සුරිනාම්, නිල වශයෙන් සුරිනාම් ජනරජය, යනු උතුරු දකුණු ඇමරිකාවේ රටක් වන අතර එය කැරිබියන් සහ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් දූපත්වල කොටසක් ලෙසද සැලකේ. එය ඉහළ මට්ටමේ මානව සංවර්ධනයක් සහිත සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකි; එහි ආර්ථිකය බොක්සයිට්, රන්, ඛනිජ තෙල් සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වැනි එහි බහුල ස්වාභාවික සම්පත් මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. සුරිනාම් කැරිබියානු ප්රජාව (CARICOM), එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ඉස්ලාමීය සහයෝගීතා සංවිධානය සහ ඇමරිකානු රාජ්ය සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි.
සුරිනාම් ජනරජය Republiek Suriname (ඕලන්ද) | |
|---|---|
Flag Coat of arms | |
| උද්යෝග පාඨය: Justitia – Pietas – Fides (ලතින්) Gerechtigheid – Vroomheid – Vertrouwen (ඕලන්ද) "යුක්තිය - භක්තිය - විශ්වාසය" | |
| ජාතික ගීය: God zij met ons Suriname (ඕලන්ද) "දෙවියන් වහන්සේ අපේ සුරිනාමය සමඟ වේවා" | |
සුරිනාම් විසින් පාලනය කරන ලද භූමිය තද කොළ පැහැයෙන් දක්වා ඇත; හිමිකම් කියන භූමිය ලා කොළ පැහැයෙන් දක්වා ඇත. | |
| අගනුවර සහ විශාලතම නගරය | පැරමරිබෝ 5°50′N 55°10′W / 5.833°N 55.167°W |
| නිල භාෂා(ව) | ලන්දේසි |
| පිළිගත් ප්රාදේශීය භාෂා(ව) | දේශීය භාෂා 8
|
| වෙනත් භාෂා | |
| ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2012) |
|
| ආගම (2012) |
|
| ජාති නාම(ය) | සුරිනාමිස් |
| රජය | ඒකීය විධායක ජනාධිපති ධුරයක් සහිත පාර්ලිමේන්තු ජනරජය |
• ජනාධිපති | චාන් සන්තෝකි |
• උප ජනාධිපති | රොනී බ්රන්ස්විජ්ක් |
• ජාතික සභාවේ සභාපති | අශ්වින් ආධින් |
• ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ සභාපති | ඉවාන් රාසොයෙල්බක්ස් (වැඩබලන) |
| ව්යවස්ථාදායකය | ජාතික සභාව |
| ස්වාධීනත්වය නෙදර්ලන්තයෙන් | |
• නෙදර්ලන්ත රාජධානිය තුළ ඇති ව්යවස්ථාදායක රට | 1954 දෙසැම්බර් 15 |
• නෙදර්ලන්ත රාජධානිය වෙතින් නිදහස | 1975 නොවැම්බර් 25 |
| වර්ග ප්රමාණය | |
• සම්පූර්ණ | 163,820 km2 (63,250 sq mi) (90 වෙනි) |
• ජලය (%) | 1.1 |
| ජනගහණය | |
• 2022 ඇස්තමේන්තුව | 632,638 (170 වෙනි) |
• ජන ඝණත්වය | 3.9/km2 (10.1/sq mi) (231 වෙනි) |
| දදේනි (ක්රශසා) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ | ඩොලර් බිලියන 14.743 (160 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 22,439 (91 වෙනි) |
| දදේනි (නාමික) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ | ඩොලර් බිලියන 4.506 (173 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ▼ ඩොලර් 6,858 (106 වෙනි) |
| මාසද (2023) | 0.722 ඉහළ · 114 වෙනි |
| ව්යවහාර මුදල | සුරිනාම් ඩොලරය (SRD) |
| වේලා කලාපය | UTC-03:00 (SRT) |
| දින ආකෘති | දිදි/මාමා/වවවව |
| රිය ධාවන මං තීරුව | වම |
| ඇමතුම් කේතය | +597 |
| අන්තර්ජාල TLD | .sr |
සමකයට තරමක් උතුරින් පිහිටා ඇති එහි භූමි ප්රමාණයෙන් 90% කට වඩා වැසි වනාන්තරවලින් වැසී ඇති අතර එය ලෝකයේ ඉහළම වනාන්තර ආවරණයයි. සුරිනාමයට උතුරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන්, නැගෙනහිරින් ප්රංශ ගයනාව, බටහිරින් ගයනාව සහ දකුණින් බ්රසීලයෙන් මායිම් වේ. ජනගහනය සහ භූමි ප්රමාණය අනුව දකුණු ඇමරිකාවේ කුඩාම රට එය වන අතර, 2021 දී ජනගහනය 612,985 ක් පමණ සිටින අතර එහි වර්ග කිලෝමීටර් 163,820 ක් (වර්ග සැතපුම් 63,251) පමණ වේ. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය පරාමරිබෝ වන අතර එය ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වාසය කරයි.
අරවාක්, කැරිබ් සහ වයනා ඇතුළු විවිධ ආදිවාසී ජනයා විසින් ක්රි.පූ. හතරවන සහස්රයේ මුල් භාගයේදී සුරිනාම් ජනාවාස විය. යුරෝපීයයන් 16 වන සියවසේදී පැමිණ එම ප්රදේශයට තරඟ කළ අතර, 17 වන සියවසේ අග භාගය වන විට ලන්දේසීන් රටේ වත්මන් භූමියෙන් වැඩි කොටසක් පාලනය කළහ. ලන්දේසි පාලනය යටතේ, සුරිනාම් යනු බොහෝ දුරට සීනි කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ලාභදායී වතු ජනපදයක් විය; 1863 දී වහල්භාවය අහෝසි කරන තෙක් එහි ආර්ථිකය මෙහෙයවනු ලැබුවේ පැහැරගත් අප්රිකානු වහල් ශ්රමය මගිනි. 1600 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට 1800 ගණන්වල මුල් භාගය දක්වා අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාම අතරතුර වහල්භාවයට පත් අප්රිකානුවන් 300,000 ක් පමණ සුරිනාම් වෙත ගෙන යන ලදී. 1863 න් පසු ගිවිසුම්ගත සේවකයින් බොහෝ දුරට බ්රිතාන්ය ඉන්දියාවෙන් සහ ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්වලින් බඳවා ගන්නා ලදී. 1954 දී, සුරිනාම් නෙදර්ලන්ත රාජධානියේ ව්යවස්ථාපිත රටක් බවට පත්විය. 1975 නොවැම්බර් 25 වන දින, ලන්දේසි රජය සමඟ සාකච්ඡා කිරීමෙන් පසු එය ස්වාධීන විය. සුරිනාම් නෙදර්ලන්තය සමඟ සමීප රාජ්ය තාන්ත්රික, ආර්ථික සහ සංස්කෘතික සබඳතා දිගටම පවත්වාගෙන යයි.
සුරිනාම්හි සංස්කෘතිය සහ සමාජය ලන්දේසි යටත් විජිත පාලනයේ උරුමය දැඩි ලෙස පිළිබිඹු කරයි. යුරෝපයෙන් පිටත ලන්දේසි භාෂාව රජයේ, ව්යාපාර, මාධ්ය සහ අධ්යාපනයේ නිල සහ පවතින භාෂාව වන එකම ස්වෛරී ජාතිය එයයි; ජනගහනයෙන් 60% ක් පමණ ස්වදේශීය භාෂාවක් ලෙස ලන්දේසි කතා කරති. ඉංග්රීසි පදනම් කරගත් ක්රියෝල් භාෂාවක් වන ශ්රානන් ටොංගෝ බහුලව භාවිතා වන භාෂා ෆ්රැන්කාවකි. බොහෝ සුරිනාමි ජාතිකයන් යුරෝපීයයන් විසින් අප්රිකාවෙන් ප්රවාහනය කරන ලද වහල් අප්රිකානුවන්ගෙන් සහ ලන්දේසීන් විසින් ආසියාවෙන් ගෙන එන ලද ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. සුරිනාම් ඉතා විවිධාකාර වන අතර කිසිදු ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් බහුතරයක් සාදන්නේ නැත; සමානුපාතිකව, එහි මුස්ලිම් සහ හින්දු ජනගහනය ඇමරිකාවේ විශාලතම ඒවා වේ. බොහෝ මිනිසුන් උතුරු වෙරළ තීරයේ ජීවත් වන අතර, එය පරාමරිබෝ වටා කේන්ද්රගත වී ඇති අතර, එමඟින් සුරිනාම් පෘථිවියේ අඩුම ජන ඝනත්වයක් ඇති රටවලින් එකක් බවට පත් කරයි.
නිරුක්තිය
සුරිනාම් යන නම යුරෝපීය සම්බන්ධතා අවධියේදී එම ප්රදේශයේ වාසය කළ සුරිනෙන් නම් ආදිවාසී ජනතාවගෙන් ව්යුත්පන්න විය හැකිය. සුරිනාම් ගංගා සහ ස්ථාන නාමවල බහුලව දක්නට ලැබෙන -ame යන උපසර්ගය (කොප්පෙනේම් ගඟ ද බලන්න), රටේ කතා කරන අරවක් භාෂාවක් වන ලොකොනෝ හි ගංගාව හෝ ගංගා මුඛය යන අර්ථය ඇති අයිමා හෝ අයිමා වෙතින් පැමිණිය හැකිය.
මුල්ම යුරෝපීය මූලාශ්ර "සුරිනාම්" යන විචල්යයන් ජනපද අවසානයේ ආරම්භ කරන ලද ගංගාවේ නම ලෙස ලබා දෙයි. ලෝරන්ස් කෙමිස් ඔහුගේ "Relation of the Second Voyage to Guiana" හි වෙරළ දිගේ ගමන් කරන විට "ෂුරිනාමා" නම් ගඟක් පසුකර යාම ගැන ලිවීය. 1598 දී, වල් වෙරළට පැමිණි ලන්දේසි නැව් තුනකින් යුත් බලඇණියක් "සුරිනාමෝ" ගඟ පසුකර යාම ගැන සඳහන් කරයි. 1617 දී, ලන්දේසි නොතාරිස්වරයෙකු වසර තුනකට පෙර ලන්දේසි වෙළඳ ස්ථානයක් පැවති ගඟේ නම "සුරෙනන්ට්" ලෙස ලිවීය.
1630 දී සුරිනාම් ගඟ දිගේ මාෂල්ස් ක්රීක් හි පළමු යුරෝපීය ජනපදය ආරම්භ කළ බ්රිතාන්ය පදිංචිකරුවන් "සුරිනාම්" යන නම උච්චාරණය කළහ; මෙය ඉංග්රීසි භාෂාවේ සම්මත අක්ෂර වින්යාසය ලෙස දිගු කලක් පවතිනු ඇත. ලන්දේසි නාවිකයෙකු වන ඩේවිඩ් පීටර්ස්. ඩි ව්රීස් 1634 දී ඉංග්රීසි යටත් විජිතය හමු වන තෙක් "සර්නේම්" ගඟ දිගේ ගමන් කිරීම ගැන ලිවීය; අනාගත ලන්දේසි අක්ෂර වින්යාසයන් සහ උච්චාරණවල අවසාන ස්වරය පැවතුනි. 1640 දී "ඇමරිකාවේ සියලුම උන්වහන්සේගේ ඩොමීනියන් පිළිබඳ සාමාන්ය විස්තරය" යන මාතෘකාව යටතේ ස්පාඤ්ඤ අත්පිටපතක ගංගාව සොරොනාමා ලෙස හැඳින්විණි. 1653 දී, එවකට කලාපයේ ඉංග්රීසි යටත් විජිත රජයේ ආසනය වූ බාබඩෝස් හි විලෝබි සාමිවරයා හමුවීමට යාත්රා කරන ලද බ්රිතාන්ය බලඇණියකට ලබා දුන් උපදෙස්, නැවතත් සුරිනාම් ජනපදයේ නම උච්චාරණය කළේය. 1663 රාජකීය ප්රඥප්තියක සඳහන් වූයේ ගඟ වටා ඇති ප්රදේශය "සෙරිනාම් ලෙසද සුරිනාම් ලෙසද හැඳින්වේ" යනුවෙනි.
සුරිනම් අක්ෂර වින්යාසයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස, 19 වන සියවසේ බ්රිතාන්ය මූලාශ්ර විසින් සුරිනාම් ගඟට ජන නිරුක්තිය වන සුරිහැම් ඉදිරිපත් කළ අතර, එය 1660 ගණන්වල දෙවන චාල්ස් රජුගේ ප්රදානයක් යටතේ ඉංග්රීසි යටත් විජිතයක් පිහිටුවන විට නොර්ෆොක් ආදිපාදවරයා සහ සරේහි අර්ල්වරයාට ගෞරවයක් වශයෙන් විලෝබි සාමිවරයා විසින් ලබා දුන් නම බව පැවසීය. මෙම ජන නිරුක්තිය පසුකාලීන ඉංග්රීසි භාෂා මූලාශ්රවල පුනරාවර්තනය වී ඇති බව සොයාගත හැකිය.
ලන්දේසීන් විසින් භූමිය අත්පත් කරගත් විට, එය ලන්දේසි ගයනාව ලෙස හැඳින්වෙන යටත් විජිත සමූහයක කොටසක් බවට පත්විය. 1978 ජනවාරි මාසයේදී රටේ ඉංග්රීසි නාමයේ නිල අක්ෂර වින්යාසය "සුරිනාම්" සිට "සුරිනාම්" ලෙස වෙනස් කරන ලදී, නමුත් "සුරිනාම්" තවමත් සුරිනාම් එයාර්වේස් සහ සුරිනාම් ටෝඩ් වැනි ඉංග්රීසි භාෂාවෙන් සොයාගත හැකිය. පැරණි ඉංග්රීසි නම ඉංග්රීසි උච්චාරණයෙන් පිළිබිඹු වේ, /ˈsjʊərᵻnæm,_ʔnɑːm/. සුරිනාම් හි නිල භාෂාව වන ලන්දේසි භාෂාවෙන්, උච්චාරණය [ˌsyːriˈnaːmə] වන අතර, ෂ්වා පර්යන්ත ස්වරයක් සහ තුන්වන අක්ෂරය මත ප්රධාන ආතතිය ඇත.
ඉතිහාසය
පූර්ව යටත් විජිතකරණය
සුරිනාම්හි ස්වදේශික ජනාවාස ක්රි.පූ. 3,000 දක්වා දිව යයි. විශාලතම ගෝත්රිකයන් වූයේ දඩයම් කිරීමෙන් සහ මසුන් ඇල්ලීමෙන් ජීවත් වූ වෙරළබඩ සංචාරක ගෝත්රයක් වන අරවාක් ය. ඔවුන් එම ප්රදේශයේ පළමු වැසියන් විය. කැරිබ්වරු ද එම ප්රදේශයේ පදිංචි වූ අතර ඔවුන්ගේ උසස් රුවල් නැව් භාවිතා කරමින් අරවාක් යටත් කර ගත්හ. ඔවුන් මාරොවිජ්නේ ගඟේ මුඛයේ පිහිටි ගලිබි (කුපාලි යුමි, එහි අර්ථය "මුතුන් මිත්තන්ගේ ගස") හි පදිංචි වූහ. විශාල අරවාක් සහ කැරිබ් ගෝත්රිකයන් වෙරළ තීරයේ සහ සැවානා දිගේ ජීවත් වූ අතර, ආදිවාසී ජනතාවගේ කුඩා කණ්ඩායම් අකුරියෝ, ට්රියෝ, වරාඕ සහ වයනා වැනි අභ්යන්තර වැසි වනාන්තරවල ජීවත් වූහ.
යටත් විජිත සමය
16 වන සියවසේ ආරම්භයේදී ප්රංශ, ස්පාඤ්ඤ සහ ඉංග්රීසි ගවේෂකයෝ මෙම ප්රදේශයට පැමිණියහ. සියවසකට පසු, ලන්දේසි සහ ඉංග්රීසි පදිංචිකරුවන් සාරවත් ගයනා තැනිතලාවේ බොහෝ ගංගා දිගේ වතු ජනපද පිහිටුවා ගත්හ. ගයනාවේ පැරණිතම ලේඛනගත යටත් විජිතය වූයේ සුරිනාම් ගඟ දිගේ මාෂල්ස් ක්රීක් නම් ඉංග්රීසි ජනාවාසයකි. ඉන්පසු, 1650 සිට 1667 දක්වා පැවති සුරිනාම් නමින් තවත් කෙටි කාලීන ඉංග්රීසි යටත් විජිතයක් තිබුණි.
මෙම භූමිය පාලනය කිරීම සඳහා ලන්දේසීන් සහ ඉංග්රීසින් අතර ආරවුල් ඇති විය. 1667 දී, දෙවන ඇන්ග්ලෝ-ලන්දේසි යුද්ධයෙන් පසු බ්රෙඩා ගිවිසුමට තුඩු දුන් සාකච්ඡා අතරතුර, ලන්දේසීන් ඉංග්රීසින්ගෙන් ලබා ගත් සුරිනාම් හි නව වතු ජනපදය තබා ගැනීමට තීරණය කළහ. ඒ වෙනුවට ඉංග්රීසින් උතුරු ඇමරිකාවේ නිව් නෙදර්ලන්තයේ යටත් විජිතයේ ප්රධාන නගරය වන නිව් ඇම්ස්ටර්ඩෑම් මැද අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ තබා ගත්හ. පසුව එංගලන්තයේ දෙවන ජේම්ස් රජු බවට පත් වූ යෝර්ක් ආදිපාදවරයාගේ නමින් බ්රිතාන්යයන් එය නිව්යෝර්ක් ලෙස නම් කළහ.
