබල් ටීවී හි බොහෝ වැඩසටහන් උතුරු ඇමරිකාවට වඩා සති දෙකකට පසුව විකාශය වන නමුත්, සීඑන්එන්, සීඑන්බීසී සහ බීබීසී හි පුවත් තත්‍ය කාලීනව නැරඹිය හැකිය. ඇමරිකානු හමුදා ගුවන්විදුලි සහ රූපවාහිනිය ද ක්වාජලීන් දූපත් සමූහයට රූපවාහිනී සේවා සපයයි.

මාෂල් දූපත් ජාතික විදුලි සංදේශ අධිකාරිය (එන්ටීඒ) දුරකථන, කේබල් ටීවී (එම්එච්ටීවී), ෆැක්ස්, සෙලියුලර් සහ අන්තර්ජාල සේවා සපයයි. මෙම අධිකාරිය ජාතික රජය සතු සැලකිය යුතු අයිතියක් සහිත පෞද්ගලික සමාගමකි.

පුවත්පත්

ලෝන් රන් කේයින්, මාෂලීස් භාෂා පුවත්පතක් 1953 සිට 1954 දක්වා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. වත්මන් ජාතික පුවත්පත ද්විභාෂා (මාෂලීස් සහ ඉංග්‍රීසි) සතිපතා පුවත්පතක් වන ද මාෂල් දූපත් ජර්නල් ය. එය 1980 සිට ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

යොමු කිරීම්

1. Compacts of Free Association - United States Department of the Interior
2. The largest cities in Marshall Islands, ranked by population සංරක්ෂණය කළ පිටපත සැප්තැම්බර් 3, 2011 at the Wayback Machine. population.mongabay.com. Retrieved May 25, 2012.
3. "Republic of the Marshall Islands 2021 Census Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report". Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division. May 30, 2023. October 20, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය September 27, 2023.
4. "Report for Selected Countries and Subjects". imf.org. 2020-06-12 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-06-06.
5. "Human Development Report 2023/2024" (ඉංග්‍රීසි බසින්). United Nations Development Programme. 26 May 2025. සම්ප්‍රවේශය 25 May 2025.
6. "Marshall Islands". marshallese.org. November 25, 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 April 2022.
7. "Marshall Islands Geography". CIA World Factbook. 2021-02-04 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-01-24.
8. "Marshall Islands". Atomic Heritage Foundation. සම්ප්‍රවේශය 2024-07-29.
9. "Marshall Islands profile – Timeline". Bbc.com. July 31, 2017. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
10. "Republic of the Marshall Islands country brief". Department of Foreign Affairs and Trade Australia. 2021-05-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-06-09.
11. Brunnstrom, David; Martina, Michael (17 October 2023). "U.S. finalizes 20-year extension of Marshall Islands ties". The Japan Times. February 18, 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 17 February 2024.
12. Liao, Shannon (2018-05-23). "The Marshall Islands replaces the U.S. dollar with its own cryptocurrency". The Verge. 2019-01-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
13. Chavez-Dreyfuss, Gertrude (2018-02-28). "Marshall Islands to issue own sovereign cryptocurrency". Technology News. Reuters (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2019-01-17 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
14. "Marshall Islands" (PDF). imr.ptc.ac.fj. 2019-01-15 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
15. Weisler 2000, p. 113 harvnb error: no target: CITEREFWeisler2000 (help)
16. Streck 1990, p. 256 harvnb error: no target: CITEREFStreck1990 (help)
17. Kirch & Weisler 1994, p. 292 harvnb error: no target: CITEREFKirchWeisler1994 (help)
18. Weisler 2000, pp. 113–114 harvnb error: no target: CITEREFWeisler2000 (help)
19. Reséndez 2021, pp. 107–108 harvnb error: no target: CITEREFReséndez2021 (help)
20. Finney 1998, p. 479 harvnb error: no target: CITEREFFinney1998 (help)
21. Hezel 1983, p. 92 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
22. Finney 1998, p. 475 harvnb error: no target: CITEREFFinney1998 (help)
23. Finney 1998, pp. 476–478 harvnb error: no target: CITEREFFinney1998 (help)
24. Finney 1998, p. 443 harvnb error: no target: CITEREFFinney1998 (help)
25. Hezel 1983, pp. 92–94 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
26. Fortune 2000, p. 287 harvnb error: no target: CITEREFFortune2000 (help)
27. Sharp 1960, pp. 11–13 harvnb error: no target: CITEREFSharp1960 (help)
28. Hezel 1983, p. 13 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
29. Sharp 1960, pp. 16–18 harvnb error: no target: CITEREFSharp1960 (help)
30. Sharp 1960, pp. 19–47 harvnb error: no target: CITEREFSharp1960 (help)
31. Hezel 1983, pp. 13–33 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
