වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය

වෙලින්ටන් යනු නවසීලන්තයේ අගනුවරයි . එය උතුරු දූපතේ නිරිතදිග කෙළවරේ, කුක් සමුද්‍ර සන්ධිය සහ රෙමුටාකා කඳුවැටිය අතර පිහිටා ඇත. වෙලින්ටන් යනු නවසීලන්තයේ තුන්වන විශාලතම නගරය (උතුරු දූපතේ දෙවන විශාලතම නගරය), සහ වෙලින්ටන් කලාපයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය වේ. එය ස්වෛරී රාජ්‍යයක ලෝකයේ දකුණු කෙළවරේ අගනුවරයි . වෙලින්ටන් සෞම්‍ය සමුද්‍රීය දේශගුණයක් ඇති අතර, සාමාන්‍ය සුළං වේගය අනුව ලෝකයේ සුළං සහිතම නගරය වේ.

Wellington Te Whanganui-a-Tara  (Māori)
Capital city
ධජය
අපනාමය(න්): Windy Wellington, Wellywood
උද්යෝග පාඨය(න්): Suprema a Situ English: Supreme by position
Wellington Show map of නවසීලන්තය Wellington Show map of Oceania Location in New Zealand
ඛණ්ඩාංක: 41°17′20″S 174°46′38″E / 41.28889°S 174.77722°E / -41.28889; 174.77722
Country	New Zealand
Region	Wellington
Wards	Takapū/Northern Wharangi/Onslow-Western Paekawakawa/Southern Pukehīnau/Lambton Motukairangi/Eastern Te Whanganui-a-Tara (Māori)
Community boards	Tawa Mākara/Ōhāriu
Settled by Europeans	1839
Named for	Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington
Electorates	Mana Ōhāriu Rongotai Te Tai Hauāuru (Māori) Te Tai Tonga (Māori) Wellington Central
ආණ්ඩුව / පරිපාලනය
• අධිකරණ වර්ගය	Mayor–council
• ඉහළම අධිකරණය	Wellington City Council
• Mayor	Tory Whanau
• Deputy Mayor	Laurie Foon
• MPs	Representatives සැකිල්ල:NZ officeholder data (Labour) සැකිල්ල:NZ officeholder data (Labour) සැකිල්ල:NZ officeholder data (Green) සැකිල්ල:NZ officeholder data (Green) සැකිල්ල:NZ officeholder data (Te Pāti Māori) සැකිල්ල:NZ officeholder data (Te Pāti Māori)
සරිය
• Territorial	289.91 කිමී^2 (111.93 සතරැස් සැත)
• නාගරික	112.71 කිමී^2 (43.52 සතරැස් සැත)
• ගම්බද	177.20 කිමී^2 (68.42 සතරැස් සැත)
• පුරවර	303.00 කිමී^2 (116.99 සතරැස් සැත)
වැඩිම උස	495 මී (1,624 අඩි)
අඩුම උස	0 මී (0 අඩි)
ජනගහණය(සැකිල්ල:NZ population data 2018)
• Territorial	සැකිල්ල:NZ population data 2,018
• නාගරික	සැකිල්ල:NZ population data 2,018
• පුරවර	Lua දෝෂය: .
• Demonym	Wellingtonian
GDP
• Metro	NZ$47,465 billion (2023)
• Per capita	NZ$86,805 (2023)
වේලා කලාප	NZST (UTC+12)
• ගිම්හානය (DST)	NZDT (UTC+13)
Postcode(s)	5016, 5028, 6011, 6012, 6021, 6022, 6023, 6035, 6037, 6972
දුරකථන කේතය(න්)	04
Local iwi	Ngāti Toa Rangatira, Ngāti Raukawa, Te Āti Awa
වෙබ් අඩවිය	wellington.govt.nz/ wellingtonnz.com

මාඕරි වාචික සම්ප්‍රදායට අනුව කුපේ 10 වන සියවසේදී පමණ මෙම කලාපය සොයා ගෙන ගවේෂණය කළ බව කියැවේ. මෙම ප්‍රදේශය මුලින් පදිංචි වූයේ රංගිටානේ සහ මුවාපෝකෝ වැනි මාඕරි ඉවිවරුන් විසිනි. මස්කට් යුද්ධවල ඇති වූ බාධා හේතුවෙන් 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ටෙ අටිති ආවා වැනි උතුරු ඉවිවරුන් විසින් ඔවුන් යටපත් කරන ලදී.