1683 දී, ඇම්ස්ටර්ඩෑම් නගරය, වැන් අර්සන් වැන් සොමල්ඩිජ්ක් පවුල සහ ලන්දේසි බටහිර ඉන්දීය සමාගම විසින් සුරිනාම් සංගමය ආරම්භ කරන ලදී. යටත් විජිතය කළමනාකරණය කිරීමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට සමාජයට බලය පවරන ලදී. යටත් විජිතයේ 'වැවිලිකරුවන්', නැතහොත් වඩාත් නිවැරදිව 'වහල් හිමියන්', ගංගා දිගේ කෝපි, කොකෝවා, උක් සහ කපු වගාවන්හි වෙළඳ භෝග වගා කිරීමට, අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට සහ සැකසීමට වහල්භාවයට පත් අප්රිකානු වහලුන්ට ප්රචණ්ඩ ලෙස බල කිරීම මත දැඩි ලෙස විශ්වාසය තැබූහ. 1600 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට 1800 ගණන්වල මුල් භාගය දක්වා අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාම අතරතුර, වහල්භාවයට පත් අප්රිකානුවන් 300,000 ක් පමණ සුරිනාම් වෙත ගෙන යන ලදී. මෙම වහල් හිමියන් හෝ 'වැවිලිකරුවන්' වහල්භාවයට පත් අප්රිකානුවන්ට සැලකීම එකල ප්රමිතීන්ට අනුව පවා කුරිරු ලෙස කුරිරු විය. —ඉතිහාසඥ සී. ආර්. බොක්සර් ලිව්වේ "මිනිසාට මිනිසාගේ අමානුෂිකත්වය සුරිනාම් හි එහි සීමාවන්ට ආසන්නව ළඟා විය"—සහ වහල්භාවයට පත් අප්රිකානුවන් බොහෝ දෙනෙක් වතු ලෙස හැඳින්වෙන බලහත්කාර කම්කරු කඳවුරුවලින් පලා ගියහ. වහල්භාවය අහෝසි කිරීමෙන් පසුව පවා, වහල්භාවයට පත් අප්රිකානුවන්ට කිසිදු වන්දියක් හෝ වන්දියක් නොලැබුණු අතර, යටත් විජිත පදිංචිකරුවෙකු වූ ලන්දේසීන්ගෙන් ප්රචණ්ඩත්වයට හා භීෂණයට මුහුණ දුන්හ. 1795 නොවැම්බර් මාසයේදී, බටේවියානු ජනරජය විසින් සංගමය ජනසතු කරන ලද අතර එතැන් සිට බටේවියානු ජනරජය සහ එහි නීතිමය අනුප්රාප්තිකයින් (ඕලන්ද රාජධානිය සහ නෙදර්ලන්ත රාජධානිය) ජාතික යටත් විජිතයක් ලෙස භූමිය පාලනය කළහ - 1799 සහ 1802 අතර සහ 1804 සහ 1816 අතර බ්රිතාන්ය වාඩිලා ගැනීමේ කාල පරිච්ඡේද දෙකක් හැර.
යාබද වැසි වනාන්තරවල ජීවත් වූ ස්වදේශික දකුණු ඇමරිකානුවන්ගේ සහාය ඇතිව, පලාගිය අප්රිකානු වහලුන් අභ්යන්තරයේ නව සහ අද්විතීය සංස්කෘතියක් ස්ථාපිත කළ අතර එය තමන්ගේම අතින් ඉතා සාර්ථක විය. ඔවුන් සාමූහිකව ඉංග්රීසියෙන් මැරූන්ස් ලෙසත්, ප්රංශ භාෂාවෙන් නෙග්'මැරොන්ස් ලෙසත් (වචනාර්ථයෙන් "දුඹුරු නීග්රෝවරුන්", එනම් "සුදුමැලි සමක් ඇති නීග්රෝවරුන්") සහ ලන්දේසි භාෂාවෙන් මැරොන්ස් ලෙසත් හැඳින්විණි. මැරූන්වරු විවිධ අප්රිකානු ජනවාර්ගික කොටස්වලින් පැමිණි බැවින්, ජනවාර්ගික උත්පාදන ක්රියාවලියක් හරහා ක්රමයෙන් ස්වාධීන ගෝත්ර කිහිපයක් වර්ධනය කළහ. මෙම ගෝත්රවලට සරමාකා, පරමාකා, න්ඩියුකා හෝ අවුකන්, ක්වින්ටි, අලුකු හෝ බොනි සහ මාතාවයි ඇතුළත් වේ.
මැරූන්වරු බොහෝ විට වහල්භාවයට පත් වූවන්ගෙන් නව සාමාජිකයින් බඳවා ගැනීමට සහ කාන්තාවන් අල්ලා ගැනීමට මෙන්ම ආයුධ, ආහාර සහ සැපයුම් ලබා ගැනීමට බලහත්කාර කම්කරු වතු වැටලූහ. වහල්භාවයට පත් පවුල්වල කුරිරු ප්රචණ්ඩත්වයෙන් තම වහල් ජනතාව නිදහස් කර ගැනීම සඳහා වැටලීම් වලදී ලන්දේසි වහල්භාවයට පත් 'වැවිලිකරුවන්' සහ ඔවුන්ගේ පවුල් මරා දැමූහ. යුරෝපීය යටත් විජිතවාදීන් ආරක්ෂක ගොඩනඟා ගත් අතර, ඒවා 18 වන සියවසේ සිතියම්වල පෙන්වා ඇති තරම් වැදගත් විය.
ලන්දේසීන්ගේ දරුණු වහල්භාවයෙන් බේරුණු මැරූන්වරුන්ට එරෙහිව ලන්දේසි යටත් විජිතවාදීන් වැසි වනාන්තරය හරහා සන්නද්ධ ව්යාපාර දියත් කළ අතර, යටත් විජිතවාදීන්ට වඩා ඔවුන් එය හොඳින් දැන සිටියහ. සතුරුකම් අවසන් කිරීම සඳහා, 18 වන සියවසේදී, යුරෝපීය යටත් විජිත බලධාරීන් විවිධ ගෝත්ර සමඟ සාම ගිවිසුම් කිහිපයක් අත්සන් කළහ. ඔවුන්ගේ ස්වාධීනත්වය සඳහා සටන් කළ ඔවුන්ගේ අභ්යන්තර භූමි ප්රදේශවල මැරූන්වරුන්ට ස්වෛරී තත්ත්වය සහ වෙළඳ අයිතිවාසිකම් ලබා දීමට ඔවුන්ට බල කෙරුනි.
වහල්භාවය අහෝසි කිරීම
1861 සිට 1863 දක්වා, ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය ආරම්භ වෙමින් පැවතීමත්, සංගමය විසින් පාලනය කරන ලද උතුරු ප්රදේශයට පලා ගිය වහල්භාවයට පත් වූ ජනතාවත් සමඟ, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඒබ්රහම් ලින්කන් සහ ඔහුගේ පරිපාලනය වහල්භාවයෙන් නිදහස් වූ සහ එක්සත් ජනපදයෙන් පිටව යාමට කැමති පුද්ගලයින් නැවත පදිංචි කිරීම සඳහා විදේශයන්හි ස්ථාන සොයමින් සිටියහ. සුරිනාම් හි ලන්දේසි යටත් විජිතයට අප්රිකානු ඇමරිකානු සංක්රමණය සහ යටත් විජිතකරණය සම්බන්ධයෙන් එය ලන්දේසි රජය සමඟ සාකච්ඡා ආරම්භ කළේය. 1864 න් පසු අතහැර දැමූ අදහසින් කිසිවක් සිදු නොවූ අතර, එය 1864 න් පසු අතහැර දමන ලදී.
නෙදර්ලන්තය 1863 දී සුරිනාම් හි වහල්භාවය අහෝසි කළේය, අවම වැටුපක් සඳහා සංක්රාන්ති වසර 10 ක් වතුකරයේ වැඩ කිරීමට වහලුන්ට අවශ්ය වූ ක්රමානුකූල ක්රියාවලියක් යටතේ, එය ඔවුන්ගේ ස්වාමිවරුන්ට අර්ධ වන්දියක් ලෙස සැලකේ. 1873 දී එම සංක්රාන්ති කාලය අවසන් වූ පසු, බොහෝ නිදහස් වූවන් අගනුවර වන පැරමරිබෝ වෙනුවෙන් පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ සේවය කළ වතු බොහෝ දුරට අතහැර දැමූහ. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙකුට ඔවුන් වැඩ කළ වතු මිලදී ගැනීමට හැකි විය, විශේෂයෙන් පැරා සහ කොරෝනි දිස්ත්රික්කයේ. ඔවුන්ගේ පරම්පරාව තවමත් එම භූමියේ ජීවත් වෙති. වතු හිමියන් කිහිප දෙනෙකු 1863 න් පසු වසර දහය සඳහා ඔවුන්ගේ හිටපු වහල් සේවකයින්ට ගෙවිය යුතු වැටුප ගෙවා නැත. කම්කරුවන්ට ඇති ණයෙන් බේරීම සඳහා ඔවුන් වතුයායේ භූමියේ දේපළ අයිතිවාසිකම් කම්කරුවන්ට ගෙවූහ. 1863 ජූලි 1 වන දින කෙටිකෝටි ලෙස හැඳින්වේ.
වැවිලි ජනපදයක් ලෙස, සුරිනාම් සතුව ශ්රම-අධික වෙළඳ භෝග මත යැපෙන ආර්ථිකයක් තිබුණි. ශ්රම හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා, ලන්දේසීන් ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් (නූතන ඉන්දුනීසියාව) සහ ඉන්දියාවෙන් කොන්ත්රාත් හෝ ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන් බඳවාගෙන ප්රවාහනය කළහ (දෙවැන්න එවකට එම ප්රදේශය පාලනය කළ බ්රිතාන්යයන් සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමක් හරහා). ඊට අමතරව, 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, චීනයෙන් සහ මැද පෙරදිගින් කම්කරුවන් සුළු සංඛ්යාවක්, බොහෝ දුරට පිරිමින් බඳවා ගන්නා ලදී.
සුරිනාමයේ ජනගහනය සාපේක්ෂව කුඩා වුවද, මෙම සංකීර්ණ යටත් විජිතකරණය සහ සූරාකෑම හේතුවෙන්, එය ලෝකයේ වඩාත්ම වාර්ගික හා සංස්කෘතික වශයෙන් විවිධත්වයක් ඇති රටවලින් එකකි.
යටත් විජිතකරණය
දෙවන ලෝක සංග්රාමයේදී, 1941 නොවැම්බර් 23 දින, නෙදර්ලන්ත පිටුවහල් රජය සමඟ ගිවිසුමක් යටතේ, එක්සත් ජනපදය මිත්ර පාක්ෂිකයින්ගේ යුද ප්රයත්නයට සහාය වීම සඳහා බොක්සයිට් පතල් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා සොල්දාදුවන් 2,000 ක් සුරිනාම් වෙත යවන ලදී. 1942 දී, නෙදර්ලන්තය සහ එහි යටත් විජිත අතර සබඳතා පශ්චාත් යුධ සමය අනුව සමාලෝචනය කිරීමට ලන්දේසි පිටුවහල් රජය ආරම්භ කළේය.
1954 දී, සුරිනාමය නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් සහ නෙදර්ලන්තය සමඟ නෙදර්ලන්ත රාජධානියේ සංඝටක රටවලින් එකක් බවට පත් විය. මෙම ඉදිකිරීමේදී, නෙදර්ලන්තය එහි ආරක්ෂක සහ විදේශ කටයුතු පාලනය රඳවා ගත්තේය. 1974 දී, සුරිනාම ජාතික පක්ෂය (NPS) විසින් මෙහෙයවන ලද පළාත් පාලන ආයතනය (සාමාජිකත්වය බොහෝ දුරට ක්රියෝල්, එනම් වාර්ගිකව අප්රිකානු හෝ මිශ්ර අප්රිකානු-යුරෝපීය) වූ අතර, ලන්දේසි රජය සමඟ පූර්ණ නිදහස කරා යන සාකච්ඡා ආරම්භ කළේය; නෙදර්ලන්තයෙන් නිදහස සඳහා ඉන්දුනීසියාවේ පෙර යුද්ධයට වෙනස්ව, සුරිනාමයේ නිදහස කරා යන මාර්ගය එවකට වාමාංශික ලන්දේසි රජයේ මුලපිරීමක් විය. 1975 නොවැම්බර් 25 වන දින නිදහස ලබා දෙන ලදී. නිදහසින් පසු පළමු දශකය තුළ සුරිනාම් ආර්ථිකයෙන් විශාල කොටසක් ලන්දේසි රජය විසින් සපයන ලද විදේශ ආධාර මගින් පෝෂණය විය.
නිදහස
රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා වූයේ හිටපු ආණ්ඩුකාර ජොහාන් ෆෙරියර් වන අතර, හෙන්ක් ඇරොන් (එවකට එන්පීඑස් නායකයා) අගමැති ධුරය දැරීය. නිදහසට පෙර වසරවලදී, සුරිනාමයේ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ නෙදර්ලන්තයට සංක්රමණය වූ අතර, නෙදර්ලන්ත රාජධානියේ සංඝටක රටක් ලෙස නව රට නිදහස ලැබීමෙන් පසු නරක අතට හැරෙනු ඇතැයි යන කනස්සල්ල මධ්යයේ ය. නිදහසින් පසු සුරිනාම දේශපාලනය වාර්ගික ධ්රැවීකරණය හා දූෂණයට පිරිහී ගිය අතර, එන්පීඑස් ලන්දේසි ආධාර මුදල් පක්ෂග්රාහී අරමුණු සඳහා භාවිතා කළේය. 1977 මැතිවරණයේදී එහි නායකයින්ට වංචා චෝදනා එල්ල වූ අතර, එහිදී ඇරොන් තවත් වාරයක් ජයග්රහණය කළ අතර, අතෘප්තිය කෙතරම්ද යත් ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් නෙදර්ලන්තයට පලා ගොස් එහි දැනටමත් සැලකිය යුතු සුරිනාම ප්රජාවට එක් විය.
1980 හමුදා කුමන්ත්රණය
1980 පෙබරවාරි 25 වන දින, හමුදා කුමන්ත්රණයක් ඇරොන්ගේ රජය පෙරලා දැමීය. එය ආරම්භ කරන ලද්දේ ඩෙසි බූටර්ස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් සැරයන්වරුන් 16 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් විසිනි. හමුදා පාලනයේ විරුද්ධවාදීන් 1980 අප්රේල්, 1980 අගෝස්තු, 1981 මාර්තු 15 සහ නැවත 1982 මාර්තු 12 දින කුමන්ත්රණ විරෝධී උත්සාහයන් දියත් කළහ. පළමු ප්රති උත්සාහය ෆ්රෙඩ් ඕර්ම්ස්කර්ක් විසින් මෙහෙයවන ලද අතර, දෙවැන්න මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදීන් විසින් ද, තෙවනුව විල්ෆ්රඩ් හෝකර් විසින් ද, සිව්වනවැන්න සුරේන්ද්ර රම්බොකස් විසින් ද මෙහෙයවන ලදී.
සිව්වන ප්රති-කුමන්තරණයේදී හෝකර් බන්ධනාගාරයෙන් පැන ගිය නමුත් ඔහුව අල්ලාගෙන කෙටියෙන් මරා දමන ලදී. 1982 දෙසැම්බර් 7 වන දින අලුයම 2 ත් 5 ත් අතර කාලය තුළ, බූටර්ස්ගේ නායකත්වය යටතේ හමුදාව, හමුදා ආඥාදායකත්වය විවේචනය කළ ප්රමුඛ පුරවැසියන් 13 දෙනෙකු වටලා පැරමරිබෝ හි ෆෝර්ට් සීලන්ඩියා හි රඳවා තැබීය. ඒකාධිපතිත්වය විසින් ඉදිරි දින තුන තුළ රම්බොකස් සහ ජිවන්සිං ෂෙයොම්බාර් (සිව්වන ප්රති-කුමන්ත්රණ උත්සාහයට ද සම්බන්ධ වූ) සමඟ මේ සියලු දෙනාම මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී.
සිවිල් යුද්ධය, මැතිවරණ සහ ව්යවස්ථාව
1986 දී ආරම්භ වූ සුරිනාම් හමුදාව සහ කැරලිකාර නායක රොනී බ්රන්ස්විජ්ක්ට පක්ෂපාතී මැරූන්වරුන් අතර කුරිරු සිවිල් යුද්ධය දිගටම පැවති අතර එහි බලපෑම් 1990 ගණන්වලදී බූටර්ස්ගේ ස්ථාවරය තවදුරටත් දුර්වල කළේය. සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන්, 1980 ගණන්වල අගභාගයේදී සුරිනාම් ජාතිකයන් 10,000 කට වැඩි පිරිසක්, බොහෝ දුරට මැරූන් ජාතිකයන්, ප්රංශ ගයනාවට පලා ගියහ.
