ටොකෙලාවු (i/ˈtoʊkəlaʊ/; සාහි. north-northeast – lit. north wind; කලින් යුනියන් දූපත් ලෙස හැඳින්වූ අතර, 1976 වන තෙක් නිල වශයෙන් ටොකෙලාවු දූපත් ලෙස හැඳින්විණි.) යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ නවසීලන්තයේ යැපෙන භූමියකි. එය නිවර්තන කොරල් අතොළු තුනකින් සමන්විත වේ: අටෆු, නුකුනෝනු සහ ෆකාඕෆෝ. ඒවායේ ඒකාබද්ධ භූමි ප්රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 10 කි. මෙම තුනට අමතරව, ස්වේන්ස් දූපත ( Olohega ), එම දූපත් සමූහයේම කොටසක් වන අතර, එය අඛණ්ඩ භෞමික ආරවුලකට භාජනය වේ; එය දැනට ඇමරිකානු සැමෝවාවේ කොටසක් ලෙස එක්සත් ජනපදය විසින් පරිපාලනය කරනු ලැබේ. ටොකෙලාවු සමෝවා දූපත් වලට උතුරින්, ටුවාලු වලට නැගෙනහිරින්, ෆීනික්ස් දූපත් වලට දකුණින්, වඩාත් දුරින් පිහිටි රේඛීය දූපත් වලට නිරිත දෙසින් සහ කුක් දූපත් වලට වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇත.
ටොකෙලාවු | |
|---|---|
නවසීලන්තයේ යැපෙන භූමිය | |
ධජය ලාංඡනය | |
| ආදර්ශ පාඨය: "Tokelau mo te Atua" (Tokelauan) ("සර්වබලධාරි දෙවියන් වෙනුවෙන් ටොකෙලාවු") | |
| නිල ගීය: "Te Atua o Tokelau" | |
| Royal anthem: "God Save the King" | |
සියලුම ටොකෙලාවු දූපත් වල සිතියම. ස්වේන්ස් දූපත දකුණට පෙන්වා ඇත. | |
| ස්වෛරී රාජ්යය | නවසීලන්තය |
| ආරක්ෂිත ප්රදේශය නිර්මාණය කිරීම | 1889 ජුනි |
| බ්රිතාන්ය යටත් විජිතය | 1916 පෙබරවාරි 29 |
| නවසීලන්තයට පැවරීම | 1926 පෙබරවාරි 11 |
| නවසීලන්ත ස්වෛරීභාවය | 1949 ජනවාරි 1 |
| අගනුවර | සෑම අතොළුවකටම තමන්ගේම පරිපාලන මධ්යස්ථානයක් ඇත. |
| විශාලතම city | අටාෆු |
| නිල භාෂා |
|
| ජන අන්වර්ථ නම් | ටොකෙලාවුවන් |
| රජය | ව්යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් යටතේ බලය බෙදා හරින ලද පාර්ලිමේන්තු යැපීම |
• රාජාණ්ඩුව | III වන චාල්ස් |
• පරිපාලක | ඩොන් හිගින්ස් |
• ටොකෙලාවු රජයේ ප්රධානියා | එසෙරා ෆොෆෝ ටුයිසානෝ |
| ව්යවස්ථාදායකය | ජෙනරාල් ෆොනෝ |
| භූමි ප්රදේශය | |
• මුළු | 10 km2 (3.9 sq mi) |
• ජලය (%) | නොසැලකිය හැකි |
| ඉහළම උන්නතාංශය | 5 m (16 ft) |
| ජනගහනය | |
• 2025 estimate | 2,608 ▲ |
• 2016 සංගණනය | 1,499 (237 වෙනි) |
• ඝනත්වය | 115/km2 (297.8/sq mi) (86 වෙනි) |
| GDP (nominal) | 2017 estimate |
• Total | ඇ.ඩො. 9,406,225 |
• Per capita | ඇ.ඩො. 6,275 |
| මුදල් | නවසීලන්ත ඩොලරය (NZ$) (NZD) |
| වේලා කලාපය | UTC+13:00 |
| Date format | දිදි/මාමා/වවවව |
| රිය පැදවීමේ පැත්ත | වම |
