නියු

මුල් පිටුව | නියු

නියු යනු නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සම්බන්ධතාවයකින් යුත් ස්වයං පාලන දූපත් රටකි . එය දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති අතර පොලිනීසියාවේ කොටසක් වන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් පොලිනීසියානුවන් වාසය කරයි. ලොව විශාලතම කොරල් දූපත් වලින් එකක් වන නියු සාමාන්‍යයෙන් "පර්වතය" ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර එය "පොලිනීසියාවේ පර්වතය" යන සාම්ප්‍රදායික නාමයෙන් පැමිණේ.

නියු
Niuē  (Niuean)
Flag
මුද්‍රාව
උද්යෝග පාඨය: Atua, Niue Tukulagi (Niuean)
"දෙවියනේ, නියු සදාකාලිකව"
ජාතික ගීය: Ko e Iki he Lagi (Niuean)
"ස්වර්ගයේ ස්වාමින් වහන්සේ"
රාජකීය ගීය: "දෙවියන් වහන්සේ රජු බේරා ගනීවා"
නියු දූපතේ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්
අගනුවර
සහ largest village
ඇලෝෆි
19°03′14″S 169°55′12″W / 19.05389°S 169.92000°W / -19.05389; -169.92000
නිල භාෂා(ව)
  • නියු
  • ඉංග්‍රීසි
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්
  • 66.5% නියුවන්
  • 13.4% නියුවන්-කොටස්
  • 20.1% වෙනත්
ආගම
  • 96.4% ක්‍රිස්තියානි ආගම
  • 3.3% කිසිවක් නැත
  • 0.3% වෙනත්
ජාති නාම(ය)නියුවන්
රජයඒකීය පක්ෂග්‍රාහී නොවන පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව
• රාජාණ්ඩුව
III වන චාල්ස්
• රජතුමාගේ නියෝජිතයා
ඩේම් සින්ඩි කිරෝ
• අගමැති
ඩෝල්ටන් ටැගෙලාගි
ව්‍යවස්ථාදායකයනියු සභාව
නවසීලන්තයේ ආශ්‍රිත රාජ්‍යය
• නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සහයෝගීතාවයෙන් ස්වයං පාලනයක්
1974 ඔක්තෝබර් 19
• එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් පිළිගත් විදේශ සබඳතාවල ස්වාධීනත්වය
1994
වර්ග ප්‍රමාණය
• සම්පූර්ණ
261.46 km2 (100.95 sq mi)
• ජලය (%)
නොසැලකිය හැකි
ජනගහණය
• 2021 ඇස්තමේන්තුව
1,937 (ශ්‍රේණිගත කර නැත)
• 2022 ජන සංගණනය
1,681
• ජන ඝණත්වය
6.71/km2 (17.4/sq mi) (ශ්‍රේණිගත කර නැත)
දදේනි (ක්‍රශසා)2003 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ
ඩොලර් මිලියන 10.0 (228 වෙනි)
• ඒක පුද්ගල
ඩොලර් 5,800 (164 වෙනි)
දදේනි (නාමික)2021 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ
 ඇමරිකානු ඩොලර් 38,000,000
ව්‍යවහාර මුදලනවසීලන්ත ඩොලරය[a] (NZD)
වේලා කලාපයUTC−11
රිය ධාවන මං තීරුවවම
ඇමතුම් කේතය+683
අන්තර්ජාල TLD.nu
  1. ^ නවසීලන්ත ඩොලරයට සමානව සම්බන්ධ කර ඇති නියු ඩොලරය ද නිල නීත්‍යානුකූල ටෙන්ඩරයක් වන අතර, එය ප්‍රධාන වශයෙන් එකතුකරන්නන්ගේ කාසි නිකුත් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන අතර පුළුල් ලෙස සංසරණය නොවේ.

නියුහි පිහිටීම ටොංගා, සැමෝවා සහ කුක් දූපත් අතර ඇඳ ඇති ත්‍රිකෝණයක් තුළ ය. එය නවසීලන්තයට ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 2,400 (සැතපුම් 1,500) ක් සහ ටොංගා වලට ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 604 (සැතපුම් 375) කි. නියුහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 261.46 ක් (වර්ග සැතපුම් 100.95) ක් පමණ වන අතර 2022 සංගණනයේදී එහි ජනගහනය 1,689 ක් විය.

දිවයිනේ භූමි ප්‍රදේශය කැපී පෙනෙන මට්ටම් දෙකක් ඇත. ඉහළ මට්ටම වෙරළ තීරය දිගේ දිවෙන හුණුගල් පර්වතයකින් සමන්විත වන අතර දිවයිනේ මධ්‍යයේ සානුවක් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 60 (අඩි 200) ක් පමණ උසට ළඟා වේ. පහළ මට්ටම ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 0.5 (සැතපුම් 0.3) පළල සහ මීටර් 25-27 (අඩි 80-90) පමණ උස වෙරළබඩ ටෙරස් එකක් වන අතර එය බෑවුම් වී කුඩා කඳු බෑවුම් වලින් මුහුදට මුණගැසෙයි. කොරල් පරයක් දිවයින වටා ඇත; ගල්පරයෙහි ඇති එකම ප්‍රධාන බිඳීම මධ්‍යම බටහිර වෙරළ තීරයේ, අගනුවර වන ඇලෝෆිට ආසන්නව පිහිටා ඇත.

නියු ගම්මාන 14 කට (නගර සභා) බෙදා ඇත. සෑම ගමකටම එහි සභාපතිවරයා තෝරා පත් කර ගන්නා කවුන්සිලයක් ඇත; ඒවා මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක ද වන අතර, නියු සභාවට (පාර්ලිමේන්තුවට) එක්රැස්වීම්කරුවෙකු යවයි.

නියු නවසීලන්ත රාජධානියේ කොටසක් බැවින්, නියු වෙනුවෙන් බොහෝ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නවසීලන්තය විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. නියු වැසියන් නවසීලන්තයේ පුරවැසියන් වන අතර, නවසීලන්තයේ රජු ලෙස III වන චාල්ස් නියුගේ රාජ්‍ය නායකයා වේ. නියු ජනතාවගෙන් 90% ත් 95% ත් අතර ප්‍රමාණයක් නවසීලන්තයේ ජීවත් වන අතර, නියු භාෂාව කතා කරන්නන්ගෙන් 70% ක් පමණ වෙති. නියු යනු ද්විභාෂා රටකි: ජනගහනයෙන් 30% ක් නියුවන් සහ ඉංග්‍රීසි යන දෙකම කතා කරති; 11% ක් ඉංග්‍රීසි පමණක් කතා කරති; සහ 46% ක් නියුවන් පමණක් කතා කරති.

නියු යනු පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි; ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණ සෑම වසර තුනකට වරක් පවත්වනු ලැබේ. නියු එක්සත් ජාතීන්ගේ (එජාස) සාමාජිකයෙකු නොවේ; කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධාන ජාත්‍යන්තර නීතියේ අරමුණු සඳහා ස්වාධීන රාජ්‍යයකට සමාන නිදහසේ සම්බන්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස එහි තත්ත්වය පිළිගනී. එබැවින්, නියු එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂිත ආයතන කිහිපයක (යුනෙස්කෝ සහ WHO වැනි) සාමාජිකයෙකු වන අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ නොවන සාමාජික රාජ්‍යයක් වන කුක් දූපත් සමඟ "සියලු රාජ්‍යයන්ට" විවෘත එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මන්ත්‍රණවලට සහභාගී වීමට ආරාධනා කර ඇත. නියු 1980 සිට පැසිෆික් ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි.

ඉතිහාසය

සැමෝවා සිට පොලිනීසියානුවන් ක්‍රි.ව. 900 දී පමණ නියු හි පදිංචි වූහ. 16 වන සියවසේදී ටොංගා සිට තවත් පදිංචිකරුවන් පැමිණියහ.

18 වන සියවස ආරම්භය දක්වා, නියු හි ජාතික රජයක් හෝ ජාතික නායකයෙකු නොසිටි බව පෙනේ; ප්‍රධානීන් සහ පවුල් ප්‍රධානීන් ජනගහනයේ කොටස් කෙරෙහි අධිකාරිය ක්‍රියාත්මක කළහ. පුනි-මාටාගෙන් ආරම්භ වී පටු-ඉකි (රජවරුන්) අනුප්‍රාප්තිකයක් පාලනය කළේය. 1875 සිට 1887 දක්වා රජකම් කළ ටුයි-ටෝගා, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වැළඳගත් රටේ රජවරුන්ගෙන් පළමුවැන්නා විය.

නියු දුටු පළමු යුරෝපීයයන් 1774 දී කපිතාන් ජේම්ස් කුක් යටතේ යාත්‍රා කළහ. කුක් ගොඩබෑමට තුන් වරක් උත්සාහ කළ නමුත් වැසියන් එසේ කිරීමට අවසර දීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. පුරාවෘත්තයට අනුව, ඔහුට "ආචාර කළ" ස්වදේශිකයන් ලේ මෙන් පෙනෙන දේවලින් පින්තාරු කර තිබූ නිසා ඔහු දූපත "සැවේජ් දූපත" ලෙස නම් කළේය. ඔවුන්ගේ දත්වල තිබූ ද්‍රව්‍යය හුලහුලා, ස්වදේශික රතු ෆී'යි කෙසෙල් වර්ගයකි. ඊළඟ සියවස් කිහිපය තුළ, නියු "සැවේජ් අයිලන්ඩ්" ලෙස හැඳින්වූ අතර එහි මුල් නම වන "නියු", එහි අර්ථය "බලන්න පොල්", නැවත භාවිතයට පැමිණියේය.

දහනව වන සියවසේදී දිවයිනට නිතර පැමිණි සංචාරකයින් අතර තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ යාත්‍රා ද විය. වාර්තාගත පළමුවැන්න 1824 පෙබරවාරි මාසයේදී ෆැනී ය. අවසන් වරට සංචාරය කළ තල්මසුන් යාත්‍රාව 1899 නොවැම්බර් මාසයේදී ඇල්බට්‍රොස් ය.

ආගමික යටත් විජිතවාදය

ඊළඟ ලේඛනගත යුරෝපීය අමුත්තන් සාමයේ දූතයා මත පැමිණි ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමය නියෝජනය කළේය. යුරෝපීය මිෂනාරිවරයෙකු ගොඩබෑමට වසර ගණනාවක් උත්සාහ කිරීමෙන් පසු, ඔවුන් නුකායි පෙනියාමිනා නම් නියුවියානු ජාතිකයෙකු පැහැරගෙන ගොස් සැමෝවා හි මලුවා දේවධර්ම විද්‍යාලයේ දේවගැතිවරයෙකු ලෙස පුහුණු කළහ.

1846 දී ටොයිමාටා ෆකාෆිටිෆොනුවාගේ සහාය ඇතිව පෙනියාමිනා ජෝන් විලියම්ස් හි මිෂනාරිවරයෙකු ලෙස ආපසු පැමිණියේය. අනෙකුත් ගම්මානවල උත්සාහයන් ගණනාවක් අසාර්ථක වීමෙන් පසුව අවසානයේ ඔහුට උලුවෙහි මුටලාවු වෙත ගොඩබෑමට අවසර දෙන ලදී. මුටලාවු ගම්මානයේ ප්‍රධානීන් ඔහුට ගොඩබෑමට ඉඩ දී ෆුපියු හි බලකොටුවේ දිවා රෑ ඔහුව ආරක්ෂා කළහ.

ක්‍රිස්තියානි ධර්මය මුලින්ම මුටලාවු ජනතාවට ඉගැන්වූ අතර එය සියලු ගම්මානවලට ව්‍යාප්ත විය. මුලින් අනෙකුත් ප්‍රධාන ගම්මාන ක්‍රිස්තියානි ආගම හඳුන්වාදීමට විරුද්ධ වූ අතර පෙනියාමිනා මරා දැමීමට උත්සාහ කළහ. ක්‍රිස්තියානි ආගම පිළිගත් අවසාන ගම්මානය වුවද, හකුපු ගම්මානයේ ජනතාව පැමිණ "දෙවියන්ගේ වචනයක්" ඉල්ලා සිටියහ; එබැවින්, ඔවුන්ගේ ගම "හ කුපු අටුවා" යන අර්ථයෙන් "දෙවියන් වහන්සේගේ ඕනෑම වචනයක්" හෝ "හකුපු" යනුවෙන් කෙටියෙන් නම් කරන ලදී.