1987 දී ජාතික මැතිවරණ පැවැත්විණි. ජාතික සභාව විසින් බූටර්ස්ට හමුදාව භාරව සිටීමට ඉඩ සලසන නව ව්යවස්ථාවක් සම්මත කරන ලදී. රජය කෙරෙහි අතෘප්තිමත් වූ බූටර්ස් 1990 දී දුරකථනයෙන් ඇමතිවරුන් නෙරපා හැරියේය. මෙම සිදුවීම "දුරකථන කුමන්ත්රණය" ලෙස ජනප්රිය විය. 1991 මැතිවරණයෙන් පසු ඔහුගේ බලය හීන වීමට පටන් ගත්තේය.
1988 දී සෝල් හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී, ඇන්තනි නෙස්ටි මීටර් 100 සමනලයා ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනා ගැනීමත් සමඟ සුරිනාම්, ප්රථම වරට ඔලිම්පික් පදක්කමක් දිනාගත් කුඩාම ස්වාධීන දකුණු ඇමරිකානු රාජ්යය බවට පත්විය.
1999 වසරේ මුල් භාගය දුර්වල සාමාන්ය ආර්ථික හා සමාජීය තත්ත්වයන්ට එරෙහිව අවිහිංසාවාදී ජාතික විරෝධතා මගින් සනිටුහන් විය. වසර මැද භාගය වන විට, නෙදර්ලන්තය මත්ද්රව්ය ජාවාරම් චෝදනා මත බූටර්ස් නොපැමිණීම හේතුවෙන් නඩු විභාගයට භාජනය විය. ඔහු වරදකරු වී සිර දඬුවම් නියම වූ නමුත් සුරිනාම්හි රැඳී සිටියේය.
21 වන සියවස
2002 දී, සුරිනාම් අගනුවර වන පැරමරිබෝ හි අභ්යන්තර ඓතිහාසික නගරය, ලන්දේසි යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ කැපී පෙනෙන එකතුව සඳහා යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.
2010 ජූලි 19 වන දින, සුරිනාම් හි ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් වූ විට බූටර්ස් නැවත බලයට පත් විය. 2010 දී ඔහුගේ මැතිවරණයට පෙර, දෙසැම්බර් ඝාතනවලදී ප්රමුඛ විරුද්ධවාදීන් 15 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුට සහ තවත් 24 දෙනෙකුට චෝදනා එල්ල විය. කෙසේ වෙතත්, 2012 දී, නඩු විභාගයේ තීන්දුවට මාස දෙකකට පෙර, ජාතික සභාව එහි සමාව දීමේ නීතිය දීර්ඝ කර බූටර්ස් සහ අනෙකුත් අයට මෙම චෝදනා සඳහා සමාව ලබා දුන්නේය. 2015 ජූලි 14 වන දින ඔහු නැවත තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, 2019 නොවැම්බර් 29 වන දින සුරිනාම් උසාවියකින් බූටර්ස් වරදකරු කරන ලද අතර 1982 ඝාතනවල ඔහුගේ භූමිකාව වෙනුවෙන් වසර 20 ක සිරදඬුවමක් ලබා දෙන ලදී.
2020 මැතිවරණය ජයග්රහණය කිරීමෙන් පසු, චෑන් සන්තෝකි සුරිනාම් හි ජනාධිපති ධුරය සඳහා වූ එකම නාමයෝජනා විය. ජූලි 13 වන දින, සන්තෝකි නිතරගයෙන් පැවති මැතිවරණයකින් ජනාධිපති ධුරයට තේරී පත් විය. COVID-19 වසංගතය හේතුවෙන් මහජන සහභාගීත්වයෙන් තොරව පැවති උත්සවයකදී ජූලි 16 වන දින ඔහු පදවි ප්රාප්ත විය.
2023 පෙබරවාරි මාසයේදී, පැරමරිබෝ අගනුවර ජීවන වියදම් ඉහළ යාමට එරෙහිව දැඩි විරෝධතා ඇති විය. විරෝධතාකරුවන් ජනාධිපති චෑන් සන්තෝකිගේ රජයට දූෂණ චෝදනා එල්ල කළහ. රජය ඉල්ලා අස්වන ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් ඔවුන් ජාතික සභාවට කඩා වැදුණි. කෙසේ වෙතත්, රජය විරෝධතා හෙළා දුටුවේය. 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී, සුරිනාම් හි පලාගිය හිටපු ජනාධිපති ඩෙසි බූටර්ස් මිය ගියේය.
දේශපාලනය
සුරිනාම් ජනරජය 1987 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මත පදනම් වූ නියෝජිත ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයකි. රජයේ ව්යවස්ථාදායක ශාඛාව, වසර පහක කාලයක් සඳහා එකවර සහ ජනප්රියව තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 51 දෙනෙකුගෙන් යුත් ඒක මණ්ඩල ජාතික සභාවකින් සමන්විත වේ.
2010 මැයි 25 වන අඟහරුවාදා පැවති මැතිවරණයේදී, මෙගාකොම්බිනේටි ජාතික සභාවේ ආසන 23 ක් දිනා ගත් අතර, පසුව ආසන 20 ක් ලබා ගත් ජාතික පෙරමුණ. සභාග ගොඩනැගීම සඳහා වැදගත් වන ඉතා කුඩා සංඛ්යාවක් "ඒ-කොම්බිනේටි" සහ වොක්සාලියන්ති වෙත ගියේය. සන්ධාන පිහිටුවීම සඳහා පක්ෂ සාකච්ඡා පැවැත්වීය. 2015 මැයි 25 වන දින මැතිවරණ පැවැත්වූ අතර, ජාතික සභාව නැවතත් ඩෙසි බූටර්ස් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.
සුරිනාම් හි ජනාධිපතිවරයා ජාතික සභාවේ තුනෙන් දෙකක බහුතරයකින් වසර පහක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වේ. ජාතික සභාවෙන් අවම වශයෙන් තුනෙන් දෙකකට එක් ජනාධිපති අපේක්ෂකයෙකුට ඡන්දය දීමට එකඟ විය නොහැකි නම්, මෑත කාලීන ජාතික මැතිවරණයේදී ජනප්රිය ඡන්දයෙන් තේරී පත් වූ සියලුම ජාතික සභා නියෝජිතයින්ගෙන් සහ ප්රාදේශීය සහ නාගරික නියෝජිතයින්ගෙන් මහජන සභාවක් පිහිටුවනු ලැබේ. විශේෂ මැතිවරණය සඳහා කැඳවන ලද මහජන සභාවේ බහුතරයකින් ජනාධිපතිවරයා තෝරා පත් කර ගත හැකිය.
රජයේ ප්රධානියා ලෙස, ජනාධිපතිවරයා අමාත්යවරුන් දහසයකින් යුත් කැබිනට් මණ්ඩලයක් පත් කරයි. සාමාන්යයෙන් උප ජනාධිපතිවරයෙකු ජනාධිපතිවරයා සමඟ එකම කාලයකදී වසර පහක කාලයක් සඳහා, ජාතික සභාවේ හෝ මහජන සභාවේ සරල බහුතරයකින් තේරී පත් වේ. ඉල්ලා අස්වීමේ අවස්ථාවකදී හැර, ජනාධිපතිවරයා ඉවත් කිරීම හෝ ප්රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා ව්යවස්ථාමය විධිවිධාන නොමැත.
අධිකරණයේ ප්රධානත්වය දරන්නේ සුරිනාම් මහාධිකරණය (ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය) විසිනි. මෙම අධිකරණය මහේස්ත්රාත් අධිකරණ අධීක්ෂණය කරයි. ජාතික සභාව, රාජ්ය උපදේශක සභාව සහ ජාතික පෞද්ගලික නීතිඥවරුන්ගේ නියෝගය සමඟ සාකච්ඡා කර ජනාධිපතිවරයා විසින් ජීවිතාන්තය දක්වා සාමාජිකයින් පත් කරනු ලැබේ.
විදේශ සබඳතා
සුරිනාම් හි ලන්දේසි යටත් විජිත ඉතිහාසය හේතුවෙන්, සුරිනාම් නෙදර්ලන්තය සමඟ දිගුකාලීන විශේෂ සම්බන්ධතාවයක් පවත්වාගෙන ගියේය.
1999 දී, ඩේසි බූටර්ස් මත්ද්රව්ය ජාවාරම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වී නෙදර්ලන්තයේ වසර 11 ක සිර දඬුවමක් නියම කරන ලදී. 1982 දී පැරමරිබෝ හි ෆෝර්ට් සීලන්ඩියා හි හමුදා පාලනයට විරුද්ධ වූවන් ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් දෙසැම්බර් මාසයේ සිදු වූ මිනීමැරුම් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ නඩුවේ ප්රධාන සැකකරු ඔහු විය. ඔහු 2010 සහ 2020 අතර ජනාධිපති ලෙස සේවය කළේය. මෙම නඩු දෙක තවමත් නෙදර්ලන්තය සහ සුරිනාම් අතර සබඳතා පළුදු කරයි.
එම කාලය තුළ ලන්දේසි රජය ප්රකාශ කළේ ජනාධිපතිවරයා සමඟ සීමිත සම්බන්ධතාවක් පවත්වා ගන්නා බවයි.
2010 දී සුරිනාම් හි ජනාධිපති ලෙස බූටර්ස් තේරී පත් විය. 2014 ජූලි මාසයේදී නෙදර්ලන්තය එහි සංවර්ධන වැඩසටහනේ සාමාජිකයෙකු ලෙස සුරිනාම් ඉවත් කළේය.
1991 සිට එක්සත් ජනපදය සුරිනාම් සමඟ ධනාත්මක සබඳතා පවත්වා ගෙන යයි. කැරිබියානු ද්රෝණි ආරක්ෂක මුලපිරීම (CBSI) සහ එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයාගේ ඒඩ්ස් සහන සඳහා වූ හදිසි සැලැස්ම (PEPFAR) හරහා රටවල් දෙක එක්ව කටයුතු කරයි. සුරිනාම් එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවෙන් මිලිටරි අරමුදල් ද ලබා ගනී.
1992 දී කණ්ඩායම ආරම්භ කළ දා සිට සුරිනාම් කුඩා රාජ්ය සංසදයේ (FOSS) සාමාජිකයෙකි.
සුරිනාම් සමඟ යුරෝපීය සංගමයේ සබඳතා සහ සහයෝගීතාවය ද්විපාර්ශ්වික සහ කලාපීය පදනමක් මත සිදු කෙරේ. ලතින් ඇමරිකානු සහ කැරිබියානු රාජ්යයන්ගේ EU-ප්රජාව (CELAC) සහ EU-CARIFORUM සංවාද අඛණ්ඩව පවතී. අප්රිකානු, කැරිබියානු සහ පැසිෆික් රාජ්ය සමූහයේ සහ යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජිකයින් අතර හවුල්කාරිත්ව ගිවිසුම වන කොටොනෝ ගිවිසුමේ සුරිනාම් පාර්ශවකරුවෙකි.
2005 පෙබරවාරි 17 වන දින, බාබඩෝස් සහ සුරිනාම් නායකයින් "බාබඩෝස් රජය සහ සුරිනාම් ජනරජයේ රජය අතර ද්විපාර්ශ්වික සහයෝගීතාව ගැඹුරු කිරීම සඳහා ගිවිසුම" අත්සන් කළහ. 2009 අප්රේල් 23-24 දිනවල, සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමට සහ සහයෝගීතාවයේ විවිධ ක්ෂේත්රවලට ව්යාප්ත කිරීම සඳහා, රටවල් දෙකම සුරිනාම් හි පැරමරිබෝ හි ඒකාබද්ධ කොමිසමක් පිහිටුවා ගත්හ. ඔවුන් මෙම ඉලක්කය කරා දෙවන රැස්වීමක් 2011 මාර්තු 3-4 දිනවල බාබඩෝස් හි ඩෝවර් හි පැවැත්වීය. ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින් කෘෂිකර්මාන්තය, වෙළඳාම, ආයෝජන මෙන්ම ජාත්යන්තර ප්රවාහනය පිළිබඳ ගැටළු සමාලෝචනය කළහ.
2000 දශකයේ අගභාගයේදී, සුරිනාම් අනෙකුත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් සමඟ සංවර්ධන සහයෝගීතාව තීව්ර කළේය. සුරිනාම් සමඟ චීනයේ දකුණු-දකුණු සහයෝගීතාවයට වරාය පුනරුත්ථාපනය සහ මාර්ග ඉදිකිරීම් ඇතුළු මහා පරිමාණ යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘති ගණනාවක් ඇතුළත් විය. අධ්යාපනය, සෞඛ්ය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ බලශක්ති නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් සුරිනාම් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට බ්රසීලය ගිවිසුම් අත්සන් කළේය.
හමුදා
සුරිනේම්හි සන්නද්ධ හමුදාවන්ට ශාඛා තුනක් ඇත: හමුදාව, ගුවන් හමුදාව සහ නාවික හමුදාව. ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා සන්නද්ධ හමුදාවන්හි උත්තරීතර අණදෙන නිලධාරියා (ඔපර්බෙවෙල්හෙබර් වැන් ද ස්ට්රිජ්ඩ්ක්රැච්ටන්) වේ. ජනාධිපතිවරයාට ආරක්ෂක අමාත්යවරයා සහාය වේ. ජනාධිපතිවරයා සහ ආරක්ෂක අමාත්යවරයා යටතේ සන්නද්ධ හමුදාවන්හි අණදෙන නිලධාරියා (බෙවෙල්හෙබර් වැන් ද ස්ට්රිජ්ඩ්ක්රැච්ටන්) සිටී. හමුදා ශාඛා සහ කලාපීය හමුදා විධාන අණදෙන නිලධාරියාට වාර්තා කරයි.
නෙදර්ලන්ත රාජධානියේ ප්රඥප්තිය නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු, රාජකීය නෙදර්ලන්ත හමුදාවට සුරිනේම් ආරක්ෂා කිරීම භාර දුන් අතර, නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් ආරක්ෂා කිරීම රාජකීය නෙදර්ලන්ත නාවික හමුදාවේ වගකීම විය. හමුදාව සුරිනේම්හි වෙනම ට්රොපෙන්මාච්ට් එකක් (සුරිනේම්හි බලකායන්, TRIS) පිහිටුවන ලදී. 1975 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු, මෙම බලකාය සුරිනම්ස් ක්රිජ්ස්මාච්ට් (SKM) බවට පරිවර්තනය විය:, සුරිනේම් සන්නද්ධ හමුදා. 1980 රජය පෙරලා දැමීමෙන් පසු, SKM ජාතික ලෙගර් (NL), ජාතික හමුදාව ලෙස නැවත නම් කරන ලදී.
1965 දී, ලන්දේසි සහ ඇමරිකානුවන් නයික් අපාචේ ශබ්ද රොකට් දියත් කිරීම් සඳහා සුරිනාම් හි කොරෝනි අඩවිය භාවිතා කළහ.
පරිපාලන අංශ
රට පරිපාලන දිස්ත්රික්ක දහයකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද දිස්ත්රික් කොමසාරිස්වරයෙකුගේ ප්රධානත්වයෙන් යුක්ත වන අතර, ඔහුට සේවයෙන් පහ කිරීමේ බලය ද ඇත. සුරිනාම් තවදුරටත් නිවාඩු නිකේතන 62 කට (නිවාස) බෙදා ඇත.
| දිස්ත්රික්කය | අගනුවර | ප්රදේශය (ව.කි.මී.) | ප්රදේශය (%) | ජනගහනය (2012 සංගණනය) | ජනගහනය (%) | ජනගහන ඝනත්වය ව.කි.මී.ට | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | නිකරි | නියුව් නිකරි | 5,353 | 3.3 | 34,233 | 6.3 | 6.4 |
| 2 | කොරොනි | ටොට්නස් | 3,902 | 2.4 | 3,391 | 0.6 | 0.9 |
| 3 | සරමක්කා | ග්රොනින්ගන් | 3,636 | 2.2 | 17,480 | 3.2 | 4.8 |
| 4 | වනිකා | ලෙලිඩෝර්ප් | 443 | 0.3 | 118,222 | 21.8 | 266.9 |
| 5 | පැරමරිබෝ | පැරමරිබෝ | 182 | 0.1 | 240,924 | 44.5 | 1323.8 |
| 6 | කොමෙවිජ්නේ | නියු ඇම්ස්ටර්ඩෑම් | 2,353 | 1.4 | 31,420 | 5.8 | 13.4 |
| 7 | මාරෝවිජ්නේ | ඇල්බිනා | 4,627 | 2.8 | 18,294 | 3.4 | 4.0 |
| 8 | පැරා | ඔන්වර්වොච්ට් | 5,393 | 3.3 | 24,700 | 4.6 | 4.6 |
| 9 | සිපලිවිනි | නැත | 130,567 | 79.7 | 37,065 | 6.8 | 0.3 |
| 10 | බ්රොකොපොන්ඩෝ | බ්රොකොපොන්ඩෝ | 7,364 | 4.5 | 15,909 | 2.9 | 2.2 |
| සුරිනාමය | පැරමරිබෝ | 163,820 | 100.0 | 541,638 | 100.0 | 3.3 |
භූගෝලය
සුරිනාම් යනු දකුණු ඇමරිකාවේ කුඩාම ස්වාධීන රටයි. ගයනා පලිහෙහි පිහිටා ඇති එය බොහෝ දුරට අක්ෂාංශ 1° සහ 6°N සහ දේශාංශ 54° සහ 58°W අතර පිහිටා ඇත. රට ප්රධාන භූගෝලීය කලාප දෙකකට බෙදිය හැකිය. උතුරු, පහත්බිම් වෙරළබඩ ප්රදේශය (ඇල්බිනා-පරණම්-වැගෙනින්ගන් රේඛාවට ආසන්න වශයෙන් ඉහළින්) වගා කර ඇති අතර, ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙක් මෙහි වාසය කරති. දකුණු කොටස සුරිනාම්හි භූමි මතුපිටින් 80% ක් පමණ ආවරණය වන පරිදි බ්රසීලයේ මායිම දිගේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර සහ ජනාවාස නොවූ සැවානා වලින් සමන්විත වේ.