| ඇමතුම් කේතය | +690 |
| ISO 3166 කේතය | TK |
| අන්තර්ජාල TLD | .tk |
ටොකෙලාවුහි ආසන්න වශයෙන් 1,500 ක ජනගහනයක් සිටී; එය ලෝකයේ ඕනෑම ස්වෛරී රාජ්යයක හෝ යැපෙන රාජ්යයක සිව්වන කුඩාම ජනගහනය ඇත. 2016 සංගණනයට අනුව, එහි පදිංචිකරුවන්ගෙන් 45% ක් පමණ විදේශයන්හි උපත ලබා ඇති අතර, බොහෝ දුරට සැමෝවා හෝ නවසීලන්තයේ ය. ජනගහනයේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 69 ක් වන අතර එය අනෙකුත් සාගර දූපත් ජාතීන්ගේ මව් භාෂාව හා සැසඳිය හැකිය. ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 94% ක් ටොකෙලාවු භාෂාව ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව ලෙස කතා කරති. ඕනෑම ජාතියකට වඩා කුඩාම ආර්ථිකය ටොකෙලාවු සතුව ඇත. එය පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ ප්රමුඛයා වන අතර ලෝකයේ පළමු 100% සූර්ය බලයෙන් ක්රියාත්මක වන ජාතිය වේ.
නවසීලන්ත රජය සහ ටොකෙලාවු රජය යන දෙකම විසින් ටොකෙලාවු නිල වශයෙන් ජාතියක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. එය නිදහස් හා ප්රජාතන්ත්රවාදී වන අතර සෑම වසර තුනකට වරක් මැතිවරණ පැවැත්වේ. කෙසේ වෙතත්, 2007 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් ටොකෙලාවු එහි ස්වයං පාලන නොවන ප්රදේශ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී. ටොකෙලාවු වැසියන් ජනමත විචාරණවලදී තවදුරටත් ස්වයං නිර්ණය සඳහා තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් ලබා ගැනීමට දෙවරක්ම යන්තම් අසමත් වී ඇති බැවින්, එය මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම මතභේදාත්මක ය, සහ දූපත් වල කුඩා ජනගහනය ස්වයං පාලනයේ ශක්යතාව අභියෝගාත්මක කරයි. ටොකෙලාවු හි ව්යවස්ථාදායක, පරිපාලන සහ අධිකරණ පද්ධතිවල පදනම වන්නේ 1948 ටොකෙලාවු දූපත් පනත වන අතර එය කිහිප වතාවක් සංශෝධනය කර ඇත. 1993 සිට, භූමිය වාර්ෂිකව තමන්ගේම රජයේ ප්රධානියා වන උලු-ඕ-ටොකෙලාවු තෝරා පත් කර ගෙන ඇත. 1993 ට පෙර, ටොකෙලාවු හි පරිපාලකයා රජයේ ඉහළම නිලධාරියා වූ අතර එම භූමිය නවසීලන්ත රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවක් විසින් සෘජුවම පරිපාලනය කරන ලදී.
නිරුක්තිය
ටොකෙලාවු යනු ස්වදේශීය ටොකෙලාවු භාෂාවෙන් "උතුරු සුළඟ" යන අර්ථය ඇති වචනයකි. ටොකෙලාවු දූපත් කලින් කාලයක යුරෝපීය ගවේෂකයන් විසින් යුනියන් දූපත් සහ යුනියන් කණ්ඩායම ලෙස නම් කරන ලදී. 1946 දී ටොකෙලාවු දූපත් දූපත් වල නිල නාමය ලෙස පිළිගනු ලැබීය. 1976 දෙසැම්බර් 9 වන දින එම නම නිල වශයෙන් ටොකෙලාවු ලෙස කෙටි කරන ලදී.