1849 ජූලි මාසයේදී කපිතාන් ජෝන් අර්ස්කයින් එච්එම්එස් හවානා හි දිවයිනට පැමිණියේය.

යටත් විජිත තත්ත්වය සඳහා ඉල්ලීම

1889 දී, නියු හි ප්‍රධානීන් සහ පාලකයන්, වික්ටෝරියා රැජිනට ලිපියක් යවමින්, "නියුට සැඟවීමට හැකි වන පරිදි ඔබේ බලවත් හස්තය අප දෙසට දිගු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. "තමා එහි සිටින අතර ආරක්ෂිතව සිටිනු ඇත". වෙනත් ජාතියක් දිවයින අත්පත් කර ගනී යැයි කනස්සල්ල පළ කිරීමෙන් පසු, ලිපිය තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය: "ඔබට වඩාත් සුදුසු යැයි පෙනෙන දේ කිරීමට අපි ඔබට ඉඩ දෙමු. ඔබ බ්‍රිතාන්‍යයේ ධජය හොඳින් එවන්නේ නම්; නැතහොත් අප අතර පදිංචි වීමට කොමසාරිස්වරයෙකු යවන්නේ නම්, එය හොඳින් සිදුවනු ඇත". බ්‍රිතාන්‍යයන් මුලින් එම යෝජනාව භාර ගත්තේ නැත. 1900 දී කුක් දූපත් වැසියන් විසින් ඈඳා ගැනීම ඉල්ලා සිටි පෙත්සමක "හැකි නම්" නියු ඇතුළත් විය.

1900 ඔක්තෝබර් 19 දිනැති ලේඛනයක, නියුහි රජු සහ ප්‍රධානීන් "වික්ටෝරියා රැජින මෙම දූපත අත්පත් කර ගැනීමට" එකඟ විය. නවසීලන්ත ආණ්ඩුකාරවරයාගෙන් යටත් විජිත සඳහා රාජ්‍ය ලේකම් වෙත යවන ලද ලිපියක "ඇඳා ගැනීම" සහ මෙම ලේඛනයට පක්ෂව ප්‍රධානීන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද අදහස් සහ මෙම ලේඛනයට "අත්හිටුවීමේ ඔප්පුව" ලෙස සඳහන් විය. බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නමුත් එය කෙටි කාලීනව පැවතුනි. 1901 ජුනි 11 වන දින කුක් දූපත් මෙන් එම නියෝගය සහ ප්‍රකාශනය මගින් නියු නවසීලන්තයේ සීමාවන් තුළට ගෙන එන ලදී. මෙම නියෝගය මගින් ඛණ්ඩාංක මගින් විස්තර කරන ලද පැසිෆික් සාගරයේ ප්‍රදේශයකට යොමු කිරීමෙන් එය සම්බන්ධ වන දූපත් සීමා කරන ලද අතර, 19.02 S., 169.55 W හි නියු පිහිටා ඇත්තේ එම ප්‍රදේශය තුළය.

නූතන යුගය

නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ 1970 දී පිහිටුවන ලද අතර 1971 නොවැම්බර් මාසයේදී වාණිජ ගුවන් මගීන් සඳහා විවෘත කරන ලදී.

1974 නියු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ජනමත විචාරණයෙන් පසුව, නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව 1974 නියු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා පනත සමඟින් නියුහි ස්වයං පාලනය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළේය: නිදහස, ස්වයං පාලනය හෝ නවසීලන්ත භූමියක් ලෙස අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම. බහුතරයක් ස්වයං පාලනයක් තෝරා ගත් අතර, නියුහි ලිඛිත ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව උත්තරීතර නීතිය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ජනවාර්ගික වශයෙන් යුරෝපීය, අර්ධ ස්වදේශිකයෙකු වූ රොබට් රෙක්ස්, නියුවේ පළමු අගමැති ලෙස නියු සභාව විසින් තේරී පත් වූ අතර, වසර 18 කට පසු ඔහු මිය යන තෙක් එම තනතුර දැරීය. 1984 දී, නයිට් පදවියක් ලැබූ පළමු නියුවා ජාතිකයා බවට රෙක්ස් පත්විය.

2004 ජනවාරි මාසයේදී, හෙටා සුළි කුණාටුව නියුවේට පහර දුන් අතර, එක් අයෙකු මිය ගිය අතර අගනුවර වන ඇලෝෆි හි දකුණෙන් වැඩි කොටසක් විනාශ කිරීම ඇතුළුව මුළු දිවයිනටම පුළුල් හානියක් සිදු කළේය.

2020 මාර්තු 7 වන දින, ජාත්‍යන්තර අඳුරු අහස සංගමය නිවේදනය කළේ නියු ජාත්‍යන්තර අඳුරු අහස අභයභූමියක් ලෙස නම් කරන ලද පළමු මුළු රට බවට පත්ව ඇති බවයි. 2022 සැප්තැම්බර් 29 වන දින, ජනාධිපති ජෝ බයිඩන් නිවේදනය කළේ එක්සත් ජනපදය නියු ස්වෛරී ජාතියක් ලෙස පිළිගන්නා බවයි. 2023 සැප්තැම්බර් 25 වන දින, ජනාධිපති බයිඩන් විසින් පිළිගැනීම ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ස්ථාපිත කරන ලදී.

භූගෝලය

නියු යනු ටොන්ගා හි නැගෙනහිරින් දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ කිලෝමීටර් 261.46 (වර්ග සැතපුම් 100.95) ක උසකින් යුත් කොරල් පරයකි. සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය තුළ බාහිර කොරල් පර තුනක් ඇති අතර, එයට භූමි ප්‍රදේශයක් නොමැත:

  1. බෙවරිජ් පරය, කිලෝමීටර් 240 (සැතපුම් 150) ගිනිකොන දෙසින්, අඩු වඩදියකදී ජලයෙන් යට වූ ඇටෝල් වියළී යයි, කිලෝමීටර් 9.5 (සැතපුම් 5.9) උතුර-දකුණ, කිලෝමීටර් 7.5 (සැතපුම් 4.7) නැගෙනහිර-බටහිර, මුළු භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර් 56 (වර්ග සැතපුම් 22), භූමි ප්‍රදේශයක් නොමැත, කලපුව මීටර් 11 (අඩි 36) ගැඹුරකින් යුක්ත වේ.
  2. ඇන්ටියෝප් පරය, ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 180 (සැතපුම් 110), විෂ්කම්භය මීටර් 400 (අඩි 1,300) ක් පමණ වන අතර අවම ගැඹුර මීටර් 9.5 (අඩි 31) කි.
  3. හරාන් පරය (හරන්ස් පරය ලෙසද හැඳින්වේ), කිලෝමීටර 294 (සැතපුම් 183) ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇත.

මේවාට අමතරව, ඇල්බට් මේයර් පරය (කිලෝමීටර 5 (සැතපුම් 3.1) දිග සහ පළල, අවම ගැඹුර මීටර් 3 (අඩි 9.8), කිලෝමීටර 326 (සැතපුම් 203) නිරිත දෙසින් පිහිටා ඇත) නියු විසින් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර නොමැත; තවද, හේමෙට් පාෂාණ (කිලෝමීටර 1,273 (සැතපුම් 791) නැගෙනහිර-ගිනිකොන දෙසින්) පැවතීම සැක සහිතය.

නියු යනු ලොව විශාලතම කොරල් දූපත් වලින් එකකි. මෙම භූමි ප්‍රදේශය වෙරළ තීරය දිගේ බෑවුම් සහිත හුණුගල් කඳු බෑවුම් වලින් සමන්විත වන අතර මධ්‍යම සානුවක් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 60 ක් (අඩි 200) පමණ උසට නැඟී ඇත. කොරල් පරයක් දිවයින වටා ඇති අතර, කොරල් පරයේ ඇති එකම ප්‍රධාන බිඳීම මධ්‍යම බටහිර වෙරළ තීරයේ, අගනුවර වන ඇලෝෆිට ආසන්නව පිහිටා ඇත. වෙරළ ආසන්නයේ හුණුගල් ගුහා ගණනාවක් දක්නට ලැබේ.

දිවයින දළ වශයෙන් ඕවලාකාර හැඩයකින් යුක්ත වන අතර (විෂ්කම්භය කිලෝමීටර 18 ක් පමණ), විශාල බොක්ක දෙකක් බටහිර වෙරළ තීරයට යොමු කරයි, මධ්‍යයේ ඇලෝෆි බොක්ක සහ දකුණේ ඇවටේල් බොක්ක. මේවා අතර හලගිගි පොයින්ට් හි ප්‍රොමොන්ටරිය ඇත. කුඩා අර්ධද්වීපයක් වන ටෙපා පොයින්ට් (බ්ලෝහෝල් පොයින්ට්) නිරිත දෙසින් ඇවටේල් ජනාවාසයට ආසන්නව පිහිටා ඇත. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙක් බටහිර වෙරළට ආසන්නව, අගනුවර වටා සහ වයඹ දෙසින් ජීවත් වෙති.

භූ විද්‍යාව

සමහර නියු පස භූ රසායනිකව ඉතා අසාමාන්‍යයි. ඒවා යකඩ සහ ඇලුමිනියම් ඔක්සයිඩ් (ඔක්සිසෝල්) සහ රසදිය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතිශයින් කාලගුණික නිවර්තන පස් වන අතර ඒවායේ ඉහළ මට්ටමේ ස්වාභාවික විකිරණශීලීතාවයක් අඩංගු වන අතර තෝරියම්-230 සහ ප්‍රොටැක්ටීනියම්-231 ක්ෂය වීමේ දාමයන් මෙහෙයවයි. මෙම මූලද්‍රව්‍ය ව්‍යාප්තිය ස්වභාවිකවම ඉතා ගැඹුරු මුහුදු පත්ලවල දක්නට ලැබේ, නමුත් භූ රසායනික සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ මෙම මූලද්‍රව්‍යවල මූලාරම්භය කොරල්වල අධික කාලගුණික තත්ත්වය සහ වසර 120,000 කට පෙර කෙටි මුහුදු ජලයෙන් යටවීම බවයි. මෘදු ගිනිකඳු තාපය සිදුරු සහිත කොරල් හරහා ගැඹුරු මුහුදු ජලය ඉහළට ඇද ගන්නා අන්තරාසර්ග ඉහළට නැගීම නිසැකවම දායක වේ.

විකිරණශීලීතාවයෙන් හෝ අනෙකුත් අංශු මාත්‍ර මූලද්‍රව්‍යවලින් සෞඛ්‍යයට අහිතකර බලපෑම් කිසිවක් පෙන්නුම් කර නොමැති අතර, ගණනය කිරීම්වලින් පෙනී යන්නේ ජනගහනය තුළ විකිරණශීලීතාවයේ මට්ටම බොහෝ විට අනාවරණය කර ගැනීමට නොහැකි බවයි. මෙම අසාමාන්‍ය පස පොස්පේට් වලින් ඉතා පොහොසත් නමුත් එය ශාක වලට ප්‍රවේශ විය නොහැක, එය යකඩ පොස්පේට් හෝ ක්‍රැන්ඩලයිට් ඉතා දිය නොවන ආකාරයෙන් පවතී. නිව් කැලිඩෝනියාව අසල ලිෆෝ සහ මාරේ සහ සොලමන් දූපත් වල රෙනෙල් හි සමාන විකිරණශීලී පස් පැවතිය හැකි යැයි සැලකේ, නමුත් වෙනත් ස්ථාන නොදනී.

දේශගුණය

කොප්පන් දේශගුණික වර්ගීකරණයට අනුව දිවයිනේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් (Af) ඇති අතර එය වසර පුරා ඉහළ උෂ්ණත්වයන් සහ වර්ෂාපතනයකි. සැබෑ තෙත් හෝ වියළි සෘතු නොමැති වුවද, ඔක්තෝබර් සිට මැයි දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස තෙත් කාලයක් පවතී.