ප්රධාන කඳු වැටි දෙක වන්නේ බකුයිස් කඳු සහ වැන් ආෂ් වැන් විජ්ක් කඳු ය. ජූලියානාටොප් යනු මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,286 (අඩි 4,219) ක් උසින් පිහිටි රටේ උසම කන්දයි. අනෙකුත් කඳු අතරට මීටර් 1,026 (අඩි 3,366) කසිකාසිමා කන්ද, මීටර් 718 (අඩි 2,356) කසිකාසිමා කන්ද, මීටර් 358 (අඩි 1,175) ගොලියත්බර්ග් සහ මීටර් 240 (අඩි 790) වෝල්ට්ස්බර්ග් ඇතුළත් වේ.
සුරිනාම්හි භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප හයක් අඩංගු වේ: ගුවානාන් කඳුකර තෙතමනය සහිත වනාන්තර, ගුවානාන් තෙතමනය සහිත වනාන්තර, පරාමරිබෝ වගුරු වනාන්තර, ටෙපුයිස්, ගුවානාන් සැවානා සහ ගුවානාන් කඩොලාන. එහි වනාන්තර ආවරණය 90.2% ක් වන අතර එය ලෝකයේ ඕනෑම ජාතියකට වඩා ඉහළම අගයයි. 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශක සාමාන්ය ලකුණු 9.39/10 ක් රට සතුව තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් පස්වන ස්ථානයට පත්විය.
දේශසීමා
සුරිනාම් පිහිටා ඇත්තේ නැගෙනහිරින් ප්රංශ ගයනාව සහ බටහිරින් ගයනාව අතර ය. දකුණු මායිම බ්රසීලය සමඟ බෙදාගෙන ඇති අතර උතුරු මායිම අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයයි. ප්රංශ ගයනාව සහ ගයනාව සමඟ දකුණු දිගම මායිම් පිළිවෙලින් මාරොවිජ්නේ සහ කොරන්ටිජ්න් ගංගා ඔස්සේ මෙම රටවල් විසින් මතභේදයට ලක් කර ඇති අතර, ගයනාව සමඟ මතභේදයට තුඩු දී ඇති සමුද්ර සීමාවෙන් කොටසක් 2007 සැප්තැම්බර් 20 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මුහුදු නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියේ VII වන ඇමුණුමේ දක්වා ඇති නීතිරීති යටතේ කැඳවන ලද ස්ථිර බේරුම්කරණ අධිකරණය විසින් බේරුම් කරන ලදී.
දේශගුණය
සමකයට උතුරින් අංශක දෙකේ සිට පහ දක්වා පිහිටා ඇති සුරිනාම් හි ඉතා උණුසුම් හා තෙත් නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර වසර පුරා උෂ්ණත්වය එතරම් වෙනස් නොවේ. සාමාන්ය සාපේක්ෂ ආර්ද්රතාවය 80% සහ 90% අතර වේ. එහි සාමාන්ය උෂ්ණත්වය 29 සිට 34 °C (84 සිට 93 °F) දක්වා පරාසයක පවතී. අධික ආර්ද්රතාවය හේතුවෙන්, සැබෑ උෂ්ණත්වය විකෘති වී ඇති අතර එම නිසා වාර්තාගත උෂ්ණත්වයට වඩා 6 °C (11 °F) දක්වා උණුසුම් බවක් දැනිය හැක.
වර්ෂයේ අප්රේල් සිට අගෝස්තු දක්වා සහ නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා වැසි සෘතු දෙකක් ඇත. අගෝස්තු සිට නොවැම්බර් දක්වා සහ පෙබරවාරි සිට අප්රේල් දක්වා වියළි සෘතු දෙකක් ද එහි ඇත.
සුරිනේම් හි දේශගුණික විපර්යාස උණුසුම් උෂ්ණත්වයන්ට සහ වඩාත් ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් වලට තුඩු දෙයි. සාපේක්ෂව දුප්පත් රටක් ලෙස, ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස සඳහා එහි දායකත්වය සීමිත වී ඇත. විශාල වනාන්තර ආවරණය නිසා, රට 2014 සිට කාබන් සෘණ ආර්ථිකයක් පවත්වාගෙන යයි.
ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය
විවිධ වාසස්ථාන සහ උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් සුරිනාම් හි ජෛව විවිධත්වය ඉහළ ලෙස සැලකේ. 2013 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, සුරිනාම් හි ඉහළ පලුමියු ගං ජලධාරා ප්රදේශයේ සති තුනක ගවේෂණයකදී පරිසර පද්ධති පිළිබඳ පර්යේෂණ කරන ජාත්යන්තර විද්යාඥයන් 16 දෙනෙකු විශේෂ 1,378ක් ලැයිස්තුගත කර ඇති අතර, ගෙම්බන් 6ක්, එක් සර්පයෙක් සහ මත්ස්යයන් 11ක් ඇතුළුව 60ක් සොයා ගන්නා ලදී.. මෙම ගවේෂණයට අරමුදල් සැපයූ පාරිසරික ලාභ නොලබන සංරක්ෂණ ජාත්යන්තරයට අනුව, සුරිනාම් හි ප්රමාණවත් මිරිදිය සැපයුම කලාපයේ ජෛව විවිධත්වයට සහ සෞඛ්ය සම්පන්න පරිසර පද්ධති සඳහා අත්යවශ්ය වේ.
සර්ප දැව (බ්රොසිමම් ගුයනෙන්ස්), ගසක්, ඇමරිකාවේ මෙම නිවර්තන කලාපයට ආවේණිකය. සුරිනාම් හි රේගුව වාර්තා කරන්නේ සර්ප දැව බොහෝ විට ප්රංශ ගයනාවට නීති විරෝධී ලෙස අපනයනය කරන බවත්, එය ශිල්ප කර්මාන්තය සඳහා යැයි සැලකෙන බවත්ය.
2013 මාර්තු 21 වන දින, සුරිනාම් හි REDD+ සූදානම සූදානම් කිරීමේ යෝජනාව (R-PP 2013) වනාන්තර කාබන් හවුල්කාරිත්ව පහසුකමේ (FCPF) සහභාගිවන්නන්ගේ කමිටුවේ සාමාජික රටවල් විසින් අනුමත කරන ලදී.
මධ්යම සහ දකුණු ඇමරිකාවේ අනෙකුත් ප්රදේශවල මෙන්, ආදිවාසී ප්රජාවන් තම ඉඩම් ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමට ඔවුන්ගේ ක්රියාකාරිත්වය වැඩි කර ඇත. 2015 මාර්තු මාසයේදී, "ට්රියෝ සහ වයනා ප්රජාවන් සුරිනාම් ජාතික සභාවට සහයෝගීතා ප්රකාශයක් ඉදිරිපත් කළ අතර එය දකුණු සුරිනාම්හි වර්ග කිලෝමීටර් 72,000 (වර්ග සැතපුම් 27,799) ක් පුරා පැතිරුණු ස්වදේශික සංරක්ෂණ කොරිඩෝවක් නිවේදනය කරයි. මෙම ආදිවාසී ප්රජාවන් විසින් මෙහෙයවන ලද සහ සංරක්ෂණ ජාත්යන්තර (CI) සහ ලෝක වනජීවී අරමුදල (WWF) ගයනාස් හි සහාය ඇතිව, මෙම ප්රකාශය සුරිනාම්හි මුළු භූමි ප්රමාණයෙන් අඩක් පමණ සමන්විත වේ. මෙම ප්රදේශය විශාල වනාන්තර ඇතුළත් වන අතර එය "රටේ දේශගුණික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව, මිරිදිය ආරක්ෂාව සහ හරිත සංවර්ධන උපාය මාර්ගය සඳහා අත්යවශ්ය" ලෙස සැලකේ.
මධ්යම සුරිනාම් ස්වභාව රක්ෂිතය එහි අපිරිසිදු වනාන්තර සහ ජෛව විවිධත්වය සඳහා යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කර ඇත. වෙරළ තීරයේ ගැලිබි ජාතික රක්ෂිතය; මධ්යම සුරිනාම් හි බ්රවුන්ස්බර්ග් ස්වභාව උද්යානය සහ අයිලර්ට්ස් ඩි හාන් ස්වභාව උද්යානය; සහ බ්රසීල දේශසීමාවේ සිපලිවානි ස්වභාව රක්ෂිතය ඇතුළු ජාතික වනෝද්යාන රාශියක් රට තුළ ඇත. සමස්තයක් වශයෙන්, රටේ භූමි ප්රමාණයෙන් 16% ක් ජාතික වනෝද්යාන සහ විල් බව UNEP ලෝක සංරක්ෂණ අධීක්ෂණ මධ්යස්ථානය පවසයි.
දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමට සහ කාබන් සෘණතාව පවත්වා ගැනීමට රට දරන උත්සාහයන් සඳහා සුරිනාම් හි පුළුල් ගස් ආවරණය අත්යවශ්ය වේ.
ආර්ථිකය
1990 ගණන්වල කැලඹිලි සහිත තත්ත්වයෙන් පසු සුරිනාම්හි ප්රජාතන්ත්රවාදය යම් ශක්තියක් ලබා ගත් අතර, එහි ආර්ථිකය වඩාත් විවිධාංගීකරණය වී ලන්දේසි මූල්ය ආධාර මත යැපීම අඩු විය. බොක්සයිට් (ඇලුමිනියම් ලෝපස්) කැණීම ශක්තිමත් ආදායම් මාර්ගයක් විය, මන්ද 2015 දක්වා රට නිදහස ලැබීමට පෙර සිට. ඇල්කෝවා සියලුම බොක්සයිට් මෙහෙයුම් නැවැත්වූ නිසා, සුරිනාම්හි බොක්සයිට් යුගය ද අවසන් විය.
වර්තමානයේ තෙල් සහ රත්රන් සොයා ගැනීම, ගවේෂණය කිරීම සහ සූරාකෑම සුරිනාම්හි ආර්ථික නිදහසට සැලකිය යුතු ලෙස දායක වේ. කෘෂිකර්මාන්තය, විශේෂයෙන් සහල් සහ කෙසෙල්, ආර්ථිකයේ ශක්තිමත් අංගයක් ලෙස පවතින අතර, පරිසර සංචාරක ව්යාපාරය නව ආර්ථික අවස්ථා සපයයි. සුරිනාම්හි භූමි ප්රමාණයෙන් 93% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් අපිරිසිදු වැසි වනාන්තර වලින් සමන්විත වේ. 1998 දී මධ්යම සුරිනාම් ස්වභාව රක්ෂිතය පිහිටුවීමත් සමඟ, සුරිනාම් මෙම වටිනා සම්පත සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා එහි කැපවීම පෙන්නුම් කළේය. මධ්යම සුරිනාම් ස්වභාව රක්ෂිතය 2000 දී ලෝක උරුම අඩවියක් බවට පත්විය.
සුරිනාම් ආර්ථිකය බොක්සයිට් කර්මාන්තය විසින් ආධිපත්යය දැරූ අතර එය 2015 වන තෙක් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 15% කට වඩා සහ අපනයන ඉපැයීම්වලින් 70% කට වඩා වැඩි විය. වර්තමානයේ රන් අපනයනය සියලුම අපනයන ඉපැයීම්වලින් 60-80% කි. 2021 දී රන් කර්මාන්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 8.5% ක් විය. කුඩා පරිමාණ කැණීම්වලින් 42% ට සාපේක්ෂව මුළු රන් නිෂ්පාදනයේ මහා පරිමාණ කැණීම්වල කොටස 58% කි. 2023 දී ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.83 ක අපනයන වටිනාකමක් ඇති රන් අංශය ආර්ථිකයට වැදගත් දායකත්වයක් සපයයි. 2015 දී සුරිනාම්හි රන් නිෂ්පාදනය මෙට්රික් ටොන් 30 කි.
තෙල් ගවේෂණය සහ සූරාකෑම සුරිනාම් ආර්ථිකයට සැලකිය යුතු ලෙස එකතු කරන්නේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 10% ක් පමණ වන අතර එය ජාතික තෙල් සමාගම වන STAATSOLIE ය. ඔවුන්ගේ ප්රධාන ව්යාපාරය වන්නේ තෙල් නිස්සාරණය සහ පිරිපහදු කිරීමයි. 2022 දී ඔවුන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 840 ක ආදායමක් උපයා ගත්හ. එම වසරේදී රාජ්ය භාණ්ඩාගාරයට ඔවුන්ගේ දායකත්වය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 320 කි. 2023 දී ඔවුන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 722 ක ආදායමක් උපයා ගත්හ. ආදායම පහත වැටීමට හේතු වූයේ එම වසරේ තෙල් බැරලයකට මිල අඩු වීමයි. සුරිනාම් රාජ්ය භාණ්ඩාගාරයට ඔවුන්ගේ දායකත්වය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 335 කි.
අනෙකුත් ප්රධාන අපනයන නිෂ්පාදන අතර සහල්, කෙසෙල් සහ ඉස්සන් ඇතුළත් වේ. සුරිනාම් මෑතකදී එහි සැලකිය යුතු තෙල් සහ රන් සංචිත සූරාකෑම ආරම්භ කර ඇත. ජනතාවගෙන් හතරෙන් එකක් පමණ කෘෂිකාර්මික අංශයේ සේවය කරති. සුරිනාම් ආර්ථිකය වාණිජ්යය මත බෙහෙවින් රඳා පවතින අතර, එහි ප්රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවන් වන්නේ ස්විට්සර්ලන්තය, චීනය, නෙදර්ලන්තය, එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ කැරිබියන් රටවල්, ප්රධාන වශයෙන් ට්රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ සහ පැරණි නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් දූපත් ය.
1996 සරත් සෘතුවේ දී බලයට පත්වීමෙන් පසු, විජ්ඩන්බොෂ් රජය පෙර රජයේ ව්යුහාත්මක ගැලපුම් වැඩසටහන අවසන් කළේ එය සමාජයේ දුප්පත් කොටස් වලට අසාධාරණ බව පවසමිනි. පැරණි බදු අහෝසි වීමත් සමඟ බදු ආදායම පහත වැටුණු අතර රජය නව බදු විකල්ප ක්රියාත්මක කිරීමට අපොහොසත් විය. 1997 අවසානය වන විට, නෙදර්ලන්තය සමඟ සුරිනාම් රජයේ සබඳතා පිරිහී යාමත් සමඟ නව ලන්දේසි සංවර්ධන අරමුදල් වෙන් කිරීම අත්හිටුවන ලදී. පතල්, ඉදිකිරීම් සහ උපයෝගිතා අංශවල පහත වැටීමත් සමඟ 1998 දී ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී විය. රජයේ වියදම්, දුර්වල බදු එකතු කිරීම, සිවිල් සේවයේ වැඩිවීම සහ 1999 දී විදේශ ආධාර අඩුවීම, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති මූල්ය හිඟයට දායක විය. මුදල් ප්රසාරණය හරහා මෙම හිඟය පියවා ගැනීමට රජය උත්සාහ කළ අතර එය උද්ධමනය නාටකාකාර ලෙස ඉහළ යාමට හේතු විය. ලෝකයේ වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා සුරිනාම් හි නව ව්යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීමට සාමාන්යයෙන් වැඩි කාලයක් ගතවේ (දින 694 ක් හෝ සති 99 ක් පමණ).
- දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (2010 ඇස්තමේන්තුව): ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4.794.
- වාර්ෂික වර්ධන අනුපාතය සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (2010 ඇස්තමේන්තුව): 3.5%.
- ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (2010 ඇස්තමේන්තුව): ඇමරිකානු ඩොලර් 9,900.
- උද්ධමනය (2007): 6.4%.
- ස්වාභාවික සම්පත්: බොක්සයිට්, රන්, තෙල්, යපස්, අනෙකුත් ඛනිජ ලවණ; වනාන්තර; ජල විදුලි විභවය; මාළු සහ ඉස්සන්.
- කෘෂිකර්මාන්තය: නිෂ්පාදන—සහල්, කෙසෙල්, දැව, තල් කර්නල්, පොල්, රටකජු, සිට්රස් පලතුරු සහ වන නිෂ්පාදන.
- කර්මාන්තය: වර්ග—ඇලුමිනා, තෙල්, රන්, මාළු, ඉස්සන්, දැව.
