ඕස්ට්රේලියාව, නිල වශයෙන් ඕස්ට්රේලියානු පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, ඕස්ට්රේලියානු මහාද්වීපයේ ප්රධාන භූමිය, ටැස්මේනියා දූපත සහ තවත් කුඩා දූපත් රාශියකින් සමන්විත රටකි. එහි මුළු භූමි ප්රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 7,688,287 (වර්ග සැතපුම් 2,968,464) වන අතර එය ලෝකයේ හයවන විශාලතම රට සහ ඕෂනියාවේ විශාලතම රට බවට පත් කරයි. ඕස්ට්රේලියාව ලෝකයේ පැතලිම සහ වියළිම ජනාවාස වූ මහාද්වීපයයි. එය මහා විවිධත්වයක් සහිත රටක් වන අතර, එහි ප්රමාණය එයට අභ්යන්තරයේ කාන්තාර සහ වෙරළ තීරයේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර ඇතුළු විවිධ භූ දර්ශන සහ දේශගුණික තත්ත්වයන් ලබා දෙයි.
ඕස්ට්රේලියානු පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය | |
|---|---|
ජාතික ධජය රාජ්ය ලාංඡනය | |
| ජාතික ගීය: "Advance Australia Fair" | |
ඕස්ට්රේලියානු පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය ඇන්ටාක්ටිකාවේ ඕස්ට්රේලියානු භෞමික හිමිකම් පෑම | |
| අගනුවර | කැන්බරා 35°18′29″S 149°07′28″E / 35.30806°S 149.12444°E |
| විශාලතම නගරය | සිඩ්නි (නාගරික) මෙල්බර්න් (නාගරික) |
| ජාතික භාෂාව | ඉංග්රීසි |
| ආගම (2021) |
|
| ජාති නාම(ය) |
|
| රජය | ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු ව්යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව |
• රාජාණ්ඩුව | III වන චාල්ස් |
• ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් | සෑම් මොස්ටින් |
• අගමැති | ඇන්තනි ඇල්බේනිස් |
| ව්යවස්ථාදායකය | පාර්ලිමේන්තුව |
• උත්තර මන්ත්රී මණ්ඩලය | සෙනෙට් සභාව |
• පහළ මන්ත්රී මණ්ඩලය | නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය |
| ස්වාධීනත්වය එක්සත් රාජධානිය වෙතින් | |
• ඕස්ට්රේලියානු සම්මේලනය | 1901 ජනවාරි 1 |
• බැල්ෆෝර් ප්රකාශනය | 1926 නොවැම්බර් 15 |
• වෙස්ට්මිනිස්ටර් භාවිතයට ගැනීමේ පනතේ ප්රඥප්තිය | 1942 ඔක්තෝබර් 9 |
• ඕස්ට්රේලියානු පනත් | 1986 මාර්තු 3 |
| වර්ග ප්රමාණය | |
• සම්පූර්ණ | 7,688,287 km2 (2,968,464 sq mi) (6 වෙනි) |
• ජලය (%) | 1.79 (2015) |
| ජනගහණය | |
• 2025 ඇස්තමේන්තුව | 28,014,700 (54 වෙනි) |
• 2021 ජන සංගණනය | 25,890,773 |
• ජන ඝණත්වය | 3.64/km2 (9.4/sq mi) (237 වෙනි) |
| දදේනි (ක්රශසා) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ | ඩොලර් ට්රිලියන 1.980 (20 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 72,138 (20 වෙනි) |
| දදේනි (නාමික) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ | ඩොලර් ට්රිලියන 1.772 (14 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 64,547 (11 වෙනි) |
| ගිනි (2020) | 32.4 මධ්යම |
| මාසද (2023) | 0.958 ඉතා ඉහළ · 7 වෙනි |
| ව්යවහාර මුදල | ඕස්ට්රේලියානු ඩොලරය ($) (AUD) |
| වේලා කලාපය | UTC+8; +9.5; +10 (AWST, ACST, AEST) |
• ගිම්හාන (DST) | UTC+10.5; +11 (ACDT, AEDT) |
| Qld, WA සහ NT හි DST නිරීක්ෂණය නොකෙරේ. | |
| දින ආකෘති | දිදි/මාමා/වවවව |
| රිය ධාවන මං තීරුව | වම |