ඇලෝෆි සඳහා කාලගුණ දත්ත
මාසය ජන පෙබ මාර් අප්‍රි මැයි ජුනි ජූලි අගෝ සැප් ඔක් නොවැ දෙසැ වසර
වාර්තාගත ඉහළම °C (°F) 38
(100) 		38
(100) 		32
(90) 		36
(97) 		30
(86) 		32
(90) 		35
(95) 		37
(99) 		36
(97) 		31
(88) 		37
(99) 		36
(97) 		38
(100)
මධ්‍යන්‍ය දෛනික උපරිමය °C (°F) 28
(82) 		29
(84) 		28
(82) 		27
(81) 		26
(79) 		26
(79) 		25
(77) 		25
(77) 		26
(79) 		26
(79) 		27
(81) 		28
(82) 		27
(81)
දෛනික සාමාන්‍යය °C (°F) 26
(79) 		27
(81) 		26
(79) 		25
(77) 		25
(77) 		23
(73) 		22
(72) 		23
(73) 		23
(73) 		24
(75) 		25
(77) 		26
(79) 		25
(77)
මධ්‍යන්‍ය දෛනික අවමය °C (°F) 23
(73) 		24
(75) 		24
(75) 		23
(73) 		22
(72) 		21
(70) 		20
(68) 		20
(68) 		21
(70) 		21
(70) 		22
(72) 		23
(73) 		22
(72)
වාර්තාගත අවම °C (°F) 20
(68) 		20
(68) 		20
(68) 		14
(57) 		15
(59) 		13
(55) 		11
(52) 		9
(48) 		15
(59) 		15
(59) 		11
(52) 		17
(63) 		9
(48)
සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනය mm (inches) 261.6
(10.30) 		253.6
(9.98) 		305.6
(12.03) 		202.6
(7.98) 		138.2
(5.44) 		88.9
(3.50) 		96.4
(3.80) 		105.8
(4.17) 		102.4
(4.03) 		123.8
(4.87) 		145.5
(5.73) 		196.2
(7.72) 		2,018.4
(79.46)
Source: Weatherbase

පරිසරය

නියු "හරිත වර්ධනයේ" ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට උත්සාහ කරයි. නියු දූපත් කාබනික ගොවීන්ගේ සංගමය දැනට බහුපාර්ශ්වික පාරිසරික ගිවිසුමකට (MEA) මග පාදමින් සිටී. 2020 වන විට නියු ලොව ප්‍රථම පූර්ණ කාබනික ජාතිය බවට පත් කිරීම සඳහා කැපවී සිටී.

කුඩා ජනගහනය සහ යුරෝපීය සංගමයේ සහාය ඇතිව 833 kW සිට 1MW දක්වා පොසිල ඉන්ධන මත පදනම් වූ ජනන ධාරිතාව හේතුවෙන් නියු දැනට ලෝකයේ ඉහළම ඒක පුද්ගල හරිතාගාර වායු විමෝචන අනුපාතවලින් එකක් වුවද, 2025 වන විට පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් 80% ක් භාවිතා කිරීමට නියු ඉලක්ක කරයි.

2009 ජූලි මාසයේදී, සූර්ය පැනල පද්ධතියක් ස්ථාපනය කරන ලද අතර, නියු ජාතික විදුලිබල ජාලයට 50 kW පමණ එන්නත් කරන ලදී. මෙය සාමාන්‍ය 833 kW විදුලි නිෂ්පාදනයෙන් නාමිකව 6% කි. සූර්ය පැනල නියු උසස් පාසලේ (20 kW), නියු විදුලි සංස්ථා කාර්යාලයේ (1.7 kW) සහ නියු ෆූ රෝහලේ (30 kW) ඇත. EU අරමුදල් සපයන ජාලක සම්බන්ධිත ප්‍රකාශ වෝල්ටීයතා පද්ධති REP-5 වැඩසටහන යටතේ සපයනු ලබන අතර මෑතකදී නියු විදුලි සංස්ථාව විසින් උසස් පාසලේ සහ විදුලි බලාගාර කාර්යාලයේ වහලවල් මත සහ රෝහල ඉදිරිපිට බිම සවිකර ඇති ආධාරක ව්‍යුහයන් මත ස්ථාපනය කරන ලදී. ඒවා NPC විසින් නිරීක්ෂණය කර නඩත්තු කරනු ලැබේ.

2014 දී, නියු ජාතික විදුලිබල ජාලයට අතිරේක සූර්ය බලශක්ති ස්ථාපනයන් දෙකක් එකතු කරන ලදී. එකක් ජපානයේ PALM5 යටතේ අරමුදල් සපයන ලද අතර එය ටුයිලා බලාගාරයෙන් පිටත පිහිටා ඇත; මෙතෙක්, මෙය පමණක් බැටරි ගබඩාවක් ඇත. දෙවන බලාගාරය යුරෝපීය සංගමයේ අරමුදල් යටතේ පවතී; එය නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ පර්යන්තය ඉදිරිපිට පිහිටා ඇත.

2023 දී, නියු සහ දේශගුණික විපර්යාසවලින් අවදානමට ලක්ව ඇති අනෙකුත් දූපත් රාජ්‍යයන්හි (ෆීජි, සොලමන් දූපත්, ටුවාලු, ටොංගා සහ වනුවාටු) රජයන් "ෆොසිල ඉන්ධන රහිත පැසිෆික් කලාපයකට සාධාරණ සංක්‍රාන්තියක් සඳහා පෝර්ට් විලා ඇමතුම" දියත් කළ අතර, පොසිල ඉන්ධන ක්‍රමයෙන් ඉවත් කිරීම; පුනර්ජනනීය බලශක්තියට "වේගවත් හා සාධාරණ සංක්‍රාන්තියක්"; සහ පරිසර විනාශයේ අපරාධ හඳුන්වා දීම ඇතුළුව පාරිසරික නීතිය ශක්තිමත් කිරීම ඉල්ලා සිටියේය.

2022 දී, නියු එහි සම්පූර්ණ EEZ සමුද්‍ර උද්‍යානයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ නමුත්, එම ප්‍රකාශය ක්‍රියාත්මක කිරීම අභියෝගයක් වනු ඇත. සමස්ත ධීවර අංශයටම කාර්ය මණ්ඩලය පස් දෙනෙකු පමණක් සිටින බව වාර්තා වූ අතර දේශීය වශයෙන් පදනම් වූ මුර සංචාර බෝට්ටු නොතිබුණි. බලාත්මක කිරීම නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවන්ගේ ශක්තිමත් සහයෝගය මත රඳා පවතිනු ඇත, නමුත් එහි අඛණ්ඩ පැවැත්මක් පවත්වා ගැනීමේ හැකියාව සීමිත විය.

වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ

නියු යනු ටොන්ගන් නිවර්තන තෙතමනය සහිත වනාන්තර භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාපයේ කොටසකි. දිවයින ආසන්න වශයෙන් ස්වදේශික හෝ පූර්ව-යුරෝපීය ශාක 60 කට සහ ස්වභාවිකකරණය වූ සපුෂ්ප ශාක විශේෂ 160 කට නිවහන වේ. අනෙකුත් පොලිනීසියානු දූපත් හා සසඳන විට, දිවයිනේ සාම්ප්‍රදායිකව හමු වූ ශාක සඳහා නියු හි දුර්ලභ ලියකියවිලි තිබේ (1774 දී ජේම්ස් කුක්ගේ කාර්ය මණ්ඩලය විසින් කරන ලද ලියකියවිලි සහ 1940 දී ටෲමන් ජී. යුන්කර්ගේ දිවයින පිළිබඳ උද්භිද විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණය අතර කිසිදු වාර්තාවක් පාහේ හමු නොවේ)..

හුවාලු වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය දිවයිනේ නැගෙනහිර පැත්තේ හෙක්ටයාර 5,400 (වර්ග සැතපුම් 20) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. එය 1992 දී පිහිටුවන ලද අතර නියු හි විශාලතම ප්‍රාථමික වනාන්තර ප්‍රදේශය ආරක්ෂා කරයි. එය තද රතු පැහැති ඔටුන්න හිමි පළතුරු පරෙවියන්, නිල් පැහැති ලොරිකීට්, පොලිනීසියානු ට්‍රිලර් සහ පොලිනීසියානු තරු පැටවුන්ගේ ජනගහනයට සහාය වන බැවින් එය BirdLife International විසින් වැදගත් කුරුළු ප්‍රදේශයක් (IBA) ලෙස නම් කර ඇත.

රජය සහ දේශපාලනය

1974 නියු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා පනත මගින් විධායක බලය නවසීලන්තයේ අයිතිය ඇති මහරජතුමාට සහ නවසීලන්ත ආණ්ඩුකාරවරයාට පවරා ඇත. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වන්නේ එදිනෙදා භාවිතයට අගමැති (වර්තමානයේ 2020 ජුනි 11 සිට ඩල්ටන් ටැගෙලගි) සහ තවත් අමාත්‍යවරුන් තිදෙනෙකුගෙන් සමන්විත කැබිනට් මණ්ඩලයක් විසින් ස්වෛරීභාවය ක්‍රියාත්මක කිරීම ඇතුළත් වන බවයි. අගමැති සහ අමාත්‍යවරුන් ජාතියේ පාර්ලිමේන්තුව වන නියු සභාවේ සාමාජිකයින් වේ.

සභාව සාමාජිකයින් 20 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 14 දෙනෙකු එක් එක් ගමේ මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ ඡන්දදායකයින් විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලබන අතර, සියලුම මැතිවරණ කොට්ඨාශවල සියලුම ලියාපදිංචි ඡන්දදායකයින් විසින් හය දෙනෙකු තෝරා ගනු ලැබේ. ඡන්දදායකයින් නවසීලන්ත පුරවැසියන් විය යුතු අතර, අවම වශයෙන් මාස තුනක් පදිංචිව සිටිය යුතු අතර, අපේක්ෂකයින් ඡන්දදායකයින් සහ මාස 12 ක් පදිංචිව සිටිය යුතුය. නියු හි උපන් සෑම කෙනෙකුම ඡන්දදායක ලැයිස්තුවේ ලියාපදිංචි විය යුතුය.

නියු හි කිසිදු දේශපාලන පක්ෂ නොමැත; සියලුම සභා සාමාජිකයින් ස්වාධීන අය වෙති. මෙතෙක් පැවති එකම නියු දේශපාලන පක්ෂය වන නියු ජනතා පක්ෂය (1987–2003), එක් වරක් (2002 දී) ජයග්‍රහණය කර ඊළඟ වසරේ විසුරුවා හරින ලදී.

මැතිවරණයකින් පසු සභාවේ පළමු රැස්වීමේදී ව්‍යවස්ථාදායක සභාව එහි පළමු නිලධාරියා ලෙස කථානායකවරයෙකු තෝරා පත් කර ගනී. කථානායකවරයා අගමැති ධුරය සඳහා නාමයෝජනා ඉල්ලා සිටී; සාමාජිකයින් 20 දෙනාගෙන් වැඩිම ඡන්ද ලබාගත් අපේක්ෂකයා තේරී පත් වේ. රජයේ විධායක අංශය වන කැබිනට් මණ්ඩලයක් පිහිටුවීම සඳහා අගමැති තවත් සාමාජිකයින් තිදෙනෙකු තෝරා ගනී. මහ මැතිවරණය සෑම වසර තුනකට වරක් පැවැත්වේ, මෑතකදී 2023 අප්‍රේල් 29 වන දින.

විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන අධිකරණයට, ලන්ඩනයේ ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ අධිකරණ කමිටුවට අභියාචනා ඉදිරිපත් කරන මහාධිකරණයක් සහ අභියාචනාධිකරණයක් ඇතුළත් වේ.

ආරක්ෂක සහ විදේශ කටයුතු

1974 සැප්තැම්බර් 3 වන දින ජනතාව ජනමත විචාරණයකින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුමත කළ දා සිට නියු, නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සම්බන්ධතාවයකින් ස්වයං පාලන රාජ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වී ඇත. නියු එහි අභ්‍යන්තර කටයුතු සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම වගකිව යුතුය. එහි බාහිර සම්බන්ධතා සම්බන්ධයෙන් නියුගේ ස්ථාවරය එතරම් පැහැදිලි නැත. නියු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා පනතේ 6 වන වගන්තියේ මෙසේ සඳහන් වේ: "මෙම පනතේ හෝ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ කිසිවක් නියුහි බාහිර කටයුතු සහ ආරක්ෂාව සඳහා නවසීලන්තයේ අයිතිය ඇති මහරජතුමියගේ වගකීම්වලට බලපාන්නේ නැත." 8 වන වගන්තිය පැහැදිලි කරයි, නමුත් තවමත් ස්ථාවරය අපැහැදිලි කරයි:

මෙම පනතේ 6 සහ 7 වගන්තිවල [විදේශ කටයුතු සහ ආරක්ෂක සහ ආර්ථික සහ පරිපාලන සහාය සම්බන්ධයෙන් පිළිවෙලින්] විධිවිධානවලට සහ නවසීලන්ත අගමැති සහ නියු අගමැති අතර සාකච්ඡා කිරීමෙන් පසු, ඔවුන්ගේ අදාළ රජයන්ගේ ප්‍රතිපත්තිවලට අනුකූලව, නවසීලන්තය සහ නියු අතර ධනාත්මක සහයෝගීතාවයක් ඉල්ලා සිටිය හැකි නවසීලන්තය සහ නියු අතර සම්බන්ධතාවයේ වෙනත් ඕනෑම අංශයකට බලපැවැත්විය යුතුය; සහ, මෙම ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා නියු නීතියේ කිසියම් විධිවිධානයක් පැනවීම සුදුසු බව පෙනේ නම්, එම විධිවිධාන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ නියම කර ඇති ආකාරයට සිදු කළ හැකිය, නමුත් වෙනත් ආකාරයකින් නොවේ."