- වෙළඳාම:
- අපනයන (2012): ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.563: ඇලුමිනා, රන්, බොරතෙල්, දැව, ඉස්සන් සහ මාළු, සහල්, කෙසෙල්. ප්රධාන පාරිභෝගිකයින්: එක්සත් ජනපදය 26.1%, බෙල්ජියම 17.6%, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය 12.1%, කැනඩාව 10.4%, ගයනාව 6.5%, ප්රංශය 5.6%, බාබඩෝස් 4.7%.
- ආනයන (2012): ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.782: ප්රාග්ධන උපකරණ, ඛනිජ තෙල්, ආහාර ද්රව්ය, කපු, පාරිභෝගික භාණ්ඩ. ප්රධාන සැපයුම්කරුවන්: එක්සත් ජනපදය 25.8%, නෙදර්ලන්තය 15.8%, චීනය 9.8%, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය 7.9%, ඇන්ටිගුවා සහ බාබුඩා 7.3%, නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් 5.4%, ජපානය 4.2%.
ජන විකාශනය
2022 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, සුරිනාම් හි ජනගහනය දළ වශයෙන් 624,900 ක් විය. මෙය 2012 සංගණනයෙන් 541,638 ක ජනගහනයක් හා සසඳයි. සුරිනාම් ජනගහනය ඉහළ මට්ටමේ විවිධත්වයකින් සංලක්ෂිත වන අතර, එහි කිසිදු විශේෂිත ජනවිකාස කණ්ඩායමක් බහුතරයක් නියෝජනය නොකරයි. මෙය සියවස් ගණනාවක ලන්දේසි පාලනයේ උරුමයක් වන අතර, එයට ලොව පුරා විවිධ ජාතීන් සහ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් විසින් බලහත්කාරයෙන්, ගිවිසුම්ගත හෝ ස්වේච්ඡාවෙන් සංක්රමණය කිරීමේ අනුප්රාප්තික කාල පරිච්ඡේද ඇතුළත් විය.
ජනවාර්ගිකත්වය
විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම ආසියානු සුරිනාමි (43% පමණ) වන අතර විශාලතම උප සමූහය ඉන්දු-සුරිනාමි වන අතර ඔවුන් ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකකට වඩා (27.4%) සෑදී ඇත. අතිමහත් බහුතරය උතුරු ඉන්දියාවේ සහ දකුණු නේපාලයේ 19 වන සියවසේ ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් වන අතර, බොහෝ දුරට නූතන බිහාර්, ජාර්කන්ඩ් සහ නැගෙනහිර උත්තර් ප්රදේශ් හි හින්දි තීරයේ ප්රදේශවලින් සහ නූතන බටහිර බෙංගාලය සහ බංග්ලාදේශයෙන් සමන්විත බෙංගාල කලාපයෙන් පැමිණේ. එක් ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් ලෙස ගණන් ගන්නේ නම්, අප්රිකානු-සුරිනාමිවරු දෙවන විශාලතම ප්රජාව වන අතර එය 37.4% ක් පමණ වේ; කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් සාමාන්යයෙන් සංස්කෘතික/ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදා ඇත: ක්රියෝල් සහ මැරූන්. සුරිනාම් මැරූන්වරු, ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන් බොහෝ දුරට අභ්යන්තරයට පලා ගිය වහලුන් වන අතර, ජනගහනයෙන් 21.7% ක් සමන්විත වේ. ඔවුන් ගෝත්ර හයකට බෙදා ඇත: එන්ඩියුකා (ඕකන්ස්), සරමක්කන්, පැරමක්කන්, ක්වින්ටි, අලුකු (බෝනි) සහ මාටාවයි. අප්රිකානු වහලුන්ගෙන් සහ යුරෝපීයයන්ගෙන් (බොහෝ විට ලන්දේසි) පැවත එන මිශ්ර ජනතාවක් වන සුරිනාම් ක්රියෝල්වරු ජනගහනයෙන් 15.7% ක් වෙති. ජාවානිවරු ජනගහනයෙන් 14% ක් වන අතර, නැගෙනහිර ඉන්දියානුවන් මෙන්, බොහෝ දුරට පැරණි ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් (නූතන ඉන්දුනීසියාව) හි ජාවා දූපතෙන් ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නෝ වෙති. ජනගහනයෙන් 13.4% ක් මිශ්ර ජනවාර්ගික උරුමයක් ලෙස හඳුනා ගනී. 19 වන සියවසේ ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් සහ මෑත කාලීන සංක්රමණයන්ගෙන් ආරම්භ වූ චීන ජාතිකයන් ජනගහනයෙන් 7.3% ක් වේ.
අනෙකුත් කණ්ඩායම් අතර ලෙබනන්, ප්රධාන වශයෙන් මැරොනයිට්වරුන් සහ සෙෆාර්ඩික් සහ අෂ්කෙනසි සම්භවයක් ඇති යුදෙව්වන් ඇතුළත් වන අතර, ඔවුන්ගේ ජනගහන මධ්යස්ථානය ජෝඩෙන්සවාන් විය. ජනගහනයෙන් 3.7% ක් විවිධ ආදිවාසී ජනයාගෙන් සමන්විත වන අතර, ප්රධාන කණ්ඩායම් වන්නේ අකුරියෝ, අරවක්, කලීනා (කැරිබ්), ටිරියෝ සහ වයනා ය. ඔවුන් ප්රධාන වශයෙන් පැරමරිබෝ, වනිකා, පැරා, මාරොවිජ්නේ සහ සිපලිවිනි යන දිස්ත්රික්කවල ජීවත් වෙති. ජනගහනයෙන් 1% ක් පමණ ඇතුළත් කුඩා නමුත් බලගතු යුරෝපීයයන් සංඛ්යාවක් රට තුළ රැඳී සිටිති. ඔවුන් බොහෝ දුරට පැවත එන්නේ 19 වන සියවසේ ලන්දේසි සංක්රමණික ගොවීන් වන "බෝරෝස්" ("ගොවියා" සඳහා ලන්දේසි වචනය වන බෝයර්" වලින් උපුටා ගන්නා ලදී) සහ පෘතුගීසි වැනි අඩු ප්රමාණයකට අනෙකුත් යුරෝපීය කණ්ඩායම් වලින් ය. 1975 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු බොහෝ බෝරෝවරු ඉවත් වූහ.
මෑතකදී සුරිනාම් හි නව සංක්රමණික රැල්ලක් දක්නට ලැබුණි, එනම් බ්රසීලියානුවන්, හයිටි ජාතිකයන් සහ චීන ජාතිකයන් (ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් රන් කැණීම් කරන කම්කරුවන්). බොහෝ දෙනෙකුට නීතිමය තත්වයක් නොමැත.
සංක්රමණය
1975 දී සුරිනාම් නිදහස ලැබීමට පෙර වසරවලදී සුරිනාම් හෝ ලන්දේසි පුරවැසිභාවය තෝරා ගැනීමේ විකල්පය නෙදර්ලන්තයට විශාල සංක්රමණයකට හේතු විය. මෙම සංක්රමණය නිදහසින් පසු වහාම සහ 1980 ගණන්වල හමුදා පාලන සමයේදී සහ බොහෝ දුරට ආර්ථික හේතු මත 1990 දශකය පුරාම ව්යාප්ත විය. 2013 දී නෙදර්ලන්තයේ සුරිනාම් ප්රජාව 350,300 ක් වූ අතර (නෙදර්ලන්තයේ උපත ලැබූ සුරිනාම් සංක්රමණිකයින්ගේ දරුවන් සහ මුණුබුරන් ඇතුළුව), සුරිනාම්හිම සුරිනාම් ජාතිකයන් 566,000 ක් පමණ වූ අතර එය ආසන්න වශයෙන් සසඳන විට.
ජාත්යන්තර සංක්රමණ සංවිධානයට අනුව, 2010 දශකයේ අගභාගයේදී සුරිනාම් ජාතිකයන් 272,600 ක් පමණ වෙනත් රටවල ජීවත් වූහ, විශේෂයෙන් නෙදර්ලන්තයේ (ආ. 192,000), ප්රංශයේ (25,000 පමණ, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් ප්රංශ ගයනාවේ), එක්සත් ජනපදය (15,000 පමණ), ගයනාව (5,000 පමණ), අරුබා (1,500 පමණ) සහ කැනඩාව (1,000 පමණ).
ආගම
- රෙපරමාදු (25.6%)
- කතෝලික (21.6%)
- වෙනත් ක්රිස්තියානි (1.2%)
- හින්දු (22.3%)
- ඉස්ලාම් (13.9%)
- වින්ටි (1.8%)
- කෙජාවෙන් (0.8%)
- වෙනත් ආගම් (2.1%)
- කිසිවක් නැත (7.5%)
- සඳහන් කර නැත (3.2%)
සුරිනාම්හි ආගමික සැකැස්ම විෂමජාතීය වන අතර රටේ බහු සංස්කෘතික ස්වභාවය පිළිබිඹු කරයි. 2012 සිට Pew පර්යේෂණයට අනුව, කිතුනුවන් විශාලතම ආගමික ප්රජාව වන අතර, ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා (51.6%), පසුව හින්දු (19.8%) සහ මුස්ලිම් (15.2%); අනෙකුත් ආගමික සුළුතරයන් අතර විවිධ ජන සම්ප්රදායන් (5.3%), බෞද්ධයන් (<1%), යුදෙව්වන් (<1%), වෙනත් ආගම් අදහන අය (1.8%) සහ සම්බන්ධ නොවූ (5.4%) ඇතුළත් වේ.
2020 සංගණනයට අනුව, සුරිනාම් ජාතිකයින්ගෙන් 52.3% ක් කිතුනුවන් විය; 26.7% ක් රෙපරමාදු භක්තිකයන් (11.18% පෙන්තකොස්ත, 11.16% මොරවියන්, 0.7% ප්රතිසංස්කරණය කරන ලද (රෙමොන්ස්ට්රන්ට්ස් ඇතුළුව) සහ 4.4% අනෙකුත් රෙපරමාදු නිකායන්), සහ 21.6% කතෝලිකයන් විය. හින්දු භක්තිකයන් සුරිනාම් හි දෙවන විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන අතර, ජනගහනයෙන් පහෙන් එකක් පමණ (2020 දී 18.8%) ඇතුළත් වේ, ගයනාව සහ ට්රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ වලට පසුව බටහිර අර්ධගෝලයේ ඕනෑම රටක තුන්වන විශාලතම අනුපාතය වේ, මේ දෙකෙහිම ඉන්දියානුවන් විශාල ප්රමාණයක් සිටිති. ඒ හා සමානව, හින්දු ආගමේ සියලුම වෘත්තිකයන් පාහේ ඉන්දු-සුරිනාම් ජනගහනය අතර දක්නට ලැබේ. මුස්ලිම්වරු ජනගහනයෙන් 14.3% ක් වන අතර එය ඇමරිකාවේ මුස්ලිම්වරුන්ගේ ඉහළම අනුපාතයයි. ඔවුන් බොහෝ දුරට ජාවා හෝ ඉන්දියානු සම්භවයක් ඇති අය වෙති. ජන ආගම් ජනගහනයෙන් 5.6% ක් විසින් අදහන අතර, මෙරූන් සම්භවයක් ඇති අය විසින් බොහෝ දුරට අදහන අප්රිකානු-ඇමරිකානු ආගමක් වන වින්ටි, සමහර ජාවානු සුරිනාමිවරුන් අතර දක්නට ලැබෙන සමමුහුර්ත ඇදහිල්ලක් වන ජාවානිස්වාදය (0.8%), සහ බොහෝ විට විශාල ආගම් වලින් එකකට (සාමාන්යයෙන් ක්රිස්තියානි ධර්මය) ඇතුළත් වන විවිධ ස්වදේශික ජන සම්ප්රදායන් ඇතුළත් වේ. 2020 සංගණනයේදී, ජනගහනයෙන් 6.2% ක් තමන්ට "ආගමක් නොමැති" බව ප්රකාශ කළ අතර, තවත් 1.9% ක් "වෙනත් ආගම්" පිළිපදිති.
භාෂා
සුරිනාමයට දළ වශයෙන් දේශීය භාෂා 14ක් ඇත, නමුත් ලන්දේසි (නෙදර්ලන්තය) එකම නිල භාෂාව වන අතර එය අධ්යාපනය, රජය, ව්යාපාර සහ මාධ්ය සඳහා භාවිතා කරන භාෂාව වේ. ජනගහනයෙන් 60% කට වඩා වැඩි පිරිසක් ලන්දේසි භාෂාව ස්වදේශික ලෙස කතා කරන්නන් වන අතර 20%–30% ක් පමණ එය දෙවන භාෂාවක් ලෙස කතා කරති. 2004 දී, සුරිනාම් ලන්දේසි භාෂා සංගමයේ සහකාර සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය.
සුරිනාම් යනු ලෝකයේ ලන්දේසි භාෂාව කතා කරන ස්වෛරී රටවල් තුනෙන් එකකි (අනෙක් රටවල් වන්නේ නෙදර්ලන්තය සහ බෙල්ජියමයි). ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ලන්දේසි භාෂාව කතා කරන ඇමරිකාවේ එකම ප්රදේශය ද එයයි (ලන්දේසි කැරිබියන් හි සියලුම ප්රදේශවල අනෙකුත් බහුතර භාෂා ඇති බැවින්). අවසාන වශයෙන්, සුරිනාම් සහ ඉංග්රීසි කතා කරන ගයනාව දකුණු ඇමරිකාවේ ඇති එකම රටවල් වන අතර ෆෝක්ලන්ත දූපත් වල ඉංග්රීසි කතා කරන බ්රිතාන්ය යැපෙන භූමිය සමඟ ආදර භාෂාවක් ප්රමුඛ නොවේ.
පැරමරිබෝ හි, කුටුම්භවලින් තුනෙන් දෙකක ප්රධාන ගෘහ භාෂාව ලන්දේසි වේ. "සුරිනාම්ස්-නෙඩර්ලන්ඩ්" ("සුරිනාම ලන්දේසි") "නෙඩර්ලන්ඩ්ස්-නෙඩර්ලන්ඩ්ස්" ("ලන්දේසි ලන්දේසි") සහ "ව්ලාම්ස්-නෙඩර්ලන්ඩ්ස්" ("ෆ්ලෙමිෂ් ලන්දේසි") ට සමාන ජාතික උපභාෂාවක් ලෙස පිළිගැනීම 2009 දී වුර්ඩන්බොක් සූරිනාම්ස් නෙදර්ලන්තය (සුරිනාම-ලන්දේසි ශබ්දකෝෂය) ප්රකාශනය මගින් ප්රකාශ කරන ලදී. එය නාගරික ප්රදේශවල බහුලව කතා කරන භාෂාවයි. සුරිනාම්හි අභ්යන්තරයේ (එනම් සිපලිවිනි සහ බ්රොකොපොන්ඩෝ හි කොටස්) ලන්දේසි භාෂාවට වඩා දේශීය භාෂා ප්රමුඛ වේ.
දේශීය ඉංග්රීසි පදනම් කරගත් ක්රියෝල් භාෂාවක් වන ස්රානන් ටොන්ගෝ, සුරිනාම් ජාතිකයන් අතර දෛනික ජීවිතයේදී සහ ව්යාපාර කටයුතුවලදී බහුලව භාවිතා වන දේශීය භාෂාවයි. ලන්දේසි සමඟ එක්ව, එය සුරිනාම් ඩිග්ලෝසියා හි ප්රධාන භාෂා දෙකෙන් එකක් ලෙස සැලකේ. දෙකම තවදුරටත් ජනවාර්ගික ප්රජාවන් තුළ ප්රධාන වශයෙන් කතා කරන අනෙකුත් කථන භාෂාවලින් බලපෑමට ලක් වේ. සැකසුමේ විධිමත්භාවය අනුව ස්රානන් ටොන්ගෝ බොහෝ විට ලන්දේසි සමඟ හුවමාරු කර ගනී; ලන්දේසි භාෂාව කීර්තිමත් උපභාෂාවක් ලෙස සලකනු ලබන අතර, ශ්රානන් ටොන්ගෝ පොදු ස්වභාෂාව වේ.
ඉන්දු-ආර්ය කොයිනේ භාෂාවක් සහ කැරිබියානු හින්දුස්ථානි භාෂාවේ සුරිනාමි ප්රභේදයක් වන සර්නාමි හින්දුස්ථානි, තුන්වන වඩාත් භාවිතා වන භාෂාව වේ. එය ප්රධාන වශයෙන් කතා කරනු ලබන්නේ හිටපු බ්රිතාන්ය රාජ් වෙතින් ඉන්දියානු ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් විසිනි.
සුරිනාම් හි මෙරූන් භාෂා හය ද ඉංග්රීසි පාදක ක්රියෝල් භාෂා ලෙස සලකනු ලබන අතර, ඒවාට සරමක්කන්, අවුකාන්, අලුකු, පරමක්කන්, මතවායි සහ ක්වින්ටි ඇතුළත් වේ. අලුකු, පරමක්කන් සහ ක්වින්ටි අවුකාන් සමඟ අන්යෝන්ය වශයෙන් තේරුම් ගත හැකි බැවින් ඒවා අවුකාන් භාෂාවේ උපභාෂා ලෙස සැලකිය හැකිය. සරමක්කන් සමඟ අන්යෝන්ය වශයෙන් තේරුම් ගත හැකි මාතාවායි ගැන ද එයම කිව හැකිය.