ඉතිහාසය
පූර්ව ඉතිහාසය
පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ ටොකෙලාවු - අටෆු, නුකුනෝනු සහ ෆකාඕෆෝ - යන අතොළු වසර 1,000 කට පමණ පෙර සැමෝවා සිට ජනාවාස වූ බවත් නැගෙනහිර පොලිනීසියාවට පිවිසෙන දොරටුවක් විය හැකි බවත්ය. වැසියන් පොලිනීසියානු මිථ්යා කථා සහ දේශීය දෙවියා වන ටුයි ටොකෙලාවු වැළඳ ගනී. කාලයත් සමඟ ඔවුන් සුවිශේෂී සංගීත සහ කලා ආකාර වර්ධනය කර ගත්හ. සමාජීය සහ භාෂාමය සහජීවනය පවත්වා ගනිමින්, පරමාණු තුන ඓතිහාසිකව දේශපාලනිකව වෙන වෙනම ක්රියාත්මක වී ඇත. ටොකෙලාවු සමාජය ප්රධාන වශයෙන් වංශ විසින් පාලනය කර ඇති අතර, අටොල් අතර ගැටුම් සහ යුද්ධ මෙන්ම අන්තර් විවාහ ද ඉඳහිට සිදුවී ඇත. අටෆු විසුරුවා හැරීමෙන් පසු "ප්රධාන දූපත" වන ෆකාඕෆෝ, අටෆු සහ නුකුනෝනු කෙරෙහි යම් ආධිපත්යයක් දැරීය. අටොල්වල ජීවිතය ඓතිහාසික වශයෙන් යැපුම් මත පදනම් වූ අතර, ප්රධාන වශයෙන් මාළු සහ පොල් මත රඳා පැවති ආහාර වේලක් විය.
වෙනත් සංස්කෘතීන් සමඟ සම්බන්ධතා
අටෆු දුටු පළමු යුරෝපීයයා වූයේ 1765 ජුනි 24 වන දින බ්රිතාන්ය නාවික හමුදා නිලධාරි කොමදෝරු ජෝන් බයිරන් ය. ඔහු දූපත යෝර්ක් දූපතේ ආදිපාදවරයා ලෙස හැඳින්වීය. වෙරළට ගොඩ බැස්ස ඔහුගේ ගවේෂණයේ පාර්ශවයන් වාර්තා කළේ වත්මන් හෝ පෙර වැසියන්ගේ කිසිදු සලකුණක් නොමැති බවයි. බයිරන්ගේ සොයාගැනීම ගැන දැනගත් කපිතාන් එඩ්වඩ් එඩ්වර්ඩ්ස්, 1791 ජුනි 6 වන දින බවුන්ටි කැරලිකරුවන් සොයා අටෆු වෙත ගියේය. ඔවුන්ට කිසිදු පදිංචිකරුවෙකු හමු නොවූ නමුත්, ඔරු සහ ධීවර ආම්පන්න සහිත නිවාස එහි තිබූ බව දුටු අතර, එයින් ඇඟවුණේ දූපත අසල පිහිටි අනෙකුත් දූපත් වලින් ධීවර කණ්ඩායම් විසින් තාවකාලික වාසස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කරන බවයි. 1791 ජුනි 12 වන දින, එඩ්වර්ඩ්ස් තවත් දකුණට යාත්රා කළ අතර, නුකුනෝනු දුටු අතර, එය ක්ලැරන්ස් දූපතේ ආදිපාදවරයා ලෙස නම් කළේය. වෙරළට ගිය ගොඩබෑමේ කණ්ඩායමකට වැසියන් සමඟ සම්බන්ධතා ඇති කර ගැනීමට නොහැකි වූ නමුත්, "මොරයිස්", භූමදාන කරන ස්ථාන සහ දිවයිනේ කලපු හරහා යාත්රා කරන "මැද වේදිකා" සහිත ඔරු දුටුවේය.
1825 ඔක්තෝබර් 29 වන දින, USS ඩොල්ෆින් හි අගෝස්තු ආර්. ස්ට්රෝං සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය නුකුනෝනු දූපතට පැමිණියහ. ඔහු මෙසේ ලිවීය:
පරීක්ෂා කිරීමේදී, ඔවුන් ඉතා කුඩා ජනාවාසයෙන් සියලුම කාන්තාවන් සහ ළමයින් ඉවත් කර, කලපුවේ පර්වතයකින් ඔසවා තැබූ ඔරුවලට දමා ඇති බව අපට පෙනී ගියේය. ඔවුන් නිතරම වෙරළට ළඟා වූ නමුත්, අපි ළඟා වූ විට ඔවුන් විශාල ශබ්දයක් සහ වර්ෂාපතනයක් සමඟ ඉවත් විය.