නියුට නවසීලන්තයේ වෙලින්ටන්හි නියෝජිත මෙහෙවරක් (මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයක්) ඇත.

මුලදී, නියු හි විදේශ සබඳතා සහ ආරක්ෂාව නවසීලන්තයේ වගකීම විය.:207 කෙසේ වෙතත්, නියු ක්‍රමයෙන් නවසීලන්තයෙන් ස්වාධීනව තමන්ගේම විදේශ සබඳතා වර්ධනය කර ගැනීමට පටන් ගත්තේය.:208 එය පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ සහ කලාපීය සහ ජාත්‍යන්තර ආයතන ගණනාවක සාමාජිකයෙකි. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකු නොවන නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මුහුදු නීතිය පිළිබඳ සම්මුතිය, දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ රාමු සම්මුතිය, ඔටාවා ගිවිසුම සහ රරොටොංගා ගිවිසුමේ රාජ්‍ය පක්ෂයකි. 1993 ඔක්තෝබර් 26 වන දින රට යුනෙස්කෝවේ සාමාජික රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. එය 2007 දෙසැම්බර් 12 වන දින මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ස්ථාපිත කළේය. නියු විසින් අත්සන් කරන ලද ඒකාබද්ධ නිවේදනය සහ චීනය තායිවාන් ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් නවසීලන්තය සහ චීනය එකඟ වූ දෙයට වඩා වෙනස් ය. නවසීලන්තය තායිවානය පිළිබඳ චීනයේ ස්ථාවරය "පිළිගත්" නමුත් කිසි විටෙකත් එයට පැහැදිලිව එකඟ වී නැත, නමුත් නියු "ලෝකයේ ඇත්තේ එකම චීනයක් පමණක් බවත්, මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ රජය මුළු චීනයම නියෝජනය කරන එකම නීත්‍යානුකූල රජය බවත්, තායිවානය චීනයේ භූමියෙන් වෙන් කළ නොහැකි කොටසක් බවත් පිළිගනී." 2012 අගෝස්තු 30 වන දින නියු ඉන්දියාව සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කර ගත්තේය. 2014 ජුනි 10 වන දින නියු රජය නිවේදනය කළේ නියු තුර්කිය සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කර ගත් බවයි. තුර්කියේ ඉස්තාන්බුල්හි පැවති පැසිෆික් කුඩා දූපත් රාජ්‍ය විදේශ අමාත්‍යවරුන්ගේ රැස්වීමේදී ගරු යටිතල පහසුකම් අමාත්‍ය ඩල්ටන් ටැගෙලගි ගිවිසුම විධිමත් කළේය.

නියු ජනතාව නවසීලන්ත හමුදාවේ කොටසක් ලෙස සටන් කර ඇත. පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේදී (1914–1918), නවසීලන්තයේ නවසීලන්ත (මාඕරි) පුරෝගාමී බලඇණියේ කොටසක් ලෙස සොල්දාදුවන් 200 ක් පමණ යවා ඇත.

නියු යනු ජනරජයක් නොවන නමුත්, වසර ගණනාවක් තිස්සේ ISO රටේ නාම ලැයිස්තුවේ (ISO 3166-1) එහි සම්පූර්ණ නම "නියු ජනරජය" ලෙස දක්වා ඇත. 2011 ජූලි 14 දිනැති එහි පුවත් පත්‍රිකාවේ, මෙය වැරැද්දක් බව ISO පිළිගෙන ඇති අතර "ජනරජය" යන වචන ISO රටේ නාම ලැයිස්තුවෙන් මකා දමා ඇත.

නියුහි නිත්‍ය ස්වදේශීය හමුදා බලකායක් නොමැත; ආරක්ෂාව නවසීලන්තයේ වගකීමයි. නවසීලන්ත ආරක්ෂක බලකායට භූමිය මෙන්ම එහි අක්වෙරළ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම් ඇත. මුළු අක්වෙරළ EEZ වර්ග කිලෝමීටර් 317,500 (වර්ග සැතපුම් 122,600) පමණ වේ. රාජකීය නවසීලන්ත නාවික හමුදාවේ යාත්‍රා මෙම කාර්යය සඳහා යොදා ගත හැකිය, එහි ආරක්ෂක පන්තියේ අක්වෙරළ මුර සංචාර යාත්‍රා ඇතුළුව. මෙම නාවික හමුදාවන්ට P-8 Poseidons ඇතුළු රාජකීය නවසීලන්ත ගුවන් හමුදා ගුවන් යානා ද සහාය විය හැකිය. නවසීලන්ත හමුදා නියු සඳහා අමතර සැපයුම් සහ විශේෂිත සහාය ද සපයයි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම හමුදා ප්‍රමාණයෙන් සීමිත වන අතර, උදාහරණයක් ලෙස, කලාතුරකින් ගුවන් හමුදා EEZ කලාපයට ඉහළින් පියාසර කිරීම පමණි. 2023 දී නවසීලන්ත හමුදා රජය විසින් විස්තර කරන ලද්දේ කලාපීය අභියෝගවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට "සුදුසු තත්වයක නොමැති" බවයි. නවසීලන්තය පසුව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද "ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති සහ උපාය මාර්ග ප්‍රකාශය" සඳහන් කළේ ආරක්ෂක පරිසරය හැඩගැස්වීම, "විශේෂයෙන් පැසිෆික් කලාපයේ සහ ඒ සඳහා ආරක්ෂාවට සහාය වීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම" කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බවයි.

නියුට තමන්ගේම රේගු රෙගුලාසි ඇත.

ආර්ථිකය

2003 දී නියු හි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) නවසීලන්ත ඩොලර් මිලියන 17 ක් වූ අතර, නැතහොත් මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 10 ක් විය. 2016 වන විට එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 24.9 දක්වා වැඩි විය. නියු නවසීලන්ත ඩොලරය භාවිතා කරයි.

නියු ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගික සැලැස්ම (NISP) යනු සංවර්ධනය සඳහා ජාතික ප්‍රමුඛතා නියම කරන ජාතික සංවර්ධන සැලැස්මයි. ජාතික උත්සාහයන් ප්‍රතිසාධන උත්සාහයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ බැවින්, හෙටා සුළි කුණාටුව දිවයින එහි සැලසුම් කළ කාලරාමුවෙන් වසර දෙකක් පමණ පසුපසට ගෙන ගියේය. 2008 දී නියු තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත් වී නොතිබුණි. හෙටාගෙන් පසු, පෞද්ගලික අංශය පුනරුත්ථාපනය කිරීම සහ සංවර්ධනය කිරීම සඳහා රජය ප්‍රධාන කැපවීමක් කළේය. 2004 දී, නවසීලන්ත රජය පෞද්ගලික අංශය සඳහා ඩොලර් මිලියන 1 ක් වෙන් කළ අතර, එය සුළි කුණාටුවෙන් විනාශ වූ ව්‍යාපාරවලට උපකාර කිරීම සඳහා සහ ෆොනුඅකුල කාර්මික උද්‍යානය ඉදිකිරීම සඳහා වියදම් කළේය. මෙම කාර්මික උද්‍යානය දැන් අවසන් කර ඇති අතර සමහර ව්‍යාපාර දැනටමත් එහි සිට ක්‍රියාත්මක වේ. ෆොනුඅකුල කාර්මික උද්‍යානය කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ව්‍යාපාර සඳහා උපදේශන සේවා සපයන ලාභ නොලබන සංවිධානයක් වන නියු වාණිජ මණ්ඩලය විසිනි.

ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර

රජය සහ නවසීලන්තයේ රීෆ් සමූහය 2003 සහ 2004 දී ධීවර කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීම සහ හෙක්ටයාර 120 (අක්කර 300) ක නෝනි යුෂ මෙහෙයුමක් සඳහා ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර දෙකක් ආරම්භ කළහ. නෝනි පලතුරු ආහාරයට ගත හැකි පලතුරු සහිත කුඩා ගසක් වන මොරින්ඩා සිට්‍රිෆෝලියාවෙන් පැමිණේ. නියු ෆිෂ් ප්‍රොසෙසර්ස් ලිමිටඩ් (NFP) යනු විදේශීය වෙළඳපොළට අපනයනය කිරීම සඳහා නැවුම් මාළු, ප්‍රධාන වශයෙන් ටූනා (කහ වරල්, ලොකු ඇස සහ ඇල්බකෝර්) සැකසීමේ ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර සමාගමකි. NFP ක්‍රියාත්මක වන්නේ 2004 ඔක්තෝබර් මාසයේදී නිම කර විවෘත කරන ලද අමනාවු ඇලෝෆි දකුණේ මත්ස්‍ය කම්හලකිනි.

වෙළඳාම

නියු අනෙකුත් පැසිෆික් රටවල්, PICTA සේවා වෙළඳාම (PICTA TIS), යුරෝපීය සංගමය සමඟ ආර්ථික හවුල්කාරිත්ව ගිවිසුම් සහ ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය සමඟ PACERPlus සමඟ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් සාකච්ඡා කරමින් සිටී. PACERPlus සාකච්ඡා කිරීමේදී නියු සහ අනෙකුත් පැසිෆික් රටවලට සහාය වීම සඳහා ප්‍රධාන වෙළඳ උපදේශක කාර්යාලය (OCTA) පිහිටුවා ඇත.

පතල් කැණීම

2005 අගෝස්තු මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු පතල් සමාගමක් වන යමාර්නා ගෝල්ඩ්ෆීල්ඩ්ස්, නියුහි ලොව විශාලතම යුරේනියම් නිධිය තිබිය හැකි බවට යෝජනා කළේය. සැප්තැම්බර් මුල වන විට මෙම බලාපොරොත්තු අධික ශුභවාදී ලෙස සලකනු ලැබූ අතර, ඔක්තෝබර් අග දී සමාගම එහි සැලසුම් අවලංගු කළ අතර, ගවේෂණාත්මක කැණීම් මගින් වාණිජමය වටිනාකමක් ඇති කිසිවක් හඳුනාගෙන නොමැති බව නිවේදනය කළේය. ඕස්ට්‍රේලියානු සුරැකුම්පත් සහ ආයෝජන කොමිසම 2007 ජනවාරි මාසයේදී සමාගමේ අධ්‍යක්ෂවරුන් දෙදෙනෙකුට එරෙහිව චෝදනා ගොනු කළේය, දැන් එය Mining Projects Group Ltd ලෙස හැඳින්වේ, ඔවුන්ගේ හැසිරීම රැවටිලිකාර බවත් ඔවුන් අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ නිරත වූ බවත් චෝදනා කරමින්. මෙම නඩුව 2008 ජූලි මාසයේදී අධිකරණයෙන් පිටත සමථයකට පත් කරන ලද අතර, දෙපාර්ශ්වයම ඔවුන්ගේ හිමිකම් ඉල්ලා අස්කර ගත්හ.