සුරිනාම්-ජාවානි භාෂාව සුරිනාම්හි පදිංචිකරුවන් විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ, ඔවුන් වරක් ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් (දැන් ඉන්දුනීසියාව) සිට යවන ලද ජාවානු ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ.
අකුරියෝ, අරවක්-ලොකොනෝ, කැරිබ්-කරි'න්ජා, සිකියානා-කෂුයානා, ටිරෝ-ටිරියෝ, වයිවයි, වරාඕ සහ වයනා යන ඇමරිකානු ඉන්දියානු භාෂාවලට අයත් වේ.
හක්කා චීන ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් විසින් කතා කරනු ලැබේ. මෑත කාලීන චීන සංක්රමණික රැල්ල විසින් කැන්ටොනීස් සහ මැන්ඩරින් කතා කරනු ලැබේ.
අසල්වැසි රටවලින් පැමිණි බොහෝ සංක්රමණිකයන් ඔවුන්ගේ අදාළ භාෂා කතා කරන රටේ දේශසීමා අසල ප්රදේශවල ඉංග්රීසි, ගයානා ඉංග්රීසි ක්රෙයෝල්, පෘතුගීසි, ස්පාඤ්ඤ, ප්රංශ සහ ප්රංශ ගයානා ක්රෙයෝල් කතා කරනු ලැබේ.
විශාලතම නගර
ජාතික අගනුවර වන පරාමරිබෝ, සුරිනාම් ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්රමාණයක් සහ එහි නාගරික පදිංචිකරුවන්ගෙන් බහුතරයක් සිටින ප්රමුඛ නාගරික ප්රදේශයයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, එහි ජනගහනය ඊළඟ විශාලතම නගර නවයට වඩා වැඩිය. බොහෝ මහ නගර සභා අගනුවර අගනගරයේ අගනගර ප්රදේශය තුළ හෝ ජනාකීර්ණ ජනාවාස දිගේ පිහිටා ඇත.
සුරිනාමය හි විශාලතම නගර | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ස්ථානය | දිස්ත්රික්කය | ජනගහණය | |||||||
පැරමරිබෝ ලෙලිඩෝර්ප් | 1 | පැරමරිබෝ | පැරමරිබෝ | 223 757 | නියුව් නිකරි මොයෙන්ගෝ | ||||
| 2 | ලෙලිඩෝර්ප් | වනිකා | 18 223 | ||||||
| 3 | නියුව් නිකරි | නිකරි | 13 143 | ||||||
| 4 | මොයෙන්ගෝ | මාරෝවිජ්නේ | 7 074 | ||||||
| 5 | නියු ඇම්ස්ටර්ඩෑම් | කොමෙවිජ්නේ | 4 935 | ||||||
| 6 | මේරියන්බර්ග් | කොමෙවිජ්නේ | 4 427 | ||||||
| 7 | වැගෙනින්ගන් | නිකරි | 4 145 | ||||||
| 8 | ඇල්බිනා | මාරෝවිජ්නේ | 3 985 | ||||||
| 9 | ග්රොනින්ගන් | සරමක්කා | 3 216 | ||||||
| 10 | බ්රවුන්ස්වෙග් | බ්රොකොපොන්ඩෝ | 2 696 | ||||||
සංස්කෘතිය
රටේ බහු සංස්කෘතික උරුමයන් නිසා, සුරිනාම් විවිධ සුවිශේෂී ජනවාර්ගික සහ ආගමික උත්සව සමරයි.
ජාතික නිවාඩු
- ජනවාරි 1 - අලුත් අවුරුදු දිනය
- ජනවාරි/පෙබරවාරි - චීන අලුත් අවුරුද්ද
- මාර්තු (වෙනස් වේ) - ෆග්වා
- මාර්තු/අප්රේල් - සුබ සිකුරාදා
- මාර්තු/අප්රේල් - පාස්කු
- මාර්තු/අප්රේල් - පාස්කු සඳුදා
- මැයි 1 - කම්කරු දිනය
- ජූලි 1 - කෙටිකෝටි (විමුක්ති දිනය - වහල්භාවය අවසන් කිරීම)
- අගෝස්තු 9 - ආදිවාසී ජනතාවගේ දිනය
- ඔක්තෝබර් 10 - මැරූන් දිනය
- ඔක්තෝබර්/නොවැම්බර් - දීපවාලි
- නොවැම්බර් 25 - නිදහස් දිනය
- දෙසැම්බර් 25 - නත්තල්
- දෙසැම්බර් 26 - බොක්සිං දිනය
- වෙනස් වේ - ඊද්-උල්-ෆිතර්
- වෙනස් වේ - ඊද්-උල්-අදා
- වෙනස් වේ - සතු සූරෝ
දිවපවාලි, ෆග්වා සහ ඊද්-උල්-අදා වැනි හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ජාතික නිවාඩු දින කිහිපයක් තිබේ. මෙම නිවාඩු දින ග්රෙගෝරියානු දින දර්ශනයේ ස්ථාවර දිනයන් නොමැත, මන්ද ඒවා පිළිවෙලින් හින්දු සහ ඉස්ලාමීය දින දර්ශන මත පදනම් වේ. 2020 වන විට, ඊද්-උල්-අදා ජාතික නිවාඩු දිනයක් වන අතර එය ඉරිදාවකට සමාන වේ.
සුරිනාමයට අනන්ය වූ නිවාඩු දින කිහිපයක් තිබේ. මේවාට ප්රවාස් ඩින් (ඉන්දියානු), ජාවා සහ චීන පැමිණීමේ දින ඇතුළත් වේ. ඔවුන් ඔවුන්ගේ අදාළ සංක්රමණිකයන් සමඟ පළමු නැව් පැමිණීම සමරති.
අලුත් අවුරුදු උදාව
සුරිනාමයේ අලුත් අවුරුදු උදාව ඕඩ් ජාර්, ඔව්රු යාරි හෝ "පැරණි වසර" ලෙස හැඳින්වේ. දිගු රිබන් සවි කර ඇති පගරා ලෙස හඳුන්වන රතිඤ්ඤා මධ්යම රාත්රියේ පුපුරවනු ලැබේ.
ක්රීඩා
සුරිනාමයේ ප්රධාන ක්රීඩා වන්නේ පාපන්දු, පැසිපන්දු සහ වොලිබෝල් ය. සුරිනාම් ඔලිම්පික් කමිටුව යනු සුරිනාම් හි ක්රීඩා සඳහා වන ජාතික පාලන ආයතනයයි. ප්රධාන මනස ක්රීඩා වන්නේ චෙස්, ඩ්රැෆ්ට්, පාලම සහ ට්රොෆ්කෝල් ය.
සුරිනාම්හි උපන් පාපන්දු ක්රීඩකයින් සහ සුරිනාම් සම්භවයක් ඇති ලන්දේසි සම්භවයක් ඇති පාපන්දු ක්රීඩකයින් බොහෝ දෙනෙක් ලන්දේසි ජාතික කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ක්රීඩා කිරීමට ඉදිරිපත් වී ඇති අතර, ඒ අතර ජෙරල්ඩ් වැනෙන්බර්ග්, රූඩ් ගුලිට්, ෆ්රෑන්ක් රිජ්කාඩ්, එඩ්ගා ඩේවිඩ්ස්, ක්ලැරන්ස් සීඩෝෆ්, පැට්රික් ක්ලුවර්ට්, ඇරොන් වින්ටර්, ජෝර්ජිනියෝ විජ්නාල්ඩම්, වර්ජිල් වැන් ඩිජ්ක් සහ ජිමී ෆ්ලොයිඩ් හැසල්බයින්ක් ද වෙති. 1999 දී, සුරිනාම් සහ නෙදර්ලන්තය යන දෙඅංශයටම ක්රීඩා කළ හම්ෆ්රි මිජ්නල්ස් සියවසේ සුරිනාම් පාපන්දු ක්රීඩකයා ලෙස තේරී පත් විය. තවත් ප්රසිද්ධ ක්රීඩකයෙකු වන්නේ 1940 ගණන්වල සුරිනාම් නායකත්වය දැරූ සහ නෙදර්ලන්තයේ වෘත්තීයමය වශයෙන් ක්රීඩා කළ පළමු සුරිනාම් ක්රීඩකයා වූ ඇන්ඩ්රේ කැම්පර්වීන් ය.
2021 දී සුරිනාම් ඔවුන්ගේ පළමු CONCACAF රන් කුසලානයට සහභාගී වූ අතර එහිදී ඔවුන් C කාණ්ඩයේ කොස්ටාරිකාව, ජැමෙයිකාව සහ ග්වාඩලූප් වලට එරෙහිව ක්රීඩා කළහ. සුරිනාම් ජැමෙයිකාව සහ කොස්ටාරිකාවට එරෙහිව පළමු තරඟ දෙක පරාජයට පත් වූ නමුත් ග්වාඩලූප්ට එරෙහිව 2-1 ජයග්රහණයකින් පසුව කණ්ඩායමේ තුන්වන ස්ථානයට පත්විය.
පිහිනුම් ක්රීඩක ඇන්තනි නෙස්ටි සුරිනාම් සඳහා ඔලිම්පික් පදක්කම්ලාභී එකම ක්රීඩකයා වේ. ඔහු 1988 සෝල් හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී මීටර් 100 සමනල ආර ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනා ගත් අතර 1992 බාර්සිලෝනා හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී එම අංශයෙන්ම ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය. මුලින් ට්රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි සිට පැමිණි ඔහු දැන් ෆ්ලොරිඩාවේ ගයිනස්විල් හි ජීවත් වන අතර ෆ්ලොරිඩා විශ්ව විද්යාලයේ පිහිනුම් කණ්ඩායමේ ප්රධාන පුහුණුකරු වේ.
සුරිනේම්හි වඩාත් ප්රසිද්ධ ජාත්යන්තර ධාවන පථ සහ ක්ෂේත්ර ක්රීඩිකාව වන්නේ ලෙටිටියා ව්රීස්ඩේ වන අතර ඇය 1995 ලෝක ශූරතාවලියේදී ඇනා ක්විරොට්ට පිටුපසින් මීටර් 800 ඉසව්වෙන් රිදී පදක්කමක් දිනා ගත් අතර එය ලෝක ශූරතාවලියේ දකුණු ඇමරිකානු කාන්තා ක්රීඩිකාවක් දිනාගත් පළමු පදක්කමයි. ඊට අමතරව, ඇය 2001 ලෝක ශූරතාවලියේදී ලෝකඩ පදක්කමක් දිනා ගත් අතර පෑන්-ඇමරිකානු ක්රීඩා සහ මධ්යම ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් ක්රීඩා උළෙලේදී මීටර් 800 සහ 1500 ඉසව්වලදී පදක්කම් කිහිපයක් දිනා ගත්තාය. 1991 පෑන් ඇමරිකානු ක්රීඩා උළෙලේදී මීටර් 800 ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කමක් දිනා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ටොමී අසිංහා ද ප්රශංසාවට ලක් විය.
සුරිනාම් හි ක්රිකට් ක්රීඩාව යම් දුරකට ජනප්රියයි, නෙදර්ලන්තයේ සහ අසල්වැසි ගයනාවේ එහි ජනප්රියතාවයේ බලපෑමෙන්. සුරිනම්ස් ක්රිකට් බොන්ඩ් යනු ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලයේ (ICC) ආශ්රිත සාමාජිකයෙකි. ICC හි තුන් මට්ටමේ සාමාජිකත්වයක් තිබූ විට දකුණු ඇමරිකාවේ සිටි එකම ICC ආශ්රිත සාමාජිකයින් වූයේ සුරිනාම් සහ ආර්ජන්ටිනාවයි, නමුත් ගයනා බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්රිකට් මණ්ඩලයේ නියෝජනය වන අතර එය පූර්ණ සාමාජිකයෙකි. 2014 ජුනි වන විට ජාතික ක්රිකට් කණ්ඩායම ලෝකයේ 47 වන ස්ථානයේ සහ ICC ඇමරිකා කලාපයේ හයවන ස්ථානයේ පසුවූ අතර ලෝක ක්රිකට් ලීගය (WCL) සහ ICC ඇමරිකා ශූරතාවලියට තරඟ කරයි. පැරමරිබෝ හි උපත ලැබූ අයිරිස් ජරාප්, ලන්දේසි ජාතික කණ්ඩායම වෙනුවෙන් කාන්තා එක්දින ජාත්යන්තර තරඟ ක්රීඩා කළ අතර, එසේ කළ එකම සුරිනාම් ජාතිකයා වේ.
සුරිනාම් හි තවත් ජනප්රිය ක්රීඩාවක් වන බැඩ්මින්ටන් ක්රීඩාවේදී, විශේෂයෙන් තරුණයින් අතර, දේශීය වීරයන් වන්නේ වර්ජිල් සොරොරෙඩ්ජෝ, මිචෙල් වොන්ග්සොඩික්රොමෝ, සොරන් ඔප්ටි සහ ක්රිස්ටල් ලීෆ්මන්ස් ය. කෙයාර්බාකෝ කැරිබියානු ශූරතාවලියේදී, මධ්යම ඇමරිකානු සහ කැරිබියානු ක්රීඩා උළෙලේදී (CACSO ක්රීඩා) සහ ODESUR ක්රීඩා උළෙලේදී සුරිනාම් වෙනුවෙන් දිනාගත් සියලුම පදක්කම්. වර්ජිල් සොරොරෙඩ්ජෝ 2012 ලන්ඩන් ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී සුරිනාම් වෙනුවෙන් ද සහභාගී වූ අතර, ඔස්කාර් බ්රැන්ඩන්ට පසුව සුරිනාම් වෙනුවෙන් මෙය සාක්ෂාත් කරගත් දෙවන බැඩ්මින්ටන් ක්රීඩකයා විය. ජාතික ශූර සොරන් ඔප්ටි 2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වූ තුන්වන සුරිනාම් බැඩ්මින්ටන් ක්රීඩකයා බවට පත්විය.
බහුවර K-1 කික්බොක්සිං ලෝක ශූරයන් වන අර්නස්ටෝ හූස්ට් සහ රෙමී බොන්ජාස්කි සුරිනාම් හි උපත ලැබූ හෝ සුරිනාම් සම්භවයක් ඇති අය වෙති. අනෙකුත් කික්බොක්සිං ලෝක ශූරයන් අතර ගිල්බට් බැලන්ටයින්, රේයන් සිම්සන්, මෙල්වින් මැන්හෝෆ්, ටිරෝන් ස්පොන්ග්, ඇන්ඩි රිස්ටි, ජෙයාර්සින්හෝ රොසෙන්ස්ට්රයික්, රෙජියන් ඊර්සෙල් සහ ඩොනොවන් විස් ඇතුළත් වේ.
සුරිනාම් හි ජාතික කෝර්ෆ්බෝල් කණ්ඩායමක් ද සිටින අතර, කෝර්ෆ්බෝල් ලන්දේසි ක්රීඩාවකි. වින්කන්ස්පෝර්ට් ද පුහුණු කරනු ලැබේ.
2016 දී, සුරිනාම් ඔලිම්පික් කමිටුව ගොඩනැගීමේදී ක්රීඩා ශාලාව සුරිනාම් ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය සුරිනාම් ක්රීඩකයින්ගේ ජයග්රහණ සඳහා කැපවී ඇත.
ප්රවාහනය
මාර්ග
අසල්වැසි ගයනාව සමඟ සුරිනාම්, දකුණු ඇමරිකානු මහාද්වීපයේ වම් පසින් ධාවනය කරන රටවල් දෙකෙන් එකකි, නමුත් බොහෝ වාහන වම් පසින් ධාවනය වන අතර දකුණු පසින් ධාවනය වේ. මෙම පිළිවෙත සඳහා එක් පැහැදිලි කිරීමක් නම්, සුරිනාම් යටත් විජිතකරණයේදී, නෙදර්ලන්තය විසින්ම වම් පසින් ධාවනය කරන ලද ගමනාගමනය භාවිතා කළ අතර, දැන් ඉන්දුනීසියාවේ ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි ද මෙම පිළිවෙත හඳුන්වා දුන් බවයි. තවත් දෙයක් නම්, සුරිනාම් මුලින්ම බ්රිතාන්යයන් විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලද අතර, ප්රායෝගික හේතූන් මත, එය ලන්දේසි පරිපාලනය යටතට පත් වූ විට මෙය වෙනස් නොකළ බවයි. 18 වන සියවස අවසානයේ නෙදර්ලන්තය දකුණට රිය පැදවීමට පරිවර්තනය වුවද, සුරිනාම් එසේ නොවීය. 2003 වන විට, සුරිනාම්හි කිලෝමීටර් 4303 (සැතපුම් 2674) ක මාර්ග තිබූ අතර, ඉන් කිලෝමීටර් 1119 (සැතපුම් 695) ක් තාර දමා ඇත.
ගුවන්
රට තුළ බොහෝ දුරට කුඩා ගුවන්තොටුපළවල් 55ක් ඇති අතර, ඉන් හයක් පමණක් ගල් තාර දමා ඇත. විශාල ජෙට් ගුවන් යානා සඳහා සහය දක්වන එකම ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළ ජොහාන් ඇඩොල්ෆ් පෙන්ගල් ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළයි.