වෙලින්ටන්හි වර්තමාන ස්වරූපය මුලින් නිර්මාණය කරන ලද්දේ 1840 දී එඩ්වඩ් වේක්ෆීල්ඩ්ගේ නවසීලන්ත සමාගමේ පළමු මිනින්දෝරු ජෙනරාල් කපිතාන් විලියම් මෙයින් ස්මිත් විසිනි. ස්මිත්ගේ සැලැස්මට නිම්න සහ පහළ කඳු බෑවුම් දිගේ පුළුල් වන අන්තර් සම්බන්ධිත ජාල සැලසුම් මාලාවක් ඇතුළත් විය, නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම භූමි ප්‍රදේශය සැලකිල්ලට නොගෙන. වෙලින්ටන් නගරය තුළ නාගරීකරණය වූ ප්‍රදේශ පමණක් ඇතුළත් වන වෙලින්ටන් නාගරික ප්‍රදේශයේ 2024 ජුනි වන විට ජනගහනය 208,800 කි. ලෝවර් හට්, පෝරිරුවා සහ අපර් හට් නගර ඇතුළුව පුළුල් වෙලින්ටන් අගනගරයේ 2024 ජුනි වන විට ජනගහනය 432,600 කි. 1865 සිට නගරය නවසීලන්තයේ අගනුවර ලෙස සේවය කර ඇති අතර, එය නීති සම්පාදනයේ අර්ථ දක්වා නොමැති නමුත් සම්මුතියෙන් ස්ථාපිත කර ඇත; නවසීලන්ත රජය සහ පාර්ලිමේන්තුව, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ රාජ්‍ය සේවයේ වැඩි කොටසක් නගරය තුළ පිහිටා ඇත.

වෙලින්ටන්හි ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් සේවා මත පදනම් වූ අතර මූල්‍ය, ව්‍යාපාරික සේවා, රජය සහ චිත්‍රපට කර්මාන්තය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එය නවසීලන්තයේ චිත්‍රපට සහ විශේෂ ප්‍රයෝග කර්මාන්තවල මධ්‍යස්ථානය වන අතර, මහජන පර්යේෂණ විශ්ව විද්‍යාල දෙකක් සහිත තොරතුරු තාක්ෂණය සහ නවෝත්පාදනය සඳහා වැඩි වැඩියෙන් කේන්ද්‍රස්ථානයක් වේ . වෙලින්ටන් යනු නවසීලන්තයේ ප්‍රධාන වරායන්ගෙන් එකක් වන අතර දේශීය හා ජාත්‍යන්තර නැව්ගත කිරීම යන දෙකටම සේවය කරයි. නගරය ප්‍රධාන වශයෙන් සේවය කරන්නේ රටේ තුන්වන කාර්යබහුලම ගුවන් තොටුපළ වන රොන්ගෝටායි හි වෙලින්ටන් ගුවන් තොටුපළෙනි . වෙලින්ටන්හි ප්‍රවාහන ජාලයට දුම්රිය සහ බස් මාර්ග ඇතුළත් වන අතර ඒවා කපිටි වෙරළ සහ වයිරරාපා දක්වා ළඟා වන අතර තොටුපළවල් නගරය දකුණු දූපතට සම්බන්ධ කරයි.

නවසීලන්තයේ සංස්කෘතික අගනුවර ලෙස බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන වෙලින්ටන්හි සංස්කෘතිය විවිධාකාර හා බොහෝ විට තරුණයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන එකකි. ලෝකයේ වඩාත්ම ජීවත්වීමට සුදුසු නගරවලින් එකක් වන 2021 ගෝලීය ජීවත්වීමේ ශ්‍රේණිගත කිරීම වෙලින්ටනය සමඟ ටෝකියෝව ලෝකයේ සිව්වන ස්ථානයට සම කළේය. 2017 සිට 2018 දක්වා, ඩොයිෂ් බැංකුව ජීවත්වීමේ හැකියාව සහ දූෂණයෙන් තොර බව යන දෙකම සඳහා ලොව පළමු ස්ථානයට ශ්‍රේණිගත කළේය. 2024 සඳහා ගෝලීය මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන දර්ශකයට අනුව ලෝකයේ 46 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. ගෝලීය නගරය කාර්යබහුල මාඕරි ජනාවාසයක සිට යටත් විජිත මුරපොලක් දක්වාත්, එතැන් සිට "විශිෂ්ට නිර්මාණාත්මක පුනර්ජීවනයක්" අත්විඳ ඇති ඕස්ට්‍රේලියානු අගනුවරක් දක්වාත් වර්ධනය වී ඇත.

සටහන්

1. The metro area combines the urban areas of Wellington, Porirua, Lower Hutt and Upper Hutt.
2. /ˈwɛlɪŋtən/ WEL-ing-tən; Māori: Te Whanganui-a-Tara Māori pronunciation: [tɛ ˈɸaŋanʉi a ˈtaɾa] or Pōneke Māori pronunciation: [ˈpɔːnɛkɛ] .
3. Whether Christchurch or Wellington is New Zealand's second-largest city by population is debatable and depends on where the boundaries are drawn. Using Statistics New Zealand boundaries, Wellington is the third-largest urban area (සැකිල්ල:NZ population data 2018 vs සැකිල්ල:NZ population data 2018),සැකිල්ල:NZ population data 2018 territorial authority area (සැකිල්ල:NZ population data 2018 vs සැකිල්ල:NZ population data 2018)සැකිල්ල:NZ population data 2018 and functional urban area (470,814 vs 414,033).