ණය

2016 ඔක්තෝබර් 27 වන දින, නියු නිල වශයෙන් නිවේදනය කළේ එහි සියලුම ජාතික ණය ගෙවා ඇති බවයි. ණය සේවා කිරීමෙන් ඉතිරි වූ මුදල් විශ්‍රාම වැටුප් වැඩි කිරීම සහ විදේශිකයන් නැවත නිවසට ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා දිරිගැන්වීම් ලබා දීම සඳහා වියදම් කිරීමට රජය සැලසුම් කරයි. කෙසේ වෙතත්, නියු සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන නොවේ. නවසීලන්තය සෑම වසරකම ඩොලර් මිලියන 14 ක ආධාර ගෙවන අතර නියු තවමත් නවසීලන්තය මත ආර්ථික වශයෙන් රඳා පවතී. අගමැති ටෝක් තලගි පැවසුවේ නියු ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4 ක ණය ගෙවීමට සමත් වූ බවත්, විශේෂයෙන් චීනය වැනි දැවැන්ත බලවතුන්ගෙන් නැවත ණයට ගැනීමට "කිසිදු උනන්දුවක්" නොමැති බවත්ය.

ආදායම

1970 ගණන්වල සහ 1980 ගණන්වල මුල් භාගයේදී විදේශිකයන්ගෙන් ලැබෙන ප්‍රේෂණ විදේශ විනිමයේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් විය. නවසීලන්තයට අඛණ්ඩව සංක්‍රමණය වීම නිසා න්‍යෂ්ටික සහ විස්තෘත පවුල්වල බොහෝ සාමාජිකයින් එහි පදිංචියට ගොස් ඇති අතර, එමඟින් ප්‍රේෂණ ආපසු ගෙදර යැවීමේ අවශ්‍යතාවය ඉවත් කර ඇත. 1990 ගණන්වල අගභාගයේදී, PFTAC විසින් ගෙවුම් ශේෂය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් සිදු කරන ලද අතර, එමඟින් නියු වැසියන්ට ප්‍රේෂණ ලැබෙන්නේ ස්වල්පයක් පමණක් නමුත් වැඩි මුදලක් විදේශයන්ට යවන බව තහවුරු විය.

විදේශ ආධාර

විදේශ ආධාර යනු සැලකිය යුතු ආදායම් මාර්ගයක් වන අතර එය නියු හි වාර්ෂික රජයේ ආදායමෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වේ. බොහෝ ආධාර ලැබෙන්නේ නවසීලන්තයෙන් වන අතර, එයට ආර්ථික හා පරිපාලන ආධාර සැපයීමට නීතිමය බැඳීමක් ඇත. රජය සඳහා ආදායම් මාර්ග ලෙස බදු සහ වෙළඳ කටයුතු ඇතුළත් වේ, එනම් මුද්දර සේවා සහ දුරකථන මාර්ග බදු දීම.

අක්වෙරළ බැංකුකරණය

රජය කෙටියෙන් සලකා බැලුවේ අක්වෙරළ බැංකුකරණයයි. එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාරයේ පීඩනය යටතේ, නවසීලන්තය වැනි රටවල බදු අවම කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති යෝජනා ක්‍රම සඳහා සහාය අවසන් කිරීමට නියු එකඟ විය. නියු විසින් නවසීලන්ත ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන ස්වයංක්‍රීය සමාගම් ලියාපදිංචිය සපයයි. නියු ව්‍යවස්ථාදායක සභාව 2009 පෙබරවාරි පළමු සතියේ නියු පරිභෝජන බදු පනත සම්මත කළ අතර, භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා 12.5% ක බද්ද 2009 අප්‍රේල් 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. ආදායම් බද්ද අඩු කර ඇති අතර, දුම්කොළ, මධ්‍යසාර සහ සිසිල් බීම වැනි "පව්කාර" අයිතම හැර ආනයන බද්ද ශුන්‍යයට නැවත සැකසිය හැකිය. ශ්‍රම ඵලදායිතාව වැඩි කිරීම ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රකාශිත ඉලක්කය ඇතිව ද්විතීයික ආදායම සඳහා වන බද්ද 35% සිට 10% දක්වා අඩු කර ඇත.

අන්තර්ජාලය

1997 දී, එක්සත් ජනපද වාණිජ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ ගිවිසුමක් යටතේ, අන්තර්ජාල පැවරුම් අංක අධිකාරිය (IANA), පුද්ගලික ලාභ නොලබන ආයතනයක් වන අන්තර්ජාල පරිශීලක සංගමය-Niue (IUS-N) අන්තර්ජාලයේ .nu ඉහළ මට්ටමේ වසමේ කළමනාකරු ලෙස පවරන ලදී. IUS-N හි ප්‍රකාශිත අරමුණ වූයේ .nu වසම් ලියාපදිංචි කිරීම් වලින් ලැබෙන ආදායම නියු සඳහා අන්තර්ජාල සේවා සඳහා සහාය වීම සඳහා භාවිතා කිරීමයි. 2007 දී ICANN වෙත යවන ලද ලිපියකට අනුව, IUS-N හි විගණකවරුන් 1999 සහ 2005 අතර කාලය තුළ වසම් ලියාපදිංචි කිරීමේ ආදායමෙන් අරමුදල් සපයන ලද නියු හි අන්තර්ජාල සේවාවන්හි ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 3 ක ආයෝජනයක් වාර්තා කළහ. 1999 දී, IUS-N සහ නියු රජය අතර ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, IANA හි අධිකාරිය යටතේ .nu ccTLD හි IUS-N හි කළමනාකරණය පිළිගත්තේය. මෙම ගිවිසුමට රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සහ පුරවැසියන්ට නොමිලේ අන්තර්ජාල සේවා සැපයීමේ කැපවීම් ඇතුළත් විය.

පසුව පැමිණි රජයක් මෙම ගිවිසුමට විරුද්ධ වූ අතර IUS-N වෙතින් වන්දි ඉල්ලා සිටියේය. 2005 දී විමර්ශන කොමිසමක් මෙම ප්‍රකාශයන්හි කිසිදු වලංගු භාවයක් සොයා නොගත් අතර, 2007 දී රජය විසින් ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. 2003 සිට, IUS-N අගනුවර ගම්මානය වන ඇලෝෆි පුරා සහ ඒ අවට ගම්මාන සහ පාසල් කිහිපයක Wi-Fi ආවරණය පුළුල් කිරීම ආරම්භ කළ අතර, එතැන් සිට පිටත ගම්මානවලට Wi-Fi ආවරණය පුළුල් කරමින් නියු පළමු Wi-Fi ජාතිය බවට පත් කළේය. මීට අමතරව, IUS-N රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සඳහා ආරක්ෂිත DSL සම්බන්ධතා නොමිලේ සපයයි.

2020 දෙසැම්බර් 16 වන දින, නියු රජය තම ජාතික වෙබ් අවකාශය වන .nu හි පාලනය පැවරුම් නාම සහ අංක සඳහා වූ අන්තර්ජාල සංස්ථාවෙන් (ICANN) තමාටම නැවත පැවරීමට කටයුතු ආරම්භ කළේය. මෙම ක්‍රියාවෙන් .nu වසම හා සම්බන්ධ ජාතික ස්වෛරීභාවය සහ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ පිළිබඳ කනස්සල්ල මධ්‍යයේ එහි ඩිජිටල් වත්කම් පාලනය තහවුරු කිරීමට නියු විසින් අඛණ්ඩව දරන උත්සාහයන් පිළිබිඹු වේ.

කෘෂිකර්මාන්තය

කෘෂිකර්මාන්තය නියු වැසියන්ගේ ජීවන රටාවට සහ ආර්ථිකයට ඉතා වැදගත් වන අතර, වර්ග කිලෝමීටර් 204 ක් (වර්ග සැතපුම් 79) පමණ භූමි ප්‍රමාණයක කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා ලබා ගත හැකිය. යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය නියුවේ සංස්කෘතියේ බොහෝ කොටසකි, එහිදී සෑම නිවසකම පාහේ තාරෝ වගාවන් ඇත. තාරෝ ප්‍රධාන ආහාරයක් වන අතර, නවසීලන්තයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ තාරෝ වෙළඳපොළවල දැන් ප්‍රමුඛස්ථානය ගන්නා රෝස තාරෝ නියුවේ නිෂ්පාදනයකි. මෙය නියුවේ ස්වභාවිකව ඇති තාරෝ ප්‍රභේදවලින් එකක් වන අතර පළිබෝධකයන්ට දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් දක්වයි. නියු තාරෝ සැමෝවා හි "තාලෝ නියු" ලෙසත් ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළවල රෝස තාරෝ ලෙසත් හැඳින්වේ. නියු නවසීලන්තයට තාරෝ අපනයනය කරයි. ටැපියෝකා හෝ මඤ්ඤොක්කා, අල සහ කුමාර ද ඉතා හොඳින් වර්ධනය වේ, විවිධ කෙසෙල් වර්ග මෙන්ම. 1970 ගණන්වල අපනයනවල පොල් මස්, පැෂන්ෆෲට් සහ දෙහි ප්‍රමුඛස්ථානය ගත් නමුත් 2008 දී වැනිලා, නෝනි සහ ටාරෝ ප්‍රධාන අපනයන භෝග විය.

බොහෝ පවුල් යැපීම සඳහා තමන්ගේම ආහාර බෝග වගා කරන අතර ඔවුන්ගේ අතිරික්තය ඇලෝෆි හි නියු මැකෙට් හි විකුණති, නැතහොත් නවසීලන්තයට අපනයනය කරති. පොල් කකුළුවා නොහොත් උගා ද ආහාර දාමයේ කොටසකි; එය වනාන්තරයේ සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ජීවත් වේ.

2003 දී, NZAID හි සහාය ඇතිව වැනිලා නිෂ්පාදනය සංවර්ධනය කිරීමට සහ පුළුල් කිරීමට රජය කැපවී සිටියේය. වැනිලා දිගු කලක් නියු හි වල් ලෙස වගා කර ඇත. 2004 මුල් භාගයේදී හෙටා සුළි කුණාටුවෙන් කර්මාන්තය විනාශ වූ නමුත් එතැන් සිට යථා තත්ත්වයට පත්ව ඇත.

අවසන් කෘෂිකාර්මික සංගණනය 1989 දී සිදු විය.

සංචාරක ව්‍යාපාරය

අවතල වේරළ ධීවර හා කෘෂිකර්මාන්තය සමඟ සංචාරක ව්‍යාපාරය ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා ප්‍රමුඛතා ආර්ථික අංශ තුනෙන් එකකි. 2006 දී, ඇස්තමේන්තුගත නරඹන්නන්ගේ වියදම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.6 ක් විය (2024 දී ඩොලර් මිලියන 2 කට සමාන). එකම ගුවන් තොටුපළ නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන අතර එයාර් නවසීලන්තය සතියකට දෙවරක් ඕක්ලන්ඩ් සිට පියාසර කරන එකම ගුවන් සේවයයි. 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට දේශීය ගුවන් සමාගමක් වන නියු එයාර්ලයින්ස් විසින් සේවය කරන ලද නමුත් එය 1992 දී වසා දමන ලදී.

යාත්‍රා කිරීමේ සමය මැයි මාසයේදී ආරම්භ වේ. ඇලෝෆි බොක්කෙහි බොහෝ නැංගුරම් බෝයාවන් ඇති අතර යාත්‍රා කාර්ය මණ්ඩලයට නියු බැක්පැකර්ස් හි නවාතැන් ගත හැකිය. නියු හි නැංගුරම් පොළ දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ අවම ආරක්ෂිත ස්ථානයකි. නැංගුරම් පොළේ ඇති අනෙකුත් අභියෝග වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් කොරල් පතුලක් සහ බොහෝ ගැඹුරු ස්ථාන ය. මුහුදු පතුලේ ඇති බාධක වලින් ඈත්ව නැංගුරම් පොළවල් සඳහා ආධාරක වන සේන් පාවෙන ඒවාට මුවර් බෝයාවන් සවි කර ඇත.

තිරසාර මට්ටමින් සංචාරකයින්ට ලබා ගත හැකි කාමර ගණන වැඩි කිරීම සඳහා සංචාරක සංවර්ධන උපාය මාර්ගයක් ඇත. ආනයන සහ සමාගම් බදු සහන දිරිගැන්වීම් ලෙස ලබා දීමෙන් සංචාරක කර්මාන්තයේ ආයෝජනය කිරීමට විදේශීය ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට නියු උත්සාහ කරයි.