32. Sharp 1960, pp. 40–41 harvnb error: no target: CITEREFSharp1960 (help)
33. Hezel 1983, pp. 30–31 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
34. Sharp 1960, p. 39 harvnb error: no target: CITEREFSharp1960 (help)
35. Hezel 1983, p. 34 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
36. Sharp 1960, p. 152 harvnb error: no target: CITEREFSharp1960 (help)
37. Hezel 1983, pp. 63–64 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
38. Hezel 1983, pp. 64–65 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
39. Hezel 1983, p. 200 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
40. Beardslee, L. A. (1870). Marshall Group: North Pacific Islands. Washington D.C.: U.S. Bureau of Navigation: Hydrological Office. p. 3. February 24, 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 25, 2023.
41. Hezel 1983, pp. 200–209 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
42. Hezel 1983, pp. 219–220 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
43. Hezel 1983, pp. 210–211 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
44. Hezel 1983, p. 214 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
45. Hezel 1983, p. 215 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
46. Hezel 1983, p. 216 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
47. Hezel 2003, p. 46 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
48. Hezel 1983, p. 206 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
49. Hezel 1983, p. 292 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
50. Hezel 1983, pp. 293–303 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
51. Hezel 1983, pp. 300–301 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
52. Fitzpatrick 2022, pp. 303–304 harvnb error: no target: CITEREFFitzpatrick2022 (help)
53. Hezel 1983, pp. 298–299 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
54. Hezel 2003, p. 47 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
55. Fitzpatrick 2022, p. 306 harvnb error: no target: CITEREFFitzpatrick2022 (help)
56. Hezel 1983, p. 304 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
57. Hezel 1983, p. 305 harvnb error: no target: CITEREFHezel1983 (help)
58. Fitzpatrick 2022, pp. 307–308 harvnb error: no target: CITEREFFitzpatrick2022 (help)
59. Fitzpatrick 2022, p. 309 harvnb error: no target: CITEREFFitzpatrick2022 (help)
60. Firth 1978, p. 37 harvnb error: no target: CITEREFFirth1978 (help)
61. Hezel 2003, p. 48 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
62. Storr 2020, p. 86 harvnb error: no target: CITEREFStorr2020 (help)
63. Firth 1973, p. 25 harvnb error: no target: CITEREFFirth1973 (help)
64. Firth 1973, p. 26 harvnb error: no target: CITEREFFirth1973 (help)
65. Firth 1978, p. 39 harvnb error: no target: CITEREFFirth1978 (help)
66. Peattie 1992, p. 42 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1992 (help)
67. Hezel 2003, p. 155 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
68. Peattie 1984, p. 182 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
69. Purcell 1976, p. 195 harvnb error: no target: CITEREFPurcell1976 (help)
70. Hezel 2003, p. 166 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
71. Hiery 1995, p. 132 harvnb error: no target: CITEREFHiery1995 (help)
72. Peattie 1984, p. 183 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
73. Purcell 1976, p. 210 harvnb error: no target: CITEREFPurcell1976 (help)
74. Hiery 1995, p. 133 harvnb error: no target: CITEREFHiery1995 (help)
75. Peattie 1984, p. 197 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
76. Hezel 2003, pp. 207–208 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
77. Hezel 2003, p. 217 harvnb error: no target: CITEREFHezel2003 (help)
78. Peattie 1984, pp. 203–204 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
79. Peattie 1984, p. 205 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
80. Peattie 1984, p. 207 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
81. Peattie 1984, p. 208 harvnb error: no target: CITEREFPeattie1984 (help)
82. Isenberg, David (1985). "Reconciling Independence and Security: The Long Term Status of the Trust Territory of the Pacific Islands". UCLA Pacific Basin Law Journal. 4 (1–2): 210. doi:10.5070/P841-2021926.