1835 පෙබරවාරි 14 වන දින, එක්සත් ජනපද තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නෞකාවක් වන ජෙනරාල් ජැක්සන් හි කපිතාන් ස්මිත්, ෆකාඕෆෝ දුටු බව ලිවීය, එය ඔහු ඩි'වුල්ෆ් දූපත ලෙස හැඳින්වීමට තෝරා ගත්තේය. 1841 ජනවාරි 25 වන දින, එක්සත් ජනපද ගවේෂණ ගවේෂණය අටෆු වෙත ගිය අතර, දූපතේ ජීවත් වන කුඩා ජනගහනයක් සොයා ගත්තේය. පදිංචිකරුවන් එහි තාවකාලිකව පමණක් සිටින බව පෙනෙන්නට තිබුණි, මන්ද ඔවුන් අතර ප්රධානියෙකු නොසිටි අතර, ඔවුන් සතුව සාමාන්යයෙන් දූපත් අතර ගමන් සඳහා භාවිතා කරන ද්විත්ව ඔරු වර්ගයක් තිබුණි. ඔවුන් අතීතයේ විදේශිකයන් සමඟ අන්තර් ක්රියා කළ බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි, මන්ද ඔවුන් ගවේෂණ කණ්ඩායම සමඟ හුවමාරු කිරීමේ ආශාව ප්රකාශ කළ අතර, ඔවුන් සතුව විදේශීය සම්භවයක් ඇති අයිතම තිබුණි: නිල් පබළු සහ ගුවන් යානා යකඩ. දින කිහිපයකට පසු, ප්රංශ ගවේෂක කැප්ටන් මෝර්වන් ෆකාඕෆෝ දුටුවේය. ඇමරිකානු ගවේෂණය 1841 ජනවාරි 28 වන දින නුකුනෝනු වෙත ළඟා වූ නමුත් වැසියන් පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් වාර්තා කළේ නැත. 1841 ජනවාරි 29 වන දින, ගවේෂණ කණ්ඩායම ෆකාඕෆෝ දුටු අතර එය බොව්ඩිච් ලෙස නම් කරන ලදී. ෆකාඕෆෝ දූපත් වැසියන් පෙනුමෙන් සහ හැසිරීමෙන් අටෆු දූපත් වැසියන්ට සමාන බව සොයා ගන්නා ලදී.
මිෂනාරිවරු 1845 සිට 1870 දක්වා ටොකෙලාවු හි ක්රිස්තියානි ධර්මය දේශනා කළහ. වොලිස් දූපතේ ('උවියා' ලෙසද හැඳින්වේ) ප්රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ සැමෝවාහි ප්රොතෙස්තන්ත ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ මිෂනාරිවරු ටොකෙලාවුවරුන් ආගමට හැරවීම සඳහා ස්වදේශික ගුරුවරුන් භාවිතා කළහ. ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමය විසින් අටෆු රෙපරමාදු ආගමට හරවන ලදී, නුකුනෝනු කතෝලික ආගමට හරවන ලද අතර ෆකාඕෆෝ නිකායන් දෙකටම හරවන ලදී. ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ පූජ්ය සැමුවෙල් ජේම්ස් විට්මි 1870 දී ටොකෙලාවු වෙත ගියේය.
ස්වේන්ස් දූපතේ පදිංචි එලි ජෙනින්ග්ස් ජ්යෙෂ්ඨයාගේ උදව්වෙන්, පේරු "කළු කුරුල්ලා" වහල් වෙළෙන්දෝ 1863 දී පැමිණ, ශක්තිමත් පිරිමින් (253) පමණ පැහැරගෙන ගොස් කම්කරුවන් ලෙස වැඩ කිරීමට ඉඩ සලසා දුන් අතර, අතොළු ජනාකීර්ණ කළහ. ටොකෙලාවුවන් පිරිමින් අතීසාරය සහ වසූරිය නිසා මිය ගිය අතර, ඉතා සුළු පිරිසක් ආපසු පැමිණියහ. එම පාඩුවත් සමඟ, පාලන ක්රමය "ටවුපුලේගා" හෙවත් "වැඩිහිටියන්ගේ කවුන්සිල" මත පදනම් වූ අතර, ඒ මත එක් එක් අතොළුවේ තනි පවුල් නියෝජනය විය. එම කාලය තුළ, පොලිනීසියානු සංක්රමණිකයන් පදිංචි වූ අතර, ඇමරිකානු, ස්කොට්ලන්ත, ප්රංශ, පෘතුගීසි සහ ජර්මානු වෙරළබඩ වැසියන් පදිංචි වූ අතර, දේශීය කාන්තාවන් විවාහ කර ගනිමින් අතොළු නැවත ජනාකීර්ණ කළහ.