මාතවායි නිවාඩු නිකේතන මතභේදය

මාතායි නිවාස නිකේතන මතකය Scenic Hotel Group හි නිර්මාතෘ, නවසීලන්ත ව්‍යාපාරික අර්ල් හගමන්, එවකට නවසීලන්තයේ සුළුතර රජයක් මෙහෙයවූ නවසීලන්ත ජාතික පක්ෂයට ඩොලර් 101,000 ක දේශපාලන පරිත්‍යාගයක් කළ පසු, 2014 දී නියු හි මතවායි නිවාඩු නිකේතනය කළමනාකරණය කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් ප්‍රදානය කරන ලදී. මෙම නිවාඩු නිකේතනය නවසීලන්තයෙන් සහනාධාර ලබන අතර, එහි සංචාරක ව්‍යාපාරය ශක්තිමත් කිරීමට අවශ්‍ය වේ. 2015 දී, නවසීලන්තය නිවාඩු නිකේතනය පුළුල් කිරීම සඳහා අමතර අරමුදල් ඩොලර් මිලියන 7.5 ක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.

මතවායි කොන්ත්‍රාත්කරු තෝරා ගැනීම සිදු කරන ලද්දේ නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය මරේ මැකලි විසින් එහි භාරකරුවන් පත් කරනු ලබන නියු සංචාරක දේපළ භාරය විසිනි. අගමැති ජෝන් කී පැවසුවේ තමන් මැතිවරණ ප්‍රචාරක පරිත්‍යාග හසුරුවා නොගත් බවත්, නියු අගමැති ටෝකේ තලගි දිගු කලක් සංචාරක ව්‍යාපාරය වර්ධන උපාය මාර්ගයක් ලෙස අනුගමනය කර ඇති බවත්ය. පරිත්‍යාගය, විදේශ ආධාර සහ කොන්ත්‍රාත්කරු තෝරා ගැනීම අතර කිසිදු සම්බන්ධයක් මැකලි ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

අඳුරු අහස ජාතිය

අඳුරු අහස ජාතිය 2020 මාර්තු මාසයේදී ලොව ප්‍රථම අඳුරු අහස රට බවට නියු පත්විය. මුළු දිවයිනම ආලෝක සංවර්ධනයේ ප්‍රමිතීන් පවත්වා ගෙන යන අතර ආලෝක දූෂණය සීමා කරයි. පුහුණු නියුවන් ප්‍රජා සාමාජිකයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සංචාරකයින් සඳහා මඟ පෙන්වන ලද තාරකා චාරිකා පිරිනමනු ලැබේ.

තොරතුරු තාක්ෂණය

පාසල් මිදුලේ OLPC ලැප්ටොප් පරිගණක භාවිතා කරන සිසුන්. 1986 දී සිදු කරන ලද කුටුම්භ හා ජනගහන සංගණනය, FAO කෘෂිකාර්මික සංඛ්‍යාලේඛන උපදේශක ඩේවිඩ් මාෂල්ගේ සහාය ඇතිව පුද්ගලික පරිගණකයක් භාවිතයෙන් ප්‍රථම වරට සැකසූ අතර, UNFPA ජනවිකාස විද්‍යාඥ ලෝරන්ස් ලුවිස් සහ නියු රජයේ සංඛ්‍යාලේඛනඥ බිල් වකාෆි මොටුෆූට අතින් වගු කාඩ්පත් භාවිතයෙන් මාරු වන ලෙස උපදෙස් දුන්නේය. 1987 දී, සංඛ්‍යාලේඛන නියු එහි නව පුද්ගලික පරිගණකය NEC PC AT භාවිතා කළේය, 1986 සංගණන දත්ත සැකසීම සඳහා; නව පරිගණකය භාවිතා කිරීම සඳහා පුද්ගලයින් ජපානයේ සහ නවසීලන්තයේ පුහුණුව සඳහා යවන ලදී. පළමු පරිගණක ප්‍රතිපත්තිය 1988 දී සංවර්ධනය කර සම්මත කරන ලදී.

2003 දී, සියලුම වැසියන්ට රාජ්‍ය අරමුදල් සහිත රැහැන් රහිත අන්තර්ජාලය ලබා දුන් ලොව පළමු රට බවට නියු පත්විය.

2008 අගෝස්තු මාසයේදී, සියලුම පාසල් සිසුන් සතුව OLPC XO-1 ලෙස හඳුන්වන දෙයක් ඇති බව වාර්තා වී ඇත, එය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ළමුන් සඳහා නිර්මාණය කර ඇති එක් දරුවෙකුට ලැප්ටොප් එකක් ව්‍යාපෘතිය මගින් විශේෂිත ලැප්ටොප් පරිගණකයක් වේ. විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග සමඟ ගොඩනගා ඇති අඩු වියදම් GSM මූලික ස්ථාන ලබා දීම අරමුණු කරගත් OpenBTS ව්‍යාපෘතිය සඳහා පරීක්ෂණ ස්ථානයක් ද නියු විය. 2011 ජූලි මාසයේදී, ටෙලිකොම් නියු විසින් වෙළෙන්දා වන ලෙම්කෝගේ වාණිජ GSM නිෂ්පාදනය මත පදනම්ව රොක්සෙල් මොබයිල් ලෙස පෙරගෙවුම් ජංගම සේවා (හඬ/EDGE - 2.5G) දියත් කරන ලදී. BTS අඩවි තුනක් ජාතිය ආවරණය කරනු ඇත. ජාත්‍යන්තර රෝමිං දැනට නොමැත.

2015 ජනවාරි මාසයේදී, ටෙලිකොම් නියු විසින් ගම්මාන 14ම සම්බන්ධ කරමින් නියු වටා ෆයිබර් ඔප්ටික් කේබලය එලීම සම්පූර්ණ කරන ලද අතර, එමඟින් නිවාස සඳහා ස්ථාවර දුරකථන සහ ADSL අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවය ලබා ගත හැකි විය.

2021 දී නියු මැනටුවා ෆයිබර් කේබලයට සම්බන්ධ කරන ලදී.

ජන විකාශනය

පහත ජනවිකාස සංඛ්‍යාලේඛන අදාළ සංගණනවලදී නියු සංඛ්‍යාලේඛනවල නිල සංඛ්‍යාලේඛන වලින් ලබාගෙන ඇත.

ජනගහනය

වර්ෂය ජනගහනය සංගණනයේ

දිනය සහ මාසය

1900 4,015
1902 4,074 ජුනි
1906 3,822 ජුනි 1
1911 3,943 නොවැම්බර් 17
1916 3,880 ඔක්තෝබර් 15
1921 3,750 අප්‍රේල් 17
1926 3,795 අප්‍රේල් 20
1931 3,797 දෙසැම්බර් 31
1936 4,104 මාර්තු 24
1945 4,253 සැප්තැම්බර් 25
1951 4,553 සැප්තැම්බර් 27
1956 4,707 සැප්තැම්බර් 25
1961 4,864 සැප්තැම්බර් 25
1966 5,194 සැප්තැම්බර් 28
1971 4,990 සැප්තැම්බර් 28
1974 3,992 සැප්තැම්බර් 28
1976 3,842 සැප්තැම්බර් 28
1979 3,578 මාර්තු 10
1981 3,281 සැප්තැම්බර් 28
1984 2,887 ඔක්තෝබර් 1
1986 2,531 සැප්තැම්බර් 29
1989 2,267 ඔක්තෝබර් 1
1991 2,239 නොවැම්බර් 3
1994 2,300 ඔක්තෝබර් 4
1996 2,089 ඔක්තෝබර්
1997 2,088 අගෝස්තු 17
1999 1,913 අගෝස්තු 9
2000 1,857 දෙසැම්බර් 11
2001 1,788 සැප්තැම්බර් 8
2004 1,761 සැප්තැම්බර් 7
2006 1,625 සැප්තැම්බර් 8
2011 1,611 සැප්තැම්බර් 9
2017 1,719 මාර්තු 10
2022 1,681 නොවැම්බර් 11

ජනගහනයේ ව්‍යුහය

ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය සහ වයස් කාණ්ඩය අනුව ජනගහනය, සංගණනය 09.III.2017 (සාමාන්‍ය නේවාසික ජනගහනය):
වයස් කාණ්ඩය පිරිමි ගැහැණු එකතුව %
එකතුව 762 829 1 591 100
0–4 68 67 135 8.49
5–9 83 85 168 10.56
10–14 66 78 144 9.05
15–19 52 53 95 5.97
20–24 35 30 65 4.09
25–29 50 57 107 6.73
30–34 51 62 113 7.10
35–39 44 49 93 5.85
40–44 43 46 89 5.59
45–49 52 39 91 5.72
50–54 49 52 101 6.35
55–59 45 47 92 5.78
60–64 43 43 86 5.41
65–69 25 31 56 3.52
70–74 30 28 58 3.65
75–79 23 27 50 3.14
80–84 8 26 34 2.14
85–89 4 5 9 0.57
90–94 1 3 4 0.25
95–99 0 1 1 0.06
වයස් කාණ්ඩය පිරිමි ගැහැණු එකතුව %
0–14 217 230 447 28.10
15–64 454 478 932 58.58
65+ 91 121 212 13.32

ජනගහන වර්ධන වේගය

  • −0.03%

ජාතිකත්වය

  • නියුවන්

ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්

  • නියුවන් 65.4%
  • නියුවන් අර්ධ වශයෙන් 14%
  • නියුවන් නොවන 20.6% (පැසිෆික් දූපත් වැසියන් 14% ක් සහ යුරෝපීයයන් සහ ආසියානුවන් ඇතුළුව අනෙකුත් අය 6.6% ක් ඇතුළත් වේ)

ආගම්

2022 සංගණනයේ ආගමික දත්ත:

  • එකලීසියා නියු (නියුහි සභා ක්‍රිස්තියානි පල්ලිය - ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ මිෂනාරිවරුන් විසින් ආරම්භ කරන ලද රෙපරමාදු පල්ලියකි) 61%
  • ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ පල්ලිය 9%
  • කතෝලික 7%
  • හත්වන දින ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් 3%
  • යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් 2%
  • අනෙක් 3%
  • කිසිවක් නැත 7%

භාෂා

  • නියුවන් (නිල; පොලිනීසියානු භාෂාව ටොංගන් භාෂාවට සමීපව සම්බන්ධයි), 46%
  • නියුවන් සහ ඉංග්‍රීසි, 32%
  • ඉංග්‍රීසි (නිල), 11%
  • නියුවන් සහ වෙනත්, 5%
  • වෙනත්, 6%

සෞඛ්‍යය

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව, පදිංචිකරුවන් පැහැදිලිවම සමේ පිළිකාවට ගොදුරු වේ. 2002 දී නියු හි සමේ පිළිකා මරණ අනුපාතය 100,000 කට 2,482 ක් වූ අතර එය වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය.

සංස්කෘතිය

නියු යනු නවසීලන්ත කලාකරුවෙකු සහ ලේඛකයෙකු වන ජෝන් පුලේගේ උපන් ස්ථානයයි. "The Shark That Ate the Sun" හි කතුවරයා වන ඔහු කැන්වසය මත ටපා රෙදි වලින් ආභාෂය ලැබූ නිර්මාණ ද පින්තාරු කරයි. 2005 දී, ඔහු ඕස්ට්‍රේලියානු ලේඛකයෙකු සහ මානව විද්‍යාඥයෙකු වන නිකලස් තෝමස් සමඟ සාම්ප්‍රදායික නියුවන් කලා ආකාරයක් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් වන "Hiapo: Past and Present in Niuean Barkcloth" සම-ලිවීය. මැටෆෙටු ස්මිත් ඕක්ලන්ඩ් හි පළමු නියුවන් කාන්තා රෙදි විවීම කණ්ඩායම ආරම්භ කළේය.

තාඕගා නියු යනු සංස්කෘතිය, සම්ප්‍රදාය සහ උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නව රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එහි වැදගත්කම හඳුනා ගනිමින්, රජය තාඕගා නියු නියු ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගික සැලැස්මේ (NISP) හයවන කුළුණ ලෙස එකතු කර ඇත.

මාධ්‍ය

නියු හි විකාශන අලෙවිසැල් දෙකක් ඇත, රූපවාහිනී නියු සහ රේඩියෝ සන්ෂයින්, නියු ගුවන් විදුලි සංස්ථාව විසින් කළමනාකරණය කර ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන අතර, එක් පුවත්පතක් වන නියු ස්ටාර්.

කලා සහ සංස්කෘතිය

හියාපෝ යනු නියු හි සාම්ප්‍රදායික කලා ආකෘතියකි, එය සියාපෝ හෝ න්ගාටු ටොන්ගා ට සමාන ලෙස සැලකේ. හියාපෝ සාදනු ලබන්නේ කඩදාසි මල්බෙරි ගසේ අභ්‍යන්තර පොත්ත එය නම්‍යශීලී ටපා රෙද්දක් බවට පත් වන තෙක් පහර දීමෙන් වන අතර එය ස්වභාවික ඩයි සහ ස්ටෙන්සිල් භාවිතයෙන් සරසා ඇත. සමහර නියු හියාපෝ කලාකරුවන්ට ජෝන් පුලේ සහ කෝරා-ඇලන් වික්ලිෆ් ඇතුළත් වේ.