83. "Marshall Islands marks 71 years since start of U.S. nuclear tests on Bikini". Radio New Zealand (New Zealand English බසින්). 2017-03-01. 2019-01-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
84. Goldberg, Walter M. (2018), "Domination of Pacific Islands in War and in the Nuclear Age", The Geography, Nature and History of the Tropical Pacific and its Islands, World Regional Geography Book Series (Cham: Springer International Publishing): pp. 157–180,
    doi:10.1007/978-3-319-69532-7_7
    ,
    ISBN 978-3-319-69531-0
    , http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-69532-7_7, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2024-07-25 
85. "What the First H-Bomb Test Looked Like". Time. 2020-09-20 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2020-08-26.
86. France-Press, Agence (March 1, 2014). "Bikini Atoll nuclear test: 60 years later and islands still unliveable". The Guardian. September 1, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
87. "Rising seas could threaten $1 billion Air Force radar site". cbsnews.com (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). October 18, 2016. 2019-01-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
88. Michal, Edward J. (1993). "Protected States: The Political Status of the Federated States of Micronesia and the Republic of the Marshall Islands". The Contemporary Pacific. 5 (2): 303–332. ISSN 1043-898X. JSTOR 23699959.
89. Walsh, Julianne M (2001). "Marshall Islands". The Contemporary Pacific (ඉංග්‍රීසි බසින්). 13 (1): 211–216. doi:10.1353/cp.2001.0034. ISSN 1527-9464.
90. Keitner, Chimene; Reisman, W. Michael (2003–2004). "Free Association: The United States Experience". Texas International Law Journal. 39: 1.
91. Stege, Kristina E (2002). "Marshall Islands". The Contemporary Pacific (ඉංග්‍රීසි බසින්). 14 (1): 198–203. doi:10.1353/cp.2002.0033. ISSN 1527-9464.
92. "How the U.S. betrayed the Marshall Islands, kindling the next nuclear disaster". Los Angeles Times. November 10, 2019. November 14, 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය November 14, 2019.
93. Labriola, Monica C (2019). "Marshall Islands". The Contemporary Pacific. 31 (1): 170–179. ISSN 1043-898X. JSTOR 26776186.
94. "New president for Marshall Islands". RNZ. 6 January 2020. 18 September 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 August 2021.
95. "Encyclopedia of Arkansas". Encyclopedia of Arkansas. September 22, 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය April 27, 2022.
96. Berger, Eric (2021). Liftoff: Elon Musk and the desperate early days that launched SpaceX (First ed.). New York, NY: William Morrow, an imprint of HarperCollinsPublishers. p. 76. ISBN 978-0062979971.
97. "Republic of the Marshall Islands". Pacific RISA. 3 February 2012. 22 October 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය November 1, 2015.
98. "Geography". Rmiembassyus.org. නොවැම්බර් 15, 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය අගෝස්තු 22, 2017.
99. Beardslee, L. A. (1870). Marshall Group. North Pacific Islands. Publications.no. 27. Washington DC: U.S. Government Printing Office. p. 33. February 24, 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය November 1, 2015.
100. Alcalay, Glenn; Fuchs, Andrew. "History of the Marshall Islands". atomicatolls.com. January 7, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය January 7, 2017.
101. "Vast shark sanctuary created in Pacific". BBC News. October 3, 2011. November 15, 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය November 25, 2011.
102. Wake Island සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2021-01-20 at the Wayback Machine. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
103. "Enen Kio (a.k.a. Wake Island) • Marshall Islands Guide". Marshall Islands Guide (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 2016-12-16. 2019-01-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
104. "Dictionary: ānen Kio". marshallese.org. 2021-08-28 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-08-28.