යොමු කිරීම්

1. Thorns, David; Schrader, Ben (11 March 2010). "City history and people – Towns to cities". Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand. සම්ප්‍රවේශය 15 February 2021.
2. "Ward maps and boundaries". Wellington City Council. සම්ප්‍රවේශය 8 August 2022.
3. "Tawa Community Board". Wellington City Council. 8 December 2021. සම්ප්‍රවේශය 6 February 2022.
4. "Mākara/Ōhāriu Community Board". Wellington City Council. 22 November 2021. සම්ප්‍රවේශය 6 February 2022.
5. "2020 General Election electorates". Electoral Commission. සම්ප්‍රවේශය 6 February 2022.
6. "Wellington Mayor chooses Laurie Foon as new deputy". Radio New Zealand. 21 October 2022.
7. "Urban Rural 2020 (generalised) – GIS | | GIS Map Data Datafinder Geospatial Statistics | Stats NZ Geographic Data Service". datafinder.stats.govt.nz. සම්ප්‍රවේශය 25 October 2020.
8. "StatsNZ Geographic Boundary Viewer". statsnz.maps.arcgis.com. සම්ප්‍රවේශය 8 March 2022.
9. උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය; NZ_population_data_2018 නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි
10. "Regional gross domestic product: Year ended March 2022". Statistics New Zealand. 24 March 2023. සම්ප්‍රවේශය 4 April 2023.
11. "Total regional GDP of the Wellington Region, New Zealand". figure.nz. සම්ප්‍රවේශය 4 December 2024.en
12. "Gross Domestic Product per capita of New Zealand regions". figure.nz. සම්ප්‍රවේශය 4 December 2024.en
13. "Wellington City postcode map" (PDF). NZ Post. සම්ප්‍රවේශය 6 February 2022.
14. "Yeah, Nah: Is Wellington (or Christchurch) NZ's second city?". New Zealand: Stuff. 2 September 2022.
15. "Functional urban areas – methodology and classification". Statistics New Zealand. 10 February 2021.
16. Guinness World Records 2009. London, United Kingdom: Guinness World Records Ltd. 2008. p. 277. ISBN 978-1-904994-36-7.
17. Karl Mathiesen (15 October 2015). "Where is the world's windiest city? Spoiler alert: it's not Chicago". The Guardian. 12 July 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 13 August 2016.
18. Waitangi Tribunal (2003). Te Whanganui a Tara me ona takiwa : report on the Wellington District. Wellington, N.Z.: Legislation Direct. ISBN 186956264X. OCLC 53261192.
19. Maclean, Chris. "Wellington's plan". Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand. https://teara.govt.nz/en/zoomify/13233/wellingtons-plan. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 July 2025. 
20. Schrader, Ben (26 March 2015) [11 March 2010]. "City planning – Early settlement planning". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. 23 September 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 September 2023. Wellington's plan was designed by New Zealand Company surveyor William Mein Smith in 1840. It comprised a series of interconnected grids which expanded along the town's valleys and up the lower slopes of hills.
21. Levine, Stephen (20 June 2012). "Capital city – Wellington, capital city". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. http://www.teara.govt.nz/en/capital-city/page-4. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 23 May 2019. 
22. Lim, Jason (29 November 2015). "Wellington Is Bigger on Tech And Innovation Than You Think". Forbes. සම්ප්‍රවේශය 15 November 2016.
23. "Culture and creativity". wellingtonnz.com. 8 August 2022 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 21 April 2022.
24. "Arts and culture". 10yearplan.wellington.govt.nz. සම්ප්‍රවේශය 21 April 2022.
25. "Kiwi Culture in Wellington: New Zealand's Creative Capital". ShermansTravel. ShermansTravel Media. සම්ප්‍රවේශය 21 April 2022.
26. Choudhury, Saheli Roy (9 June 2021). "These are the world's most livable cities in 2021". CNBC. සම්ප්‍රවේශය 2 June 2022.
27. "2014 Quality of Living Worldwide City Rankings – Mercer Survey". mercer.com. 19 February 2014. 22 June 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 April 2014.
28. "Wellington named most liveable city for second year running". New Zealand: Stuff. 25 May 2018. 23 June 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 June 2019.
29. George, Damian (19 September 2016). "Huffington Post lauds Wellington's 'remarkable' creative resurgence". New Zealand: Stuff. 9 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 July 2019.
30. "Wellington: New Zealand's creative capital". TNZ Media. 9 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 July 2019.
31. "Wellington is a Smart City of the future". iStart leading the way to smarter technology investment. 9 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 July 2019.
32. "The World According to GaWC 2020". GaWC – Research Network. Globalization and World Cities. 24 August 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 31 August 2020.