සුරිනාම් සිට පිටත්වන ගුවන් සේවා:
- American Airlines
- Blue Wing Airlines
- Gum Air
- Fly All Ways
- Surinam Airways (SLM)
සුරිනාම් වෙත පැමිණෙන ගුවන් සේවා:
- Caribbean Airlines (Trinidad and Tobago)
- KLM (Netherlands)
- Gol Transportes Aéreos (Brazil)
- Copa Airlines (Panama)
- Tui (Netherlands)
- Fly All Ways (Curaçao), Cuba (Havana), (Santiago de Cuba)
- Surinam Airways (SLM) (Aruba), Brazil (Belém), (Curaçao), Guyana (Georgetown), Netherlands (Amsterdam), Trinidad and Tobago (Port of Spain), and the United States (Miami).
ගුවන් ක්රියාකරු සහතිකයක් ඇති අනෙකුත් ජාතික සමාගම්:
- Aero Club Suriname (ACS) – General Aviation Aeroclub
- Coronie Aero Farmers (CAF) – Agriculture Cropdusting
- Eagle Air Services (EAS) – Agriculture Cropdusting
- ERK Farms (ERK) – Agriculture Cropdusting
- Overeem Air Service (OAS) – General Aviation Charters
- Pegasus Air Service (PAS) – Helicopter Charters
- Suriname Air Force / Surinaamse Luchtmacht (SAF / LUMA) – Military Aviation Surinam Air Force
- Surinam Sky Farmers (SSF) – Agriculture Cropdusting
- Surinaamse Medische Zendings Vliegdienst (MAF – Mission Aviation Fellowship) – General Aviation Missionary
- Vortex Aviation Suriname (VAS) – General Aviation Maintenance & Flightschool
සෞඛ්ය
ගෝලීය රෝග බර අධ්යයනය මගින් ලොව බොහෝ රටවල 1990 සිට 2017 දක්වා රෝග සහ තුවාල 359 ක් සහ අවදානම් සාධක 84 ක් සඳහා යාවත්කාලීන සෞඛ්ය ඇස්තමේන්තු විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා මාර්ගගත දත්ත මූලාශ්රයක් සපයයි.[130] සුරිනාම් අනෙකුත් කැරිබියානු ජාතීන් සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ 2017 දී සියලු හේතූන් සඳහා වයස් ප්රමිතිගත මරණ අනුපාතය 100,000 කට 793 (පිරිමි 969, කාන්තාවන් 641) වූ බවත්, එය හයිටියේ 1219 ට වඩා බෙහෙවින් අඩු බවත්, ගයනාවේ 944 ට තරමක් අඩු නමුත් බර්මියුඩාවේ 424 ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි බවත්ය. 1990 දී මරණ අනුපාතය 100,000 කට 960 ක් විය. 2017 දී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 72 ක් විය (පිරිමි 69, කාන්තාවන් 75). අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් සඳහා මරණ අනුපාතය 100,000 කට 581 ක් වූ අතර එය හයිටියේ 1308 ක් සහ බර්මියුඩාවේ 102 ක් විය. 1990 සහ 2017 දී, වයස් ප්රමිතිගත මරණ අනුපාත සඳහා ප්රධාන හේතු වූයේ හෘද වාහිනී රෝග, පිළිකා සහ දියවැඩියාව/නිදන්ගත වකුගඩු රෝග ය.
අධ්යාපනය
සුරිනාම් හි අධ්යාපනය වයස අවුරුදු 12 දක්වා අනිවාර්ය වේ, සහ 2004 දී ජාතියේ ශුද්ධ ප්රාථමික ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 94% ක් විය. සාක්ෂරතාවය ඉතා සුලභ ය, විශේෂයෙන් පිරිමින් අතර. රටේ ප්රධාන විශ්ව විද්යාලය සුරිනාම් හි ඇන්ටන් ද කොම් විශ්ව විද්යාලයයි.
ප්රාථමික පාසලේ සිට උසස් පාසල දක්වා ශ්රේණි 13 ක් ඇත. ප්රාථමික පාසලේ ශ්රේණි හයක්, මධ්යම පාසලේ ශ්රේණි හතරක් සහ උසස් පාසලේ ශ්රේණි තුනක් ඇත. ප්රාථමික පාසල අවසානයේ සිසුන් MULO (ද්විතියික නවීන පාසල) හෝ LBO වැනි අඩු ප්රමිතීන් සහිත මධ්යම පාසලකට යනවාද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා පරීක්ෂණයක් පවත්වයි.
මාධ්ය
සාම්ප්රදායිකව, ඩි වෙයාර් ටිජ්ඩ් රටේ ප්රධාන පුවත්පත වූ නමුත් 90 දශකයේ සිට ටයිම්ස් ඔෆ් සුරිනාම්, ඩි වෙස්ට් සහ ඩැග්බ්ලාඩ් සුරිනාම් ද හොඳින් කියවන ලද පුවත්පත් වේ. සියල්ල ප්රධාන වශයෙන් ලන්දේසි භාෂාවෙන් ප්රකාශයට පත් කෙරේ.
සුරිනාම් හි ගුවන් විදුලි මධ්යස්ථාන විසිහතරක් ඇති අතර, ඒවායින් බොහොමයක් අන්තර්ජාලය හරහා ද විකාශනය වේ. රූපවාහිනී මූලාශ්ර දොළහක් ඇත: ABC (පරිච්ඡේද 4–1, 2), RBN (පරිච්ඡේද 5–1, 2), Rasonic TV (පරිච්ඡේද 7), STVS (පරිච්ඡේද 8–1, 2, 3, 4, 5, 6), Apintie (පරිච්ඡේද 10–1), ATV (පරිච්ඡේද 12–1, 2, 3, 4), Radika (පරිච්ඡේද 14), SCCN (පරිච්ඡේද 17–1, 2, 3), Pipel TV (පරිච්ඡේද 18–1, 2), ත්රිෂුල් (පරිච්ඡේද 20–1, 2, 3, 4), ගරුඩා (පරිච්ඡේද 23–1, 2, 3), සංගීත්මාලා (පරිච්ඡේද 26), පරිච්ඡේද 30, පරිච්ඡේද 31, පරිච්ඡේද 32, 38, SCTV (පරිච්ඡේද 45). සුරිනාම් හි ජනතාව විසින් ආරම්භ කරන ලද ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හි විකාශකයෙකු වන mArt ද සවන් දී ඇත. කොන්ඩ්රෙමන් යනු සුරිනේම් හි ජනප්රිය කාටූන් වලින් එකකි.
ප්රධාන ප්රවෘත්ති වෙබ් අඩවි තුනක් ද ඇත: ස්ටාර්නියුස්, සුරිනේම් හෙරල්ඩ් සහ ජීඑෆ්සී නියුස්.
2022 දී, දේශසීමා නොමැති වාර්තාකරුවන් සංවිධානය විසින් ලොව පුරා මාධ්ය නිදහසේ දර්ශකයේ සුරිනේම් 52 වන ස්ථානයට පත් කරන ලද අතර, 2018–2021 කාලයට සාපේක්ෂව ශ්රේණිගත කිරීම්වල ප්රබල පහත වැටීමකි (ස්ථානය 20 ගැන).
සංචාරක කර්මාන්තය
බොහෝ සංචාරකයින් සුරිනාම් වෙත පැමිණෙන්නේ රටේ දකුණේ පිහිටි ඇමසෝනියානු වැසි වනාන්තරවල ජෛව විවිධත්වය සඳහා වන අතර ඒවා ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සඳහා ප්රසිද්ධය. මධ්යම සුරිනාම් ස්වභාව රක්ෂිතය විශාලතම හා වඩාත්ම ජනප්රිය රක්ෂිතයක් වන අතර ලොව විශාලතම මිනිසා විසින් සාදන ලද විල් වලින් එකක් වන බ්රොකොපොන්ඩෝ ජලාශයට ඉහළින් ඇති බ්රවුන්ස්බර්ග් ස්වභාව උද්යානය ද ඇත. 2008 දී, බ්රොකොපොන්ඩෝ හි බර්ග් එන් ඩල් පරිසර සහ සංස්කෘතික නිකේතනය විවෘත කරන ලදී. ජලාශයේ ටොන්කා දූපත සරමක්කනර් මැරූන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ග්රාමීය පාරිසරික සංචාරක ව්යාපෘතියකට නිවහන වේ. කැලබාෂ් වලින් සාදන ලද පැන්ගි ඔතා සහ පාත්ර සංචාරකයින් සඳහා නිෂ්පාදනය කරන ප්රධාන නිෂ්පාදන දෙක වේ. වර්ණවත් හා විසිතුරු පැන්ගි සංචාරකයින් අතර ජනප්රිය බව මැරූන්වරු ඉගෙන ගෙන ඇත. අනෙකුත් ජනප්රිය අලංකාර සිහිවටන වන්නේ අතින් කැටයම් කරන ලද දම්-දෘඩ දැවයෙන් බඳුන්, තහඩු, වේවැල්, ලී පෙට්ටි සහ බිත්ති සැරසිලි ලෙස සාදා ඇත.
රට පුරා බොහෝ දිය ඇලි ද ඇත. රැලීවැලන් නොහොත් රැලී දිය ඇල්ල යනු කොප්පෙනේම් ගඟේ හෙක්ටයාර 56,000 (අක්කර 140,000) ක ස්වභාව රක්ෂිතයක් වන අතර එය පක්ෂි ජීවීන්ගෙන් පොහොසත් ය. නිකරි ගඟේ බ්ලැන්ච් මාරි දිය ඇල්ල සහ වොනොටෝබෝ දිය ඇල්ල ද ඇත. රටේ මධ්යයේ ඇති ටැෆල්බර්ග් කන්ද, සරමක්කා ගඟේ ප්රභවය වටා තමන්ගේම රක්ෂිතයක් වන ටැෆල්බර්ග් ස්වභාව රක්ෂිතයෙන් වටවී ඇති අතර, රැලීවැලන් හි කොප්පෙනේම් ගඟේ උතුරින් වෝල්ට්ස්බර්ග් ස්වභාව රක්ෂිතය ද ඇත. අභ්යන්තරයේ බොහෝ මෙරූන් සහ ඇමරින්ඩියන් ගම්මාන ඇති අතර, ඒවායින් බොහොමයක් සාමාන්යයෙන් අමුත්තන්ට විවෘතව ඇති තමන්ගේම රක්ෂිත ඇත.
සුරිනේම් යනු රාජ්යය සතු සෑම ජෛව කලාපයකින්ම අවම වශයෙන් එකක් වනජීවී රක්ෂිතයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කර ඇති ලෝකයේ ස්වල්ප රටවලින් එකකි. සුරිනේම් හි මුළු භූමි ප්රමාණයෙන් 30% ක් පමණ රක්ෂිත ලෙස නීතියෙන් ආරක්ෂා කර ඇත.
සුරිනේම් ගඟ දිගේ පිහිටා ඇති ලාර්විජ්ක් වැනි වතු අනෙකුත් ආකර්ෂණීය ස්ථාන අතර වේ. මෙම වතුයායට ළඟා විය හැක්කේ සුරිනේම් හි උතුරු මැද වනිකා දිස්ත්රික්කයේ ඩොම්බර්ග් හරහා බෝට්ටුවෙන් පමණි.
පරාමරිබෝ හි අපරාධ අනුපාත අඛණ්ඩව ඉහළ යන අතර සන්නද්ධ මංකොල්ලකෑම් අසාමාන්ය නොවේ. 2025 වාර්තාව ප්රකාශයට පත් කරන ලද වර්තමාන එක්සත් ජනපද රාජ්ය සංචාරක උපදේශන දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව, සුරිනාම් 1 මට්ටම ලෙස තක්සේරු කර ඇත: සාමාන්ය පූර්වාරක්ෂාවන් ක්රියාත්මක කරන්න.
මං සලකුණු
ජූල්ස් විජ්ඩෙන්බොෂ් පාලම යනු කොමේවිජ්නේ දිස්ත්රික්කයේ පරමාරිබෝ සහ මීර්සෝර්ග් අතර සුරිනාම් ගඟ හරහා ඇති පාලමකි. මෙම පාලම ඉදිකරන ලද්දේ ජනාධිපති ජූල්ස් ඇල්බට් විජ්ඩෙන්බොෂ් (1996–2000) ගේ පාලන සමයේදී වන අතර එය 2000 දී නිම කරන ලදී. පාලම මීටර් 52 (අඩි 171) උසකින් යුක්ත වන අතර මීටර් 1,504 (අඩි 4,934) දිගකින් යුක්ත වේ. එය පැරමරිබෝ කොමෙවිජ්නේ සමඟ සම්බන්ධ කරයි, එය කලින් තොටුපළෙන් පමණක් කළ හැකි සම්බන්ධතාවයකි. පාලමේ අරමුණ වූයේ සුරිනාමයේ නැගෙනහිර කොටසේ සංවර්ධනයට පහසුකම් සැලසීම සහ ප්රවර්ධනය කිරීමයි. පාලම මංතීරු දෙකකින් සමන්විත වේ (එක් එක් මාර්ගයට එක් මංතීරුවක්).
ශාන්ත පීටර් සහ පෝල් ආසන දෙව්මැදුරේ ඉදිකිරීම් 1883 ජනවාරි 13 වන දින ආරම්භ විය. එය ආසන දෙව්මැදුරක් බවට පත්වීමට පෙර එය රඟහලක් විය. රඟහල 1809 දී ඉදිකරන ලද අතර 1820 දී ගිනිබත් විය.
සුරිනේම් යනු මුස්ලිම් පල්ලියක් අසල සිනගෝගයක් පිහිටා ඇති ලෝකයේ ස්වල්ප රටවලින් එකකි. මෙම ගොඩනැගිලි දෙක පරාමරිබෝ මධ්යයේ එකිනෙකට යාබදව පිහිටා ඇති අතර, ඒවා එකිනෙකට සමපාත වුවහොත්, ඒවායේ අදාළ ආගමික වතාවත් අතරතුර වාහන නැවැත්වීමේ පහසුකම් බෙදා ගැනීමට ප්රසිද්ධය.
සාපේක්ෂව නව සන්ධිස්ථානයක් වන්නේ 2001 දී විවෘත කරන ලද පරාමරිබෝ හි වනිකා හි ජොහාන් ඇඩොල්ෆ් පෙන්ගල්ස්ට්රාට් හි හින්දු ආර්ය දිවාකර් දේවාලයයි. දේවමාළිගාවේ විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ එහි හින්දු දේවතාවන්ගේ රූප නොමැති වීමයි, මන්ද ඒවා දේවමාළිගාව ගොඩනඟන ලද පුද්ගලයින් අයත් වන හින්දු ව්යාපාරය වන ආර්ය සමාජයේ තහනම් කර ඇත. ඒ වෙනුවට, ගොඩනැගිල්ල වේද සහ අනෙකුත් හින්දු ග්රන්ථ වලින් ලබාගත් බොහෝ පාඨ වලින් ආවරණය වී ඇත. ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය දේවමාළිගාව සංචාරක ආකර්ෂණයක් බවට පත් කරයි.
සටහන්
- i/ˈsʊərᵻnæm,_ʔnɑːm/ SOOR-in-A(H)M, ඕලන්ද: [syːriˈnaːmə] , Sranan Tongo: Sranan [sraˈnãŋ], Sarnámi Hindustáni: Sarnam [sarnām], Surinamese-Javanese: Srinama [srinamah]
- ඕලන්ද: Republiek Suriname [reːpyˈblik syːriˈnaːmə]
- Both French Guiana and Falkland Islands are less extensive and populous, but they are an overseas department and region of France and an overseas territory of the United Kingdom respectively.
- අවම වශයෙන් 2014 සිට සුරිනාම් කාබන් සෘණ වී ඇත.
- The International Organization for Migration made a confusion regarding the number of Surinamese migrants living in French Guiana. Their number is already included in the number for France (24,753 at the time of writing), as can be seen here: données complémentaires.
යොමු කිරීම්
- Suriname: An Asian Immigrant and the Organic Creation of the Caribbean's Most Unique Fusion Culture, http://history.rutgers.edu/honors-papers-2015/1302-sode-honors-thesis-2015/file, ප්රතිෂ්ඨාපනය 19 July 2017
- "Censusstatistieken 2012" (PDF). Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname). p. 76. 29 June 2014 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "The World Factbook – Central Intelligence Agency". cia.gov. 29 September 2021.
- උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;Censusනමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - "Census statistieken 2012". Statistics-suriname.org. 13 නොවැම්බර් 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 ජූලි 2014.
- "Definitieve Resultaten (Vol I) Etniciteit". Presentatie Evaluatie Rapport CENSUS 8: 42.
- උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;CENSUS2012නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - "Suriname". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 24 September 2022. (Archived 2022 edition)
- "Suriname country profile". BBC News. 23 November 2023. සම්ප්රවේශය 23 November 2023. උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: Invalid
<ref>tag; name "Suriname country profile" defined multiple times with different content - "World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Suriname)". International Monetary Fund. 16 April 2025. සම්ප්රවේශය 1 June 2025.
- Nations, United (2025-05-13). Human Development Report 2025 (Report) (ඉංග්රීසි බසින්). United Nations.
- "GINI index". World Bank. සම්ප්රවේශය 5 December 2017.
- "Suriname". Central Intelligence Agency. 29 November 2023 – via CIA.gov.
- "World Population Prospects 2022". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. සම්ප්රවේශය July 17, 2022.
- "World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100" (XSLX). population.un.org ("Total Population, as of 1 July (thousands)"). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. සම්ප්රවේශය July 17, 2022.