105. Peter Meligard (දෙසැම්බර් 28, 2015). "Perishing oO Thirst In A Pacific Paradise". Huffington Post. දෙසැම්බර් 29, 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය දෙසැම්බර් 28, 2015.
106. "Adapting to rising sea levels in Marshall Islands". ArcGIS StoryMaps (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 2021-10-22. 2021-11-14 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-11-14.
107. Ritchie, Hannah; Roser, Max (2020-05-11). "CO₂ and Greenhouse Gas Emissions". Our World in Data. 2021-11-14 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-11-14.
108. "The Republic of the Marshall Islands Nationally Determined Contribution" (PDF). 2021-11-02 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2021-11-14.
109. Bryan, Edwin Horace (1965). Life in Micronesia. Kwajalein, Marshall Islands: Kwajalein Hourglass. OCLC 21662705.
110. "Animals in Marshall Islands". Listofcountriesoftheworld.com. August 18, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
111. "Kwajalein Atoll Causeway Project, Marshall Islands, USA Permit Application, Discharge of Fill Material: Environmental Impact Statement". August 22, 1986. p. 23. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
112. MIMRA. 2008, 2009, 2010. Republic of the Marshall Islands Annual Report Part 1. Information of Fisheries, Statistics and Research. Annual Report to the Western and Central Pacific Fisheries Commission Scientific Committee Fourth Regular Session. WCPFC-SC4-AR/CCM-12. Oceanic and Industrial Affairs Division, Marshall Islands Marine Resources Authority, Republic of the Marshall Islands, Majuro
113. Bromhead, D., Clarke, S., Hoyle, S., Muller, B., Sharples, P., Harley, S. 2012. Identification of factors influencing shark catch and mortality in the Marshall Islands tuna longline fishery and management implications. Journal of Fish Biology 80: 1870–1894
114. dos Reis, M.A.F. (2005). "Chondrichthyan Fauna from the Pirabas Formation, Miocene of Northern Brazil, with Comments on Paleobiogeography". Anuário do Instituto de Geociências. 28 (2): 31–58. doi:10.11137/2005_2_31-58.
115. Bryan, E.H. (1965). Life in Micronesia: Marshall Island Insects, Part 1. Kwajalein, Marshall Islands: Kwajalein Hourglass.
116. "Salticidae". World Spider Catalog. Natural History Museum Bern. April 10, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය April 10, 2017.
117. "Republic of the Marshall Islands 2011 Census Report". Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division. 2012. October 6, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය September 29, 2023.
118. උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය; මාෂල් දූපතේ ජන විකාශනය 2021census නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි
119. Beardslee, L. A. (1870). Marshall Group. North Pacific Islands. Publications.no. 27. Washington DC: U.S. Government Printing Office. p. 33. February 24, 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය November 1, 2015.
120. Gwynne, S.C. (5 October 2012). "Paradise With an Asterisk". Outside Magazine. 16 August 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 August 2013.
121. "Bryan Maie V. Merrick Garland, No. 19-73099" (PDF). U.S. Court of Appeals for the Ninth Circuit. August 2, 2021. p. 6. 2021-08-02 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2021-08-09. Bryan Maie is a native and citizen of the Marshall Islands who came to the United States as a child with his family in 1989. Maie and his family arrived in Hawaii pursuant to the Compact of Free Association, which allows citizens of the Marshall Islands to come to the United States to live, work, and go to school without a visa.
122. Schulte, Bret (July 4, 2012). "For Pacific Islanders, Hopes and Troubles in Arkansas". The New York Times. February 20, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය February 27, 2017.
123. David Vine (2006). "The Impoverishment of Displacement: Models for Documenting Human Rights Abuses and the People of Diego Garcia" (PDF). Human Rights Brief. 13 (2): 21–24. පෙබරවාරි 8, 2013 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
124. David Vine (January 7, 2004) Exile in the Indian Ocean: Documenting the Injuries of Involuntary Displacement. Ralph Bunche Institute for International Studies. Web.gc.cuny.edu. Retrieved on September 11, 2013.