නියු යනු ටකාලෝ හි නිවහන වන අතර එය සාම්ප්‍රදායිකව යුධ ක්‍රියාවක් ලෙස සිදු කරන නමුත් දැන් උපන් දින, අවමංගල්‍ය සහ වැදගත් සැමරුම් වැනි වඩාත් විධිමත් දේවල් සඳහා භාවිතා වේ. තකලෝ වාදනය කරන අය සාමාන්‍යයෙන් සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් අඳිති.

කෞතුකාගාර

2004 දී හෙටා සුළි කුණාටුව හුවානාකි සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය සහ කෞතුකාගාරය විනාශ කළේය. මෙම හානිය ගොඩනැගිලි විනාශ වීමට හේතු විය, නමුත් කෞතුකාගාරයේ එකතුවෙන් 90% කට වඩා අහිමි විය. 2018 දී ෆලේ ටෝ ටෝගා කෞතුකාගාරය, නියු සඳහා නව ජාතික කෞතුකාගාරයක් විවෘත කරන ලදී.

ආහාර පිසීම

දිවයිනේ පිහිටීම සහ නියු දූපතේ පලතුරු සහ එළවළු සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් නිපදවන නිසා, ස්වභාවික දේශීය නිෂ්පාදන, විශේෂයෙන් පොල්, දූපත් වල බොහෝ කෑම වර්ග වල දක්නට ලැබෙන අතර නැවුම් මුහුදු ආහාර ද එහි දක්නට ලැබේ. ජාතික ආහාරය වන ටකිහි, පොල් ක්‍රීම් සහ සිහින්ව කැපූ ටාරෝ සහ පැපොල් වලින් සාදා ඇති අතර එය කේක් වැනි ව්‍යුහයක් සාදනු ලැබේ. සාම්ප්‍රදායිකව සහ ජනප්‍රියව එය ටාරෝ කොළවල ඔතා උමු (පෘථිවි උඳුනක්) තුළ පිසිනු ලැබේ, නමුත් වර්තමානයේ මිනිසුන් තම නිවසේ උඳුන තුල ටකිහි පිසිනු ලැබේ.

ක්‍රීඩාව

කුඩා රටක් වුවද ක්‍රීඩා ගණනාවක් ජනප්‍රියයි. රග්බි සංගමය යනු පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයෙන්ම ක්‍රීඩා කරන ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාවයි; නියු 2008 FORU ඕෂනියා කුසලාන ශූරියන් විය. නෙට්බෝල් ක්‍රීඩා කරන්නේ කාන්තාවන් පමණි. ෆොනුආකුල හි සිදුරු නවයකින් යුත් ගොල්ෆ් පිටියක් සහ තනි තණකොළ බෝලිං හරිතයක් ඇත. නියු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම තරඟ දෙකක් පමණක් ක්‍රීඩා කර ඇතත්, නියු පාපන්දු තරඟාවලියෙන් සනාථ වන පරිදි, සංගම් පාපන්දු ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි. රග්බි ලීගය ද ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි.

නියු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලට සහභාගී වන නමුත් කුක් දූපත් මෙන් නොව, එය ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුවේ (IOC) සාමාජිකයෙකු නොවන අතර ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලට තරඟ නොකරයි. IOC නීතිරීතිවලට අනුව, ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වීමට "ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසින් පිළිගත් ස්වාධීන රාජ්‍යයක්" වීම අවශ්‍ය වේ.

සටහන්

  1. නියු සම්බන්ධයෙන් නවසීලන්තයේ ආණ්ඩුකාරවරයා නවසීලන්තයේ අධිරාජ්‍යයා නියෝජනය කරයි.
  2. බොහෝ රජයේ පිටු සහ ආයතනවල අග්‍රාමාත්‍යවරයා තවමත් "නියු හි අග්‍රාමාත්‍යවරයා" ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, මෑත කාලීන ජනමත විචාරණය නොතකා විකල්ප, සංක්‍රාන්ති හෝ අර්ධ-නිල නාමයක් ලෙස "අග්‍රාමාත්‍යවරයා" යන මාතෘකාව රඳවා ගනී.
  3. i/ˈnjuːeɪ/,/niːˈjuːeɪ/; Niuean: Niuē