1856 දී එක්සත් ජනපදය ගුවානෝ දූපත් පනත යටතේ දිවයින සහ අනෙකුත් ටොකෙලාවුවන් අතොළු කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය තමන් සතු බව කියා සිටියේය. 1979 දී, ටොකෙලාවු නවසීලන්ත ස්වෛරීභාවය යටතේ පවතින බව එක්සත් ජනපදය පිළිගත් අතර, ටොකෙලාවු සහ ඇමරිකානු සැමෝවා අතර සමුද්රීය සීමාවක් ටොකෙලාවු ගිවිසුම මගින් ස්ථාපිත කරන ලදී.
1889 දී, ටොකෙලාවු එක්සත් රාජධානියේ ආරක්ෂිත ප්රදේශයක් බවට පත් විය. මෙය 1916 දක්වා පැවතුනි, එය ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් ජනපදයට ඈඳා ගෙන ඇතුළත් කරන ලදී. 1926 දී එය නවසීලන්තයට ඇතුළත් කරන ලදී.
නිවර්තන සුළි සුළං
2005 පෙබරවාරි අග සහ මාර්තු මුලදී පර්සි සුළි කුණාටුව ටොකෙලාවු වෙත පහර දී දැඩි ලෙස හානි කළේය. අනාවැකිකරුවන් සුළි කුණාටුවේ ශක්තිය සහ එය ටොකෙලාවු අසල පවතින කාලය අවතක්සේරු කළහ. එය වසන්ත වඩදිය බාදිය සමඟ සමපාත වූ අතර එමඟින් ෆකාඕෆෝ සහ නුකුනෝනු ගම්මාන දෙකෙහි බොහෝ ප්රදේශයක් මුහුදු ජලයෙන් යට විය. සුළි කුණාටුව නිසා අටොල් තුනේම දූපත් කිහිපයක විශාල ඛාදනයක් ඇති වූ අතර, මාර්ග සහ පාලම් වලට හානි සිදු වූ අතර විදුලි බලය සහ විදුලි සංදේශ පද්ධතිවලට බාධා ඇති විය. සුළි කුණාටුව කෙසෙල්, පොල් සහ පැන්ඩනස් ඇතුළු ආහාර බෝග වලට සැලකිය යුතු හා පුළුල් හානියක් සිදු කළේය. එය කිසිවෙකුට බරපතල ලෙස හානි නොකළ නමුත් ගම්වැසියන්ට සැලකිය යුතු දේපළ ප්රමාණයක් අහිමි විය.
සාමාන්ය වඩදිය බාදිය ඇති ජලයට වඩා සැලකිය යුතු භූමි ප්රමාණයක් දෙක මීටර් (6.6 අඩි) ට වඩා වැඩි නොවේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ටොකෙලාවු අනාගත මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ අවදානමට විශේෂයෙන් ගොදුරු විය හැකි බවයි.
වේලා කලාපය
2011 දෙසැම්බර් වන තෙක්, ටොකෙලාවු සම්බන්ධීකරණ විශ්ව වේලාවට (UTC) පැය 11ක් පසුපසින් සිටියේය. 2011 දෙසැම්බර් 29 වන දින මධ්යම රාත්රියේදී සැමෝවා ජාත්යන්තර දින රේඛාවේ පැති මාරු කිරීමට ගත් තීරණයට ප්රතිචාර වශයෙන් ටොකෙලාවු UTC+13:00 වෙත මාරු විය. මෙය ටොකෙලාවු නවසීලන්ත වේලාවට සමීප කළේය (සහ ක්රියාවලියේදී දෙසැම්බර් 30 මඟ හරින ලදී).