125. David Vine (2006). Empire's Footprint: Expulsion and the United States Military Base on Diego Garcia. p. 268. ISBN 978-0-542-85100-1.^{[permanent dead link]}
126. David Vine (2011). Island of Shame: The Secret History of the U.S. Military Base on Diego Garcia (New in Paper). Princeton University Press. p. 67. ISBN 978-0-691-14983-7.
127. "The World Factbook: Marshall Islands". cia.gov. Central Intelligence Agency. June 28, 2017. February 4, 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය July 10, 2017. Look under tab for "People and Society".
128. Carucci, Laurence Marshall (2020). "The Shifting Nature of Ritual Practices in Marshall Islanders' Christianity". Journal of Ritual Studies. 34 (2): 15–16. JSTOR 48653330.
129. Raj, Ali (July 11, 2019). "Driven from Pakistan, Ahmadi Muslims find paradise in the Marshall Islands". South China Morning Post. Hong Kong. October 11, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය October 6, 2023.
130. Annals of the Propagation of the Faith (ඉංග්‍රීසි බසින්). Society for the Propagation of the Faith. 1910. April 7, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය October 30, 2022.
131. Spennemann, Dirk R. (1990). Cultural Resource Management Plan for Majuro Atoll, Republic of the Marshall Islands: Management plan (ඉංග්‍රීසි බසින්). U.S. Department of the Interior, Office of Territorial and Insular Affairs. April 7, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය October 30, 2022.
132. "Marshall Islands (Prefecture Apostolic) [Catholic-Hierarchy]". www.catholic-hierarchy.org. October 28, 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-10-28.
133. Renee Lewis (28 July 2015). "Bikinians evacuated 'for good of mankind' endure lengthy nuclear fallout". 22 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 22 August 2019.
134. "Marshalls' Ebeye Island has no more space to bury its dead". RNZ (New Zealand English බසින්). 2010-07-15. සම්ප්‍රවේශය 2024-06-19.
135. "Constitution of the Marshall Islands". Paclii.org. January 2, 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය October 25, 2015.
136. Giff Johnson (November 25, 2010). "Huge funeral recognizes late Majuro chief". Marianas Variety News & Views. July 14, 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය November 28, 2010.
137. "Marshall Islands profile – Timeline". Bbc.com. July 31, 2017. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
138. Davenport, Coral; Haner, Josh (December 1, 2015). "The Marshall Islands Are Disappearing". The New York Times. August 23, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
139. "Bryan Maie V. Merrick Garland, No. 19-73099" (PDF). U.S. Court of Appeals for the Ninth Circuit. August 2, 2021. p. 6. 2021-08-02 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2021-08-09. Bryan Maie is a native and citizen of the Marshall Islands who came to the United States as a child with his family in 1989. Maie and his family arrived in Hawaii pursuant to the Compact of Free Association, which allows citizens of the Marshall Islands to come to the United States to live, work, and go to school without a visa.
140. "United Nations General Assembly Resolution 46/3, Admission of the Republic of the Marshall Islands to Membership in the United Nations, adopted September 17, 1991". un.org. United Nations Official Document. November 18, 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
141. General Assembly – Overall Votes – Comparison with U.S. vote සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2019-12-02 at the Wayback Machine lists the Marshall Islands as the country with the second highest incidence of votes. Micronesia has always been in the top two.
142. Armin Rosen (April 29, 2015). "Marshall Islands ship seized by Iran – Business Insider". Business Insider. May 3, 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය May 6, 2015.
143. "Iran to release cargo vessel after it pays fine – Business Insider". Business Insider. May 6, 2015. May 9, 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය May 6, 2015.
144. "Freedom of the press in Indonesian-occupied West Papua". The Guardian. 22 July 2019. 25 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 July 2019.
145. Fox, Liam (2 March 2017). "Pacific nations call for UN investigations into alleged Indonesian rights abuses in West Papua". ABC News. 2017-10-31 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-07-31.
146. "Pacific nations want UN to investigate Indonesia on West Papua". SBS News. 7 March 2017. 7 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 July 2019.
147. Johnson, Giff (February 1, 2021). "Australia, Japan fund law enforcement in Marshall Islands | MVariety". mvariety.com. February 9, 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය February 2, 2021.