යොමු කිරීම්

  1. TheCoconetTV. The National Anthem of Niue 'Ki Niue Nei'. YouTube. සම්ප්‍රවේශය 24 August 2023.
  2. "Religions in Niue | PEW-GRF". www.globalreligiousfutures.org. 14 December 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2 August 2020.
  3. "Niue National Strategic Plan 2016–2026" (PDF). Government of Niue. 2016. p. 35. 8 July 2023 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 14 November 2020.
  4. "The World today" (PDF). UN.
  5. "Repertory of Practice – Organs Supplement" (PDF). UN. p. 10. 19 October 2013 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  6. "Niue". GeoHive. 6 October 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 5 October 2013.
  7. "World Population Prospects 2022". population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. සම්ප්‍රවේශය July 17, 2022.
  8. "World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100" (XSLX). population.un.org ("Total Population, as of 1 July (thousands)"). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. සම්ප්‍රවේශය July 17, 2022.
  9. "Niue Household and Population Census 2022" (PDF). niue.prism.spc.int. Niue Statistics Office. සම්ප්‍රවේශය 5 May 2020.
  10. "The World Factbook – Central Intelligence Agency". cia.gov. 4 June 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 8 September 2017.
  11. "The World Factbook – Central Intelligence Agency". cia.gov. 24 April 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 8 September 2017.
  12. "Niue National Accounts estimates". niue.prism.spc.int. Niue Statistics Office. සම්ප්‍රවේශය 5 May 2020.
  13. Deverson, Tony; Kennedy, Graeme, eds. (2005). "Niue". The New Zealand Oxford Dictionary. Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195584516.001.0001. ISBN 978-0-19-558451-6. සම්ප්‍රවේශය 18 February 2022.
  14. "Introducing Niue". Lonely Planet. 25 October 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 24 October 2016.
  15. "Niue Islands Village Council Ordinance 1967". 28 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 28 October 2017.
  16. "QuickStats About Pacific Peoples". Statistics New Zealand. 2006. 19 November 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 28 October 2011.
  17. Moseley, Christopher; R. E. Asher, eds. (1994). Atlas of the World's Languages. New York: Routledge. p. 100.
  18. "Find a publication". New Zealand Ministry of Justice. 29 April 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 25 July 2013.
  19. "Niue". UNESCO International Bureau of Education.
  20. "List of member countries". World Health Organization. 21 August 2004 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  21. "Pacific Climate Change: Niue urges world leaders to leave legacy of action at climate conference". climatepasifika.blogspot.com.br. 8 December 2011.
  22. "Niue". Encyclopædia Britannica. 10 August 2015. https://www.britannica.com/place/Niue. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 17 January 2017. 
  23. Smith, S Percy (1903). "Niuē-fekai (or Savage) Island and its People". pp. 36–44.
  24. Horowitz, Anthony 'Tony' (2002). "8". Blue Latitudes: Boldly Going Where Captain Cook Has Gone Before..
  25. Marks, Kathy (9 July 2008). "World's smallest state aims to become the first smoke-free paradise island". The Independent. London. 21 June 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 21 July 2008.
  26. Langdon, Robert (1984) Where the whalers went: an index to the Pacific ports visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century, Canberra, Pacific Manuscripts Bureau, p. 192–3. ISBN 086784471X.
  27. Juergensmeyer, Mark; Roof, Wade C., eds (18 October 2011). "Nukai Peniamina". Encyclopedia of Global Religion. Sage Publishing. p. 925.
    ISBN 978-1452266565
    . https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ.     
  28. "A Brief History of Niue". Niue Pocket Guide. 14 July 2023. සම්ප්‍රවේශය 19 December 2023.
  29. "The Church Missionary Gleaner, October 1853". Savage Island. Adam Matthew Digital. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015.
  30. Commonwealth and Colonial Law by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966. p. 897
  31. "Constitution Act 1974". Paclii.org. සම්ප්‍රවේශය 20 November 2012.
  32. "Niue mourns the death of a young woman". Radio New Zealand. 2004-01-08. සම්ප්‍රවේශය 2024-01-20.
  33. "Niue is World's First Country to Become a Dark Sky Place". International Dark Sky Association. 7 March 2020. සම්ප්‍රවේශය 9 March 2020.
  34. "Remarks by President Biden at the U.S.-Pacific Island Country Summit". The White House (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 2022-09-29. සම්ප්‍රවේශය 2022-10-02.
  35. "Statement on the Recognition of Niue and the Establishment of Diplomatic Relations". The American Presidency Project. 25 September 2023. සම්ප්‍රවේශය 25 September 2023.
  36. Jacobson G, Hill PJ (1980) Hydrogeology of a raised coral atoll, Niue Island, South Pacific Ocean. Journal of Australian Geology and Geophysics, 5 271–278.
  37. Whitehead, N. E.; J. Hunt; D. Leslie; P. Rankin (June 1993). "The elemental content of Niue Island soils as an indicator of their origin" (PDF). New Zealand Journal of Geology & Geophysics. 36 (2): 243–255. Bibcode:1993NZJGG..36..243W. doi:10.1080/00288306.1993.9514572. 2 December 2007 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 3 December 2007.
  38. "Weatherbase: Historical Weather for Alofi, Niue". Weatherbase. සම්ප්‍රවේශය 3 August 2009.
  39. "Capacity Building related to Multilateral Environmental Agreements (MEAs) in African, Caribbean and Pacific (ACP) Countries: Niue Island Organic Farmers Association". European Union. 20 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 December 2016.
  40. "Niue Agriculture Sector Plan 2015–2019" (PDF). Niue Department of Agriculture, Forestry and Fisheries.
  41. "Niue Island Organic Farmers Association – PoetCom". www.organicpasifika.com. 9 September 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 8 September 2017.
  42. Rogers, Simon (21 June 2012). "World carbon emissions: the league table of every country". The Guardian (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 29 January 2019.
  43. "Niue". European External Action Service. 26 February 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 23 August 2017.
  44. "Niue – Tuila Office Tuila overview". Sunnyportal.com. සම්ප්‍රවේශය 23 August 2017.
  45. "Niue: Intended Nationally Determined Contributions" (PDF). United Nations Framework Convention on Climate Change.
  46. "Niue Strategic Energy Road Map 2015–2025" (PDF).
  47. "Niue to embrace more solar and wind power". Radio New Zealand. 3 November 2015.
  48. "Niue – Tuila Office – Tuila overview". Sunny Portal. සම්ප්‍රවේශය 26 June 2010.
  49. "Achievements for Niue". The European Commission's Delegation to the Pacific. 26 February 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 31 July 2009.
  50. "Six Island Nations Commit to 'Fossil Fuel-Free Pacific,' Demand Global Just Transition". www.commondreams.org (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2023-07-01.
  51. "Port Vila call to phase out fossil fuels". RNZ (New Zealand English බසින්). 2023-03-22. සම්ප්‍රවේශය 2023-07-01.
  52. Ligaiula, Pita (2023-03-17). "Port Vila call for a just transition to a fossil fuel free Pacific | PINA" (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 1 July 2023 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2023-07-01.
  53. Evans, Monica (3 November 2022). "Small island, big ocean: Niue makes its entire EEZ a marine park". Mongabay. සම්ප්‍රවේශය 22 August 2023.
  54. Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
  55. Lua දෝෂය in Module:I18n at line 371: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  56. "Huvalu Forest Conservation Area (Niue)". Pacific Islands Protected Area Portal. Pacific Regional Environment Programme. 2021. 1 January 2022 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 6 March 2021.
  57. "Huvalu and environs". BirdLife Data Zone. BirdLife International. 2021. සම්ප්‍රවේශය 6 March 2021.
  58. "Niue Constitution Act 1974: Schedule 2: The Constitution of Niue (English language version), s1". legislation.govt.nz. 29 August 1974. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  59. "Niue's Government and Politics". www.niuegov.com. සම්ප්‍රවේශය 19 October 2017.
  60. "Enroll to vote". New Zealand Government. June 10, 2020. සම්ප්‍රවේශය June 18, 2020.
  61. "Niue's only party dissolved". RNZ. 21 July 2003. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  62. Constitution of Niue, s2.
  63. "Niuean criminal court system". Association of Commonwealth Criminal Lawyers. Archived from the original on 24 July 2011. සම්ප්‍රවේශය 29 December 2010.{{cite web}}: CS1 maint: unfit URL (link)
  64. Masahiro Igarashi, Associated Statehood in International Law, p. 167
  65. "Towards self-government, or something". Pacific Islands Monthly. Vol. 45, no. 10. 1 October 1974. p. 7. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022 – via National Library of Australia.
  66. "Government of Niue – Niue & New Zealand High Commission – Komisina Tokoluga Niue mo Niu Silani". www.gov.nu. 7 August 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 7 August 2021.
  67. McDonald, Caroline (2018). Decolonisation and Free Association: The Relationships of the Cook Islands and Niue with New Zealand (PDF) (PhD). Victoria University of Wellington. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  68. "UNESCO.ORG | Communities | Member States". Erc.unesco.org. 28 July 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 20 November 2012.
  69. "Full text of joint communiqué on the establishment of diplomatic relations between China and Niue". Xinhua News Agency. 12 December 2007. 3 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 6 March 2008.
  70. "India establishes Diplomatic Relations with Niue". Ministry of External Affairs of India. 4 September 2012. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2012.
  71. "Foreign Minister Davutoğlu "In the last six years, we have taken significant steps to strengthen our relations with Pacific Island States"". Republic of Türkiye. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  72. Margaret Pointer (2000). Tagi tote e loto haaku – My Heart is Crying a Little: Niue Involvement in the Great War 1914–1918. Editorips@usp.ac.fj. ISBN 978-982-02-0157-6.
  73. "ISO 3166-1 Newsletter VI-9 "Name changes for Fiji, Myanmar as well as other minor corrections"" (PDF). 14 July 2011. සම්ප්‍රවේශය 9 August 2020. Correct the long name which was incorrect[.]
  74. "Niue". 14 December 2022.
  75. Turrell, Claire (30 May 2022). "Tiny Pacific island nation declares bold plan to protect 100% of its ocean". The Guardian. සම්ප්‍රවේශය 22 August 2023.
  76. "Illegal Fishing Targeted" (PDF). Navy Today. December 2021. සම්ප්‍රවේශය 21 August 2023.
  77. "More than 20 fishing vessels inspected during New Zealand-led South Pacific fisheries patrol". New Zealand – Ministry for Primary Industries. 11 August 2023. සම්ප්‍රවේශය 21 August 2023.
  78. "NZ Navy Hydrographers get to work mapping Niue's unique landscape". New Zealand Defence Force. 28 July 2022. සම්ප්‍රවේශය 22 August 2023.
  79. Evans, Monica (3 November 2022). "Small island, big ocean: Niue makes its entire EEZ a marine park". Mongabay. සම්ප්‍රවේශය 22 August 2023.
  80. "New Zealand Military 'Not in a Fit State,' Government Says". The Defence Post. 4 August 2023. සම්ප්‍රවේශය 21 August 2023.
  81. "Cutting-edge new aircraft have increased NZ's surveillance capacity – but are they enough in a changing world?". The Conversation. 26 July 2023. සම්ප්‍රවේශය 22 August 2023.
  82. "Defence Policy and Strategy Statement 2023" (PDF). New Zealand Government. August 2023. සම්ප්‍රවේශය 21 August 2023.
  83. Niue Customs Act 1966, Niue Customs Tariff Act 1982
  84. "Country Information Paper – Niue". New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade. 8 April 2009. 21 July 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 April 2009.
  85. "Niue". World Factbook. CIA. සම්ප්‍රවේශය 2 October 2008.
  86. "2018 Pacific Community pocket statistical summary" (PDF).[permanent dead link]
  87. "Niue Foou - A New Niue: Cyclone Heta Recovery Plan" (PDF). Government of Niue. April 2004. සම්ප්‍රවේශය 14 March 2023.
  88. "NZ gives $5 million to help rebuild Niue". New Zealand Government. 21 January 2004. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  89. "Reef Group looks to NZ for help Niue projects". Radio New Zealand. 13 March 2008.
  90. "Two new processing plants officially opened on Niue". RNZ. 18 October 2004. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  91. "Yamarna loses passion for Niue's uranium". The Age. 6 September 2005. සම්ප්‍රවේශය 24 December 2007.
  92. NIUE: No Mineable Uranium, Says Exploration Company, Pacific Magazine, 3 November 2005. Retrieved 24 December 2007.
  93. "ASIC takes action against directors of Melbourne mining company" (Press release). Australian Securities and Investments Commission. 23 ජනවාරි 2007. 23 මාර්තු 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 24 දෙසැම්බර් 2007.
  94. "ASIC discontinues proceedings against directors of Melbourne mining company" (Press release). Australian Securities and Investments Commission. 4 ජූලි 2008. 23 මාර්තු 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 4 සැප්තැම්බර් 2008.
  95. Ainge Roy, Eleanor (27 October 2016). "Land that debt forgot: tiny Pacific country of Niue has no interest in loans". The Guardian. සම්ප්‍රවේශය 23 August 2017.
  96. "Pacific Financial Technical Assistance Centre". PFTAC. සම්ප්‍රවේශය 20 November 2012.
  97. "Financial Snapshot: 1 July 2020 – 31 January 2021" (PDF). Department of Finance and Planning. 1 April 2021. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.[permanent dead link]
  98. "Niue Constitution Act 1974: section 7". legislation.govt.nz. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  99. "Niue: Country Classification" (PDF). Asian Development Bank. October 2021. p. 9. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  100. "12.5% Niue Consumption Tax from 1 April". Niue Business News. 26 February 2009. 16 January 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  101. Rhoads, Christopher (29 March 2006). "On a tiny island, catchy Web name sparks a battle". Post-gazette.com. සම්ප්‍රවේශය 26 June 2010.
  102. "Niue government criticised over internet stance". RNZI. 13 November 2007. සම්ප්‍රවේශය 26 June 2010.
  103. "WiFi Nation". WiFi Nation. 27 December 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 12 January 2020.
  104. "'Digital colonisation': A tiny island nation just launched a major effort to win back control of its top-level internet domain". 16 December 2020. 16 December 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  105. Country Pasture/Forage Resource Profiles: Niue සංරක්ෂණය කළ පිටපත 4 දෙසැම්බර් 2017 at the Wayback Machine, United Nations Food and Agriculture Organization, January 2009.
  106. Pollock, Nancy J. (1979). "Work, wages, and shifting cultivation on Niue". Journal of Pacific Studies. 2 (2). Pacific Institute: 132–43.
  107. "Niue Agriculture Sector Plan 2015–2019" (PDF). Department of Agriculture, Forestry and Fisheries. p. 12. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  108. Eagles, Jim (23 September 2010). "Niue: Hunting the uga". The New Zealand Herald. සම්ප්‍රවේශය 30 October 2011.
  109. "Pacific Success – Niue Vanilla International". Pacific Trade Invest Australia. 8 January 2019. 18 July 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  110. Niue Agricultural Census 1989 – Main Results, United Nations Food and Agriculture Organization, 1989.
  111. "Air NZ flights in 2024". Stuff (Fairfax). 2023.
  112. "Niue Tourism – Official Website". 24 August 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 4 June 2013.
  113. "Sailing Season Commences on Niue – Niue". Niueisland.com. 28 August 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 23 August 2017.
  114. "The Rock of the Pacific – Niue". 20 November 2008. 20 November 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  115. "Niue Yacht Club – Damage NYC Mooring #10". Nyc.nu. 10 July 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 23 August 2017.
  116. Jo Moir (18 April 2016). "Foreign Affairs minister Murray McCully denies link between party donation and Niue contract". Stuff.
  117. Valerie Stimack (March 10, 2020). "Pacific Island Niue Becomes The World's First Dark Sky Nation". Forbes. 11 March 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  118. "National E-commerce Assessment: Niue" (PDF). Pacific Islands Forum. 2020. 2 November 2022 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  119. "Light Reading – Networking the Telecom Industry". Unstrung.com. 21 July 2003 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 20 November 2012.
  120. Creating a Wireless Nation සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 මැයි 2012 at the Wayback Machine, IUSN White Paper, July 2003
  121. "One laptop for every Niuean child". BBC News. 22 August 2008. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2010.
  122. "Niue schoolchildren all have laptops". RNZ. 22 August 2008. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  123. "Niue Pilot System". Openbts.sourceforge.net. 24 February 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 26 June 2010.
  124. "NIUE'S MANATUA CABLE GOES LIVE AND DELIVERS WORLD CLASS ULTRA FAST FIBRE INTERNET". Pacific Online. 24 May 2021. 8 July 2023 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  125. "Niue Population". Niue Statistics. සම්ප්‍රවේශය 18 April 2024.
  126. "UNSD — Demographic and Social Statistics". unstats.un.org. සම්ප්‍රවේශය 2023-05-10.
  127. "Niue household and population census 2017 | Statistics for Development Division". sdd.spc.int. සම්ප්‍රවේශය 2024-12-08.
  128. "2022 Niue Census of Population and Housing Report" (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-05-24.
  129. "UV radiation: Burden of disease by country". World Health Organization, Global Health Observatory Data Repository. 2002.
  130. Whitney, Scott (1 ජූලි 2002). "The Bifocal World of John Pule: This Niuean Writer and Painter Is Still Searching for a Place To Call Home". Pacific Magazine. 6 ඔක්තෝබර් 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී..
  131. "John Pule and Nicholas Thomas. Hiapo: Past and present in Niuean barkcloth". New Zealand: Otago University Press. 18 October 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 20 November 2012.
  132. Bentley, Paulina. "Weaving the present". Auckland War Memorial Museum.
  133. "ARTBEAT". Stuff (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2009-07-23. සම්ප්‍රවේශය 2021-11-16.
  134. "Niue National Strategic Plan 2009 – 2013" (PDF). Government of Niue. p. 4. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2022.
  135. "Le Programme international pour le développement de la communication de l'UNESCO soutient le journal de Niue", UNESCO, 16 July 2002
  136. Barnett, Jon; Ellemor, Heidi (2007). "Niue after Cyclone Heta". Australian Journal of Emergency Management (ඉංග්‍රීසි බසින්). 22 (1): 3–4.
  137. Barnett, Jon (2008-06-01). "The Effect of Aid On Capacity To Adapt To Climate Change: Insights From Niue". Political Science. 60 (1): 31–45. doi:10.1177/003231870806000104. ISSN 0032-3187. S2CID 155080576.
  138. Pasisi, Jessica Lili (2020). Kitiaga mo fakamahani e hikihikiaga matagi he tau fifine Niue: tau pūhala he tau hiapo Niue women's perspectives and experiences of climate change: a hiapo approach (PhD thesis) (ඉංග්‍රීසි බසින්). The University of Waikato. hdl:10289/13380.
  139. "Art & Culture". The Official Website Of Niue Tourism (New Zealand English බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2021-08-24.
  140. "Niue take Oceania Cup rugby union final". Radio Australia. 1 September 2008. 16 September 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  141. "Commonwealth Games: How a 'frankly embarrassing' selection dispute soured Niue's shot at lawn bowls success". Stuff. 10 August 2022. සම්ප්‍රවේශය 14 March 2023.
  142. "Niue". insidethegames.biz. 2012-10-30. සම්ප්‍රවේශය 2023-10-16.
  143. "127th IOC Session comes to close in Monaco". International Olympic Committee. 9 December 2014. සම්ප්‍රවේශය 6 August 2016. The NOC of Kosovo met the requirements for recognition as outlined in the Olympic Charter. These include the sport and technical requirements as well as the definition of "country" as defined in Rule 30.1 – "an independent State recognised by the international community". Kosovo is recognised as a country by 108 of the 193 UN Member States.
ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව

විකිපීඩියා, විකි, විශ්වකෝෂය, පොත, පුස්තකාලය, ලිපිය, කියවීම, නොමිලේ බාගත කිරීම, නියු පිළිබඳ තොරතුරු, නියු යනු කුමක්ද? නියු යනු කුමක් දර්ශනය කරන්නේ?

මුල් පිටුව | ඉහළට යාම

අපව අමතන්න

© 2025 www.dl1.si-lk.nina.az — සියලු හිමිකම් සුරකින ලදී.