"ජාත්යන්තර වේලා කලාප ප්රජාව 1901 සිට ටොකෙලාවු සඳහා වැරදි දේශීය වේලාව ලැයිස්තුගත කර ඇති බව පෙනේ" සහ "ෂෑන්ක්ස්/පොටෙන්ගර් විසින් ජාත්යන්තර ඇට්ලස් වෙත පොදුවේ හඳුන්වනු ලබන කාලය ඇතුළුව බොහෝ මූලාශ්ර, UTC ඕෆ්සෙට් පැය +14 හෝ ඊට සමාන බව කියා සිටී" යනුවෙන් ටයිම් ඇන්ඩ් ඩේට් වෙබ් අඩවිය පවසයි.
රජය
1877 දී, හිමිකම් නොලබන සියලුම පැසිෆික් දූපත් සඳහා අධිකරණ බලය ඉල්ලා සිටි කවුන්සිලයේ නියෝගයක් මගින් දූපත් එක්සත් රාජධානියේ ආරක්ෂාව යටතේ ඇතුළත් කරන ලදී. එච්එම්එස් එජීරියාවේ කමාන්ඩර් සී. එෆ්. ඕල්ඩ්හැම් 1889 ජුනි මාසයේදී එක් එක් අටොල් තුනට ගොඩ බැස්සේය සහ නිල වශයෙන් යුනියන් ධජය එසවූ අතර, එම කණ්ඩායම බ්රිතාන්ය ආරක්ෂිත ප්රදේශයක් ලෙස ප්රකාශ කළේය. "ස්වදේශික රජය" විසින් ප්රකාශ කරන ලද ආශාවට අනුකූලව ඒවා එක්සත් රාජධානිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද අතර 1916 ටොකෙලාවු දූපත් (යුනියන් දූපත්) කවුන්සිලයේ නියෝගය මගින් ගිල්බට් දූපත් වලට ඇතුළත් කරන ලදී. ඈඳා ගැනීම 1916 පෙබරවාරි 29 වන දින සිදු විය. දූපත් ඈඳා ගත් මොහොතේ සිට, ඔවුන්ගේ ජනතාවට බ්රිතාන්ය යටත්වැසියන්ගේ තත්ත්වය හිමි විය. 1925 දී ටොකෙලාවු ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් ජනපදයෙන් ඉවත් කර නවසීලන්තයේ ආණ්ඩුකාරවරයාගේ අධිකරණ බලය යටතේ තබන ලද අතර, එම දිනයේම ඒ සඳහා කවුන්සිලයේ නියෝග දෙකක් නිකුත් කරන ලදී. මෙම පියවරෙන් අදහස් කළේ 1926 පෙබරවාරි 11 වන දින නවසීලන්තය එක්සත් රාජධානියෙන් ටොකෙලාවුහි පරිපාලනය අත්පත් කර ගත් බවයි. මේ අවස්ථාවේදී, ටොකෙලාවු තවමත් එක්සත් රාජධානියේ ස්වෛරීභාවය යටතේ පැවති නමුත් නවසීලන්තය විසින් පරිපාලනය කරන ලද ප්රදේශයක් විය.
1948 දී එක්සත් රාජධානියේ සහ නවසීලන්තයේ රජයන් විසින් දූපත් නවසීලන්තයේ කොටසක් බවට පත් කළ යුතු බවට ඇති කරගත් ගිවිසුම කියවීමෙන් පසු, 1948 දී යුනියන් දූපත් (අංක 2) කවුන්සිලයේ නියෝගය, 1925 දී යුනියන් දූපත් (අංක 2) කවුන්සිලයේ නියෝගය අවලංගු කරන ලදී. නවසීලන්ත ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් නියම කරන ලද දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි, 1948 දී ටොකෙලාවු දූපත් පනත මගින් මෙන් නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව නවසීලන්තය සමඟ දූපත් ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා විධිවිධාන සලසා ඇති බවට ඔහු සෑහීමකට පත් වූ පසු. 1949 ජනවාරි 1 වන දින ටොකෙලාවු නිල වශයෙන් නවසීලන්තයේ කොටසක් බවට පත්විය.