148. "Five Micronesian countries leave Pacific Islands Forum". RNZ. 9 February 2021. 8 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 February 2021.
149. "Pacific Islands Forum in crisis as one-third of member nations quit". The Guardian. 8 February 2021. 9 February 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 February 2021.
150. "Team Marshall Islands Marshall Islands – Profile". Olympics.com. 27 July 2021. 14 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 August 2021.
151. "Marshall Islands: The last country on Earth without a national football team". BBC. 10 October 2023. October 10, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 October 2023.
152. "Football". oceaniafootball.hpage.com. 2018-09-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2018-09-06.
153. "Marshall Islands Baseball / Softball Federation – Marshall Islands National Olympic Committee – SportsTG". SportsTG (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2018-09-06 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2018-09-06.
154. "Marshall Islands Economy 2017, CIA World Factbook". Theodora.com. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
155. "Republic of the Marshall Islands : 2016 Article IV Consultation-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Republic of the Marshall Islands". Imf.org. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
156. "Marshall Islands to issue own sovereign cryptocurrency". Reuters. March 1, 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය March 5, 2018.
157. "Unlocking the potential of blockchain technology". MIT News | Massachusetts Institute of Technology (ඉංග්‍රීසි බසින්). June 16, 2021. 2021-12-13 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-06-20.
158. "ECA/FTA簽訂夥伴". 臺灣ECAFTA總入口網站. Bureau of Foreign Trade. June 11, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 June 2023.
159. Galbraith, Kate (ජූනි 3, 2015). "Marshall Islands, the Flag for Many Ships, Seeks to Rein In Emissions". The New York Times (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0362-4331. ජනවාරි 4, 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය ජනවාරි 3, 2018.
160. "Marshall Islands – The Shipping Law Review – Edition 4". The Law Reviews (ඉංග්‍රීසි බසින්). ජනවාරි 4, 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය ජනවාරි 3, 2018.
161. Hand, Marcus (මාර්තු 22, 2017). "Marshall Islands becomes the world's second largest ship registry". Seatrade Maritime News (ඉංග්‍රීසි බසින්). අගෝස්තු 15, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය ජනවාරි 3, 2018.
162. Kopel, David (මැයි 1, 2015). "U.S. treaty obligation to defend Marshall Islands ships". The Washington Post (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0190-8286. ජනවාරි 4, 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය ජනවාරි 3, 2018.
163. Gloystein, Henning (අගෝස්තු 12, 2016). "How the Marshall Islands became a top U.S. crude export destination". Intel. Reuters. ජනවාරි 4, 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය ජනවාරි 3, 2018.
164. "Republic of the Marshall Islands becomes 181st ILO member State". Ilo.org. July 6, 2007. July 24, 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
165. "Official Homepage of the NITIJELA (PARLIAMENT)". NITIJELA (PARLIAMENT) of the Republic of the Marshall Islands. 2018-01-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2018-01-16.
166. "COMPACT OF FREE ASSOCIATION AMENDMENTS ACT OF 2003" (PDF). Public Law 108–188, 108th Congress. December 17, 2003. October 26, 2007 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
167. Mellgard, Peter (2015-12-12). "In The Marshall Islands, Traditional Agriculture And Healthy Eating Are A Climate Change Strategy". Huffington Post (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 2018-02-25 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-01-16.
168. "Copra Processing Plant • Marshall Islands Guide". Infomarshallislands.com. November 18, 2016. October 27, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
169. "Copra production up on 2014 – The Marshall Islands Journal". Marshallislandsjournal.com. ඔක්තෝබර් 9, 2015. අගෝස්තු 14, 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය අගෝස්තු 22, 2017.
170. Speedy, Andrew. "Marshall Islands". Fao.org. අප්‍රේල් 17, 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය අගෝස්තු 22, 2017.
171. "Marshall Islands". United States Department of State (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). September 22, 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-09-22.
172. "Marshall Islands' Majuro is world's tuna hub". Undercurrent News (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). August 8, 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය January 5, 2018.