- "Suriname". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2013. සම්ප්රවේශය 4 August 2013.
- "Taalonderzoek in Nederland, Vlaanderen en Suriname (2005)". taal:unie. සම්ප්රවේශය 17 September 2021.
- "Suriname", The New Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica, Volume 5. Edition 15, Encyclopædia Britannica, 2002, p. 547
- Patte, M.-F. (2010). "Arawak vs. Lokono". In a Sea of Heteroglossia: 1–10.
- Oudschans Dentz, F. (1919–1920). "De Naam Suriname". De West-Indische Gids. 1st Jaarg (Tweede Deel): 13–17. doi:10.1163/22134360-90001870. ISSN 1382-2373. JSTOR 41847495. S2CID 194102071.
- Baynes, Thomas Spencer (1888). Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, and General Literature, Volume XI (Ninth Edition—Popular Reprint ed.).
In 1614, the states of Holland granted to any Dutch citizen a four years' monopoly of any harbour or place of commerce which he might discover in that region (Guiana). The first settlement, however, in Suriname (in 1630) was made by an Englishman, whose name is still preserved by Marshall's Creek.
- Menon, P.K. (October 1978). "International Boundaries: A Case Study of the Guyana-Surinam Boundary". The International and Comparative Law Quarterly. 27 (4): 738–768. doi:10.1093/iclqaj/27.4.738. JSTOR 758476.
- Wilkie, Lieutenant-Colonel (1841). The United Service Journal and Naval and Military Magazine. p. 205.
Coming from the south we pass Surinam, the original name of which was Surryham, so called after Lord Surry, in the time of Charles II., and since corrupted to Surinam.
- Baynes, Thomas Spencer (1888). Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, and General Literature, Volume XI (Ninth Edition—Popular Reprint ed.).
In 1614, the states of Holland granted to any Dutch citizen a four years' monopoly of any harbour or place of commerce which he might discover in that region (Guiana). The first settlement, however, in Suriname (in 1630) was made by an Englishman, whose name is still preserved by Marshall's Creek.
- Badoe, Etta (11 November 2015). "1664 New Amsterdam becomes New York Dutch rulers surrender to England". Queens Chronicle. 1 February 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 March 2021.
- Streissguth, Tom (2009). Suriname in Pictures. Twenty-First Century Books. pp. 23–. ISBN 978-1-57505-964-8.
- Boxer, C.R. (1990). The Dutch Seaborne Empire. Penguin. pp. 271–272. ISBN 978-0140136180.
- Simon M. Mentelle, "Extract of the Dutch Map Representing the Colony of Surinam", c.1777, Digital World Library via Library of Congress. Retrieved 26 May 2013
- Douma, Michael J. (2015). "The Lincoln Administration's Negotiations to Colonize African Americans in Dutch Suriname" (PDF). Civil War History. 61 (2): 111–137. doi:10.1353/cwh.2015.0037. S2CID 142674093.
- Zaken, Ministerie van Algemene (2023-11-08). "Slavery Memorial Year - Discrimination - Government.nl". www.government.nl (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-05-14.
- Zaken, Ministerie van Algemene (2022-10-21). "Slavery Memorial Year 1 July 2023 to 1 July 2024 - Ministry of Education, Culture and Science - Government.nl". www.government.nl (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-05-14.
- "Suriname View Geschiedenis". 30 July 2020.
- "Suriname Country Profile". BBC News. 14 September 2012.
- "Multicultural Netherlands". UC Berkeley. 2010. 23 July 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 August 2012.
- World War II Timeline. Faculty.virginia.edu. Retrieved 15 August 2012.
- "Tweede wereldoorlog". TRIS Online (ලන්දේසි බසින්). සම්ප්රවේශය 6 January 2022.
- Maurice Blessing (October 2013). "Wilhemina preekt de revolutie" (ලන්දේසි බසින්). සම්ප්රවේශය 6 January 2022.
- Obituary, The Guardian, 24 January 2001.
- Vezzoli, Simona (November 2014). "The evolution of Surinamese emigration across and beyond independence: The role of origin and destination states" (PDF). IMI Working Papers Series. International Migration Institute (IMI), University of Oxford. DEMIG project paper 28.
- "Foreign Relations, 1977–1980, Volume XXIII, Mexico, Cuba, and the Caribbean – Office of the Historian".
- "Suriname". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2013. සම්ප්රවේශය 4 August 2013.
- Roger Janssen (1 January 2011). In Search of a Path: An Analysis of the Foreign Policy of Suriname from 1975 to 1991. BRILL. pp. 60–. ISBN 978-90-04-25367-4.
- Betty Sedoc-Dahlberg. "Refugees from Suriname". 13 April 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 26 August 2016.
- "Bouterse heeft Daal en Rambocus doodgeschoten". Network Star Suriname, Paramaribo, Suriname. 23 March 2012.
- "Panorama de la population immigrée en Guyane" (PDF). INSEE. සම්ප්රවේශය 2019-02-02.
- Neilan, Terence (17 July 1999). "World Briefing". The New York Times. සම්ප්රවේශය 1 May 2010.
- Suriname ex-strongman Bouterse back in power, In: BBC News, 19 July 2010
- Suriname's Bouterse Secures Second Presidential Term, Voice of America News, 14 July 2015
- The Associated Press (2019-11-29). "Suriname President Convicted in 1982 Killings". The New York Times (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). ISSN 0362-4331. සම්ප්රවේශය 2019-12-01.
- "VHP grote winnaar verkiezingen 25 mei 2020". GFC Nieuws (ලන්දේසි බසින්). 15 July 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 26 May 2020.
- "Breaking: NDP dient geen lijst in". Dagblad Suriname (ලන්දේසි බසින්). සම්ප්රවේශය 8 July 2020.
- "Live blog: Verkiezing president en vicepresident Suriname". De Ware Tijd (ලන්දේසි බසින්). 15 January 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 July 2020.
- "Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein". Waterkant (ලන්දේසි බසින්). සම්ප්රවේශය 13 July 2020.
- Kuipers, Ank (18 February 2023). "Protesters storm Suriname's parliament as anti-austerity rally turns chaotic". Reuters.
- "Desi Bouterse, Suriname's fugitive former president, dies at 79". Al Jazeera (ඉංග්රීසි බසින්).
- "Suriname: Government". The World Factbook. 2018. සම්ප්රවේශය 6 May 2018.
- "The Netherlands and Suriname are closely linked". MinBuZa.nl. 18 November 2011. 14 July 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- "Holland to redefine relationship with Suriname". Jamaica Gleaner. 23 March 2011. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- "Suriname". US Department of State. 3 September 2013. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- 50 Years of Singapore and the United Nations. World Scientific. 2015. ISBN 978-981-4713-03-0.access-date=28 March 2024
- "European Union – EEAS (European External Action Service) | EU Relations with Suriname". Europa (web portal). 19 June 2014. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- "Suriname country profile". BBC News. 23 November 2023. සම්ප්රවේශය 23 November 2023.
- "STATEMENT BY THE RIGHT HONOURABLE OWEN S. ARTHUR, PRIME MINISTER, BARBADOS, ON THE OCCASION OF THE SIGNING OF THE AGREEMENT FOR THE DEEPENING OF BILATERAL COOPERATION BETWEEN THE GOVERNMENT OF BARBADOS AND THE GOVERNMENT OF THE REPUBLIC OF SURINAME, 17 FEBRUARY 2005, PARAMARIBO, SURINAME". Caribbean Community (CARICOM). 17 February 2005. 3 August 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 6 March 2011.
- Agreement for the Suriname-Barbados Joint Commission. foreign.gov.bb. 13 March 2009
- "BGIS Media – Press Releases – Second Meeting of the Barbados/Suriname Joint Commission". Gisbarbados.gov.bb. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- Erthal Abdenur, Adriana (2013). "South-South Cooperation in Suriname: New Prospects for Infrastructure Integration?" (PDF). Integration and Trade. 36 (17): 95–104. Archived from the original on 8 January 2014.
{{cite journal}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link) - Discover Suriname. "About Suriname | Discover Suriname". www.discover-suriname.com.
- "Suriname at GeoHive". Geohive.com. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
- Grantham, H. S.; et al. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material". Nature Communications. 11 (1): 5978. Bibcode:2020NatCo..11.5978G. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMC 7723057. PMID 33293507.
- Permanent Court of Arbitration – Guyana v. Suriname සංරක්ෂණය කළ පිටපත 8 පෙබරවාරි 2013 at the Wayback Machine
- Award of the Tribunal සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 ජනවාරි 2011 at the Wayback Machine. pca-cpa.org. Retrieved 15 August 2012.
- "Suriname's climate promise, for a sustainable future". UN News. 31 January 2020. සම්ප්රවේශය 7 June 2020.
- "Suriname". inaturalist.org.
- Cocoa frog and lilliputian beetle among 60 new species found in Suriname. The Guardian (3 October 2013). Retrieved 7 October 2013.
- New species discovered in Surname's mountain rainforests. The Telegraph (2 October 2013). Retrieved 7 October 2013.
- Scientists discover scores of species in Suriname's 'Tropical Eden'. NBC News (7 October 2013). Retrieved 7 October 2013.
- New-Species Pictures: Cowboy Frog, Armored Catfish, More. National Geographic (1 January 2012). Retrieved 7 October 2013.
- Discover 60 New Species In Suriname. The Huffington Post (3 October 2013). Retrieved 7 October 2013.
- Law Compliance, and prevention, and control of illegal activities in the forest sector of Suriname සංරක්ෂණය කළ පිටපත 20 ඔක්තෝබර් 2016 at the Wayback Machine, Maureen Playfair
- Suriname gets the nod for environment programme – News – Global Jamaica. Jamaica-gleaner.com (25 March 2013). Retrieved 12 July 2013.
- "Guardians of the Forest: Indigenous Peoples Take Action to Conserve Nearly Half of Suriname", 5 March 2015, Press Release, Conservation International. Retrieved 6 October 2016
- UNEP World Conservation Monitoring Centre World Databbase on Protected Areas සංරක්ෂණය කළ පිටපත 4 අගෝස්තු 2009 at the Wayback Machine
- "Suriname's climate promise, for a sustainable future". UN News. 2020-01-31. 2020-11-10 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2020-11-09.
- "Overheidsinkomsten uit goudsector stijgen dit jaar verder". Dagblad Suriname (ලන්දේසි බසින්). 2022-10-04. සම්ප්රවේශය 2024-07-12.
- "Starnieuws - Column: De bijdrage van goud aan de economie van Suriname". m.starnieuws.com. සම්ප්රවේශය 2024-07-12.
- "Gold production". Our World in Data. 29 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2024-12-18.
- "Staatsolie - Suriname's National Energy, Oil & Gas Company - AGM Approves 2022 Financial Statements; Contribution of US$ 320 million to the State treasury". www.staatsolie.com. සම්ප්රවේශය 2024-07-12.
- "De West - STAATSOLIE DRAAGT ENORM BIJ AAN STAATSKAS - DE WEST". dagbladdewest.com (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 2023-06-25. සම්ප්රවේශය 2024-07-12.
- "Staatsolie draagt US$ 335 miljoen bij aan de staatskas in 2023 | Suriname Nieuws Centrale". surinamenieuwscentrale.com (ලන්දේසි බසින්). 2024-05-07. සම්ප්රවේශය 2024-07-12.
- rigzone.com; Staatsolie Launches Tender for 3 Offshore Blocks (3 January 2006)
- cambior.com; Development of the Gross Rosebel Mine in Suriname.
- "Suriname – Foreign trade". Encyclopedia of the Nations. 2010. සම්ප්රවේශය 18 August 2012.
- The Economist, Pocket World in Figures, 2008 Edition, London: Profile Books
- "Suriname". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2013. සම්ප්රවේශය 4 August 2013.
- "UNdata | record view | Population by sex and urban/rural residence". data.un.org. සම්ප්රවේශය 2025-03-09.
- "South America :: SURINAME". CIA The World Factbook. 17 May 2022.
- "Censusstatistieken 2012" (PDF). Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname). p. 76. 2014-06-29 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "The World Factbook – Central Intelligence Agency". cia.gov. 29 September 2021.
- "Census statistieken 2012". Statistics-suriname.org. 13 නොවැම්බර් 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 ජූලි 2014.
- "Definitieve Resultaten (Vol I) Etniciteit". Presentatie Evaluatie Rapport CENSUS 8: 42.
- (ඉන්දුනීසියානු බසින්) Orang Jawa di Suriname (Javanese in Suriname), kompasiana (14 March 2011)
- "Violence erupts in Surinam සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 ජනවාරි 2010 at the Wayback Machine". Radio Netherlands Worldwide. 26 December 2009.
- "Suriname". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2013. සම්ප්රවේශය 4 August 2013.
- International Organization for Migration. "World Migration". 1 May 2019 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2019-02-03.
- "2012 Suriname Census Definitive Results" (PDF). Algemeen Bureau voor de Statistiek – Suriname. 24 September 2015 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "Suriname". Global Religious Futures Project. Pew Research Center. 23 January 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 17 September 2021.
- "Pew-Templeton Global Religious Futures Project – Research and data from Pew Research Center". 19 August 2024.
- "Het Nederlandse taalgebied" (ලන්දේසි බසින්). Nederlandse Taalunie. 2005. සම්ප්රවේශය 4 November 2008.
- (ඕලන්ද බසින්) Nederlandse Taalunie. taalunieversum.org
- Algemeen Bureau voor de Statistiek. "Geselecteerde Census variabelen per district (Census-profiel)" (PDF). ABS. 10 September 2008 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 24 July 2008.
- Prisma Woordenboek Surinaams Nederlands, edited by Renata de Bies, in cooperation with Willy Martin and Willy Smedts, ISBN 978-90-491-0054-4
- Romero, Simon (23 March 2008). "In Babel of Tongues, Suriname Seeks Itself". The New York Times.
- "Biggest Cities Suriname". www.geonames.org.
- "National Holidays – the Embassy of the Republic of Suriname in Belgium". 8 April 2023 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 8 April 2023.
- "Holiday Calendar". U.S. Embassy in Suriname. සම්ප්රවේශය 11 May 2023.
- "Eid-ul-Adha vrije dag". De Ware Tijd (ලන්දේසි බසින්). 25 July 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 July 2020.
- "A Sabbatical in Suriname – Fun Facts, Questions, Answers, Information". Funtrivia.com. 25 February 1980. 22 September 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 July 2014.
- "Het debuut van Humphrey Mijnals". Olympisch Stadion. 21 September 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- Iris Jharap player profile and statistics – ESPNcricinfo. Retrieved 1 December 2014.
- Het blijft bij één keer brons op Cacso| Radio Nederland Wereldomroep. Rnw.nl (27 September 2012). Retrieved 12 July 2013.
- Results And Medalists සංරක්ෂණය කළ පිටපත 4 අප්රේල් 2013 at the Wayback Machine. London2012.com. Retrieved 12 July 2013.
- Starnieuws, Hall of Fame na twaalf jaar een feit geworden, 6 November 2016 (ඕලන්ද බසින්)
- In Suriname's Rain Forests, A Fight Over Trees vs. Jobs, Anthony DePalma, The New York Times, 4 September 1995
- New Scientist සංරක්ෂණය කළ පිටපත 8 අප්රේල් 2023 at the Wayback Machine, 25 December 1986 – 1 January 1987, page 18
- The Rule of the Road: An International Guide to History and Practice, Peter Kincaid, Greenwood Press, 1986, page 138
- "Suriname – The World Factbook". www.cia.gov. සම්ප්රවේශය 2021-03-12.
- "Suriname Transport Facts & Stats". www.nationmaster.com. සම්ප්රවේශය 2021-03-12.
- "American Airlines Becomes the Only US Carrier with Nonstop Service from Miami to Tel Aviv and Paramaribo, Suriname". news.aa.com (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-09-08.
- United Nations High Commissioner for Refugees. "The UN Refugee Agency". Unhcr.org. 10 May 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 28 March 2010.
- "United Nations Development Programme". Hdrstats.undp.org. 18 August 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 28 March 2010.
- De Koninck, Marc; de Vries, Ellen (2008). K'ranti! De Surinaamse pers 1774–2008 (PDF). pp. 235–243.
- Press Freedom Index 2011–2012 – Reporters Without Borders සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 මාර්තු 2016 at the Wayback Machine. Reports Without Borders. Retrieved 15 August 2012.
- "Surinaamse Broedergemeente stapt in ecotoerisme". Reformatorisch Dagblad (ලන්දේසි බසින්). සම්ප්රවේශය 15 May 2020.
- "Tonka-eiland Saramaccaans kennis-centrum en Eco-toeristisch paradijs". Tonka-Eiland. 2009. 8 February 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2 October 2012.
- Brouns, Rachelle (February 2011). "People in the beating heart of the Amazon" (PDF). Radboud university Nijmegen. 2012-01-17 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 17 December 2011.
- "Suriname International Travel Information".
- Down Suriname Way, a Tiny Community of Jews Endures, Tablet, 8 December 2014
විකිපීඩියා, විකි, විශ්වකෝෂය, පොත, පුස්තකාලය, ලිපිය, කියවීම, නොමිලේ බාගත කිරීම, සුරිනාමය පිළිබඳ තොරතුරු, සුරිනාමය යනු කුමක්ද? සුරිනාමය යනු කුමක් දර්ශනය කරන්නේ?