ටොකෙලාවු කලින් කොටසක් වූ නවසීලන්ත ඩොමීනියන්, එතැන් සිට නවසීලන්ත රාජධානිය විසින් අභිබවා ගොස් ඇති අතර, එහි කොටසක් ලෙස ටොකෙලාවු පවතී. 1948 දී බ්රිතාන්ය ජාතිකත්වය සහ නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය පිළිබඳ පනත 1949 ජනවාරි 1 වන දින බලාත්මක වූ විට, බ්රිතාන්ය යටත්වැසියන් වූ ටොකෙලාවු වැසියන් නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ලබා ගත්හ; ඔවුන් තවමත් දරන තත්වයකි.
ගම්මානවලට ඔවුන්ගේ දෛනික ජීවිතය නියාමනය කරන තමන්ගේම නීති පැනවීමට අයිතියක් ඇති අතර නවසීලන්ත නීතිය අදාළ වන්නේ එය නිශ්චිත නීති මගින් දීර්ඝ කර ඇති තැන්වල පමණි. බරපතල අපරාධ දුර්ලභ වන අතර බන්ධනාගාර නොමැති අතර, වැරදිකරුවන්ට ප්රසිද්ධියේ තරවටු කරනු ලැබේ, දඩ නියම කරනු ලැබේ හෝ වැඩට බල කරනු ලැබේ.
දේශපාලනය
රාජ්ය නායකයා වන්නේ III වන චාල්ස් වන අතර ඔහු අනෙකුත් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රාජ්යයන් ද පාලනය කරයි. III වන චාල්ස් ප්රදේශය තුළ නිරූපනය කරනු ලබන්නේ පරිපාලක - දැනට ඩොන් හිගින්ස් විසිනි. වත්මන් රජයේ ප්රධානියා (Tokelauan: Ulu-o-Tokelau) කැබිනට් මණ්ඩලයක් ලෙස ක්රියාත්මක වන ටොකෙලාවු හි දැනට පවතින රජය සඳහා වන කවුන්සිලයේ මුලසුන දරන එසෙරා ෆොෆෝ ටුයිසානෝ වේ. කවුන්සිලය, අතොළු තුනෙහිම ෆයිපුලේ (නායකයා) සහ පුලෙනුකු (ගමේ නගරාධිපති) ගෙන් සමන්විත වේ. නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු සහ වෙළඳ අමාත්යවරයා විසින් පරිපාලකයා පත් කරනු ලබන අතර, රජයේ ප්රධානියාගේ භූමිකාව වසරක කාලයක් සඳහා ෆයිපුලේ තුන අතර භ්රමණය වේ.
1996 ටොකෙලාවු සංශෝධන පනත මගින් ඒක මණ්ඩල ආයතනයක් වන ජෙනරල් ෆොනෝ වෙත ව්යවස්ථාදායක බලය පවරනු ලැබේ. ෆොනෝ හි සෑම අතොළුවකටම ලැබෙන ආසන සංඛ්යාව ජනගහනය අනුව තීරණය වේ - වර්තමානයේ, ෆකාඕෆෝ සහ අටෆු යන දෙකටම හතක් සහ නුකුනෝනු හයක් ඇත. ෆයිපුලේ සහ පුලෙනුකු ද ෆොනෝ හි අසුන් ගනී.
2004 නොවැම්බර් 11 වන දින, ටොකෙලාවු සහ නවසීලන්තය නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සම්බන්ධතාවයකින් ටොකෙලාවු ස්වයං පාලන නොවන භූමියක සිට ස්වයං පාලන රාජ්යයක් බවට පත් කරන ගිවිසුමක් සකස් කිරීමට පියවර ගත්හ. ගිවිසුමට අමතරව, එක්සත් ජාතීන්ගේ අනුග්රහය ලත් ස්වයං නිර්ණය පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් පැවති අතර, 2006 පෙබරවාරි 13 වන දින සිට දිවයින් තුන අඛණ්ඩව දින ඡන්දය ප්රකාශ කළහ. (සමෝවාවේ අපියා හි ටොකෙලාවු වැසියන් පෙබරවාරි 11 වන දින ඡන්දය ප්රකාශ කළහ.) ප්රකාශිත ඡන්ද 581 න් 349 ක් නිදහස් සංගමයට පක්ෂව වූ අතර, එම පියවර සම්මත වීමට අවශ්ය තුනෙන් දෙකක බහුතරයට වඩා අඩු විය. ජනමත විචාරණය 2006 මැයි 1 වන දින නිව් යෝර්කර් සඟරාවේ (තරමක් සැහැල්ලුවෙන්) පැතිකඩ කරන ලදී. 2007 ඔක්තෝබර් 20-24 දිනවල නැවත ජනමත විචාරණයක් පැවති අතර, ස්වයං පාලනය අනුමත කිරීමට නැවතත් සුළු වශයෙන් අසමත් විය. මෙවර ඡන්දය ඡන්ද 16 කින් හෝ 3% කින් අඩු විය.