173. "Majuro Tuna Plant Exports World-Wide". U.S. Embassy in the Republic of the Marshall Islands (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). නොවැම්බර් 23, 2012. ජනවාරි 6, 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය ජනවාරි 5, 2018.
174. Sokimi, William (2003). "Sokimi_03_Marshall.pdf" Field Report No. 21 on Horizontal Tuna Longline fishing workshops and fishing trials, including correct handling, processing and chilling practices in Majuro, Marshall Islands (PDF) (Report). Noumea, New Caledonia: Secretariat of the Pacific Community.^{[permanent dead link]}
175. "Pacific Islands look to coconut power to fuel future growth". September 13, 2007. January 13, 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය October 25, 2015.
176. College of the Marshall Islands සංරක්ෂණය කළ පිටපත පෙබරවාරි 8, 2013 at the Wayback Machine. (PDF) . reidtechnology.co.nz. June 2009
177. College of the Marshall Islands: Reiher Returns from Japan Solar Training Program with New Ideas සංරක්ෂණය කළ පිටපත ඔක්තෝබර් 28, 2012 at the Wayback Machine. Yokwe.net. Retrieved September 11, 2013.
178. "Republic of the Marshall Islands". Rep5.eu. May 10, 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය October 25, 2015.
179. Marshalls Energy Company. Report of the Installation of the EU REP-5 Solar Project at Ailinglaplap Atoll, Republic of the Marshall Islands (PDF) (Report). p. 4. 9 ACP MH 1. 2013-01-20 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
180. "Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries". humanrightsmeasurement.org. March 29, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-03-25.
181. "Marshall Islands – HRMI Rights Tracker". rightstracker.org (ඉංග්‍රීසි බසින්). March 29, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-03-25.
182. McMurray, Christine; Smith, Roy (2013-10-11). Diseases of Globalization: Socioeconomic Transition and Health (ඉංග්‍රීසි බසින්). Routledge. ISBN 9781134200221. February 17, 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය December 13, 2021.
183. College of the Marshall Islands (CMI) සංරක්ෂණය කළ පිටපත අප්‍රේල් 27, 2013 at the Wayback Machine. Cmi.edu. Retrieved on September 11, 2013.
184. "Republic of the Marshall Islands – Amata Kabua International Airport". Republic of the Marshall Islands Ports Authority. 2016-12-31 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2014-01-02.
185. "Airlines Serving the Marshall Islands – RMIPA". Rmipa.com. August 23, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
186. "Radio Majuro 979 – Listen Radio Majuro 979 online radio FM – Marshall Islands". Topradiofree.com. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
187. "V7AA – 96.3 FM Uliga Radio Online". radio.gjoy24.com. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
188. "Marshall Islands country profile". Bbc.com. July 31, 2017. August 20, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
189. "Hot Radio Station • Marshall Islands Guide". Infomarshallislands.com. September 27, 2016. August 20, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
190. "Marshall Islands: Radio Station Listings". Radiostationworld.com. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
191. "Micronesia Heatwave 1557 – Listen Micronesia Heatwave 1557 online radio FM – Marshall Islands". Topradiofree.com. August 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
192. "Marshall Islands profile – Media". Bbc.com. July 31, 2012. August 23, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
193. "Marshall Islands facts, information, pictures – Encyclopedia.com articles about Marshall Islands". Encyclopedia.com. August 23, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
194. "AUSTRALIA-OCEANIA : MARSHALL ISLANDS". Cia.gov. February 4, 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
195. "Internet Options • Marshall Islands Guide". Infomarshallislands.com. June 11, 2017. November 14, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
196. Hasegawa. "MHTV". Ntamar.net. August 23, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
197. Hasegawa. "About Us". Minta.mh. August 23, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය August 22, 2017.
198. "Home". marshallislandsjournal.com. 26 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 August 2021.
199. "Pacific Islands Newspapers : Marshall Islands". University of Hawaii at Manoa. 25 November 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 September 2020.

ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව

උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: "lower-alpha" නම් කණ්ඩායම සඳහා <ref> ටැග පැවතුණත්, ඊට අදාළ <references group="lower-alpha"/> ටැග සොයාගත නොහැකි විය.