2008 මැයි මාසයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් බෑන් කී-මූන් යටත් විජිත බලවතුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ටොකෙලාවු ඇතුළු "ඉතිරි ස්වයං පාලන නොවන ප්රදේශ 16 න් සෑම එකකම යටත් විජිතකරණ ක්රියාවලිය සම්පූර්ණ කරන ලෙස" ය. මෙය නවසීලන්ත හෙරල්ඩ් පුවත්පතට අදහස් දැක්වීමට හේතු විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය "ටොකෙලාවු නිදහස සඳහා ඡන්දය ලබා ගැනීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් කලකිරීමට පත්ව ඇති බව පෙනේ". 2008 අප්රේල් මාසයේදී, ජාතික පක්ෂයේ නායකයා ලෙස කතා කරමින්, අනාගත නවසීලන්ත අගමැති ජෝන් කී ප්රකාශ කළේ නවසීලන්තය "ටොකෙලාවු දූපත් වල ජනතාව මත ජනමත විචාරණ දෙකක් පැනවූ" බවත්, "කුඩා රාජ්යයන් යටත් විජිතකරණ ක්රියාවලියකට භාජනය විය යුතු බවට පිළිගත් ප්රඥාව" ප්රශ්න කළ බවත්ය.
ආරක්ෂක සහ පොලිසිය
නවසීලන්තය සමඟ හවුල්කාරිත්වයේ මූලධර්මවලට අනුකූලව, ආරක්ෂාව නවසීලන්ත රජයේ වගකීමකි. නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවට භූමිය මෙන්ම එහි අක්වෙරළ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම් ඇත. මුළු අක්වෙරළ EEZ වර්ග කිලෝමීටර් 300,000 (වර්ග සැතපුම් 120,000) පමණ වේ. රාජකීය නවසීලන්ත නාවික හමුදාවේ යාත්රා මෙම කාර්යය සඳහා යොදා ගනු ලබන්නේ එහි ආරක්ෂක පන්තියේ අක්වෙරළ මුර සංචාර යාත්රා ඇතුළුවය. ටොකෙලාවු වෙත තමන්ගේම රේගු රෙගුලාසි ඇත.
ටොකෙලාවු හි සීමිත වාප්පු පහසුකම් සැලකිල්ලට ගෙන, නාවික හමුදාවේ බහුකාර්ය නෞකාව වන HMNZS කැන්ටබරි, භූමියට සැපයුම් සහාය සැපයීම සඳහා යොදා ගෙන ඇත.
ටොකෙලාවු හි සුළු අපරාධ වාර්තා වී ඇති අතර 2020 දශකයේ මුල් භාගය වන විට පොලිස් නිලධාරීන් නව දෙනෙකු පැමිණ සිටි බවට වාර්තා විය: ෆකාඕෆෝ, නුකුනෝනු සහ අටෆු හි තිදෙනෙකු බැගින්. රජයට අනුව, නීතිය හා සාමය ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා ඔවුන් ගමේ බලධාරීන්ට සහ ඔවුන්ගේ විවිධ සිවිල් රාජකාරි සඳහා රාජ්ය සේවයට වගකිව යුතුය.
භූගෝලය
විකිපීඩියා, විකි, විශ්වකෝෂය, පොත, පුස්තකාලය, ලිපිය, කියවීම, නොමිලේ බාගත කිරීම, ටොකෙලාවු පිළිබඳ තොරතුරු, ටොකෙලාවු යනු කුමක්ද? ටොකෙලාවු යනු කුමක් දර්ශනය කරන්නේ?