| ඇමතුම් කේතය | +61 |
| අන්තර්ජාල TLD | .au |
ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන්ගේ මුතුන් මිත්තන් අග්නිදිග ආසියාවෙන් වසර 50,000 සිට 65,000 දක්වා කාලයකට පෙර, අවසාන ග්ලැසියර යුගයේදී පැමිණීමට පටන් ගත්හ. බ්රිතාන්ය ජනාවාස කාලය වන විට, ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් වෙනස් භාෂා 250ක් කතා කළ අතර ලෝකයේ පැරණිතම ජීවමාන සංස්කෘතීන්ගෙන් එකක් තිබුණි. ඕස්ට්රේලියාවේ ලිඛිත ඉතිහාසය ආරම්භ වූයේ 17 වන සියවසේදී වෙරළ තීරයේ වැඩි කොටසක් ලන්දේසි ගවේෂණය කිරීමත් සමඟය. බ්රිතාන්ය යටත් විජිතකරණය 1788 දී නිව් සවුත් වේල්ස් හි දණ්ඩනීය (පිටුවහල් කල සිරකරුවන්) ජනපදය පිහිටුවීමත් සමඟ ආරම්භ විය. 19 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, මහාද්වීපයේ වැඩි කොටසක් යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් විසින් ගවේෂණය කර තිබූ අතර අතිරේක ස්වයං පාලන බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පහක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර, ඒ සෑම එකක්ම 1890 වන විට වගකිවයුතු රජයක් ලබා ගත්තේය. 1901 දී යටත් විජිත ෆෙඩරල් කරන ලද අතර ඕස්ට්රේලියානු පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය පිහිටුවන ලදී. මෙය එක්සත් රාජධානියෙන් ස්වයං පාලනය වැඩි කිරීමේ ක්රියාවලියක් දිගටම කරගෙන ගිය අතර, එය 1942 වෙස්ට්මිනිස්ටර් භාවිතයට ගැනීමේ ප්රඥප්තිය මගින් ඉස්මතු කරන ලද අතර 1986 ඕස්ට්රේලියානු පනත් වලින් අවසන් විය.
ඕස්ට්රේලියාව යනු ප්රාන්ත හයක් සහ ප්රදේශ දහයකින් සමන්විත ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු ප්රජාතන්ත්රවාදයක් සහ ව්යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුවකි. මිලියන 28 කට ආසන්න එහි ජනගහනය ඉතා නාගරීකරණය වී ඇති අතර නැගෙනහිර මුහුදු තීරයේ දැඩි ලෙස සංකේන්ද්රණය වී ඇත.කැන්බරා ජාතියේ අගනුවර වන අතර, එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ සිඩ්නි සහ මෙල්බර්න් වන අතර, දෙකම මිලියන පහකට වඩා වැඩි ජනගහනයක් ඇත. ඕස්ට්රේලියාවේ සංස්කෘතිය විවිධාකාර වන අතර, රට ලෝකයේ ඉහළම විදේශික-උපන් ජනගහනයෙන් එකකි. එය ඉතා දියුණු ආර්ථිකයක් සහ ගෝලීය වශයෙන් ඉහළම ඒක පුද්ගල ආදායමක් ඇති රටකි. එහි බහුල ස්වාභාවික සම්පත් සහ හොඳින් සංවර්ධනය වූ ජාත්යන්තර වෙළඳ සබඳතා රටේ ආර්ථිකයට තීරණාත්මක වේ. ජීවන තත්ත්වය, සෞඛ්ය, අධ්යාපනය, ආර්ථික නිදහස, සිවිල් නිදහස සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් එය ඉහළ ශ්රේණිගත කිරීමක සිටී.
ඕස්ට්රේලියාව මධ්යම බලවතෙකු වන අතර ලෝකයේ දහතුන්වන ඉහළම මිලිටරි වියදම් ඇත. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය; G20; OECD; ලෝක වෙළඳ සංවිධානය; ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගීතාව; පැසිෆික් දූපත් සංසදය; පැසිෆික් ප්රජාව; පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය; සහ ආරක්ෂක සහ ආරක්ෂක සංවිධාන වන ANZUS, AUKUS සහ Five Eyes ඇතුළු ජාත්යන්තර කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයෙකි. එය එක්සත් ජනපදයේ ප්රධාන නේටෝ නොවන සගයෙකි.
නිරුක්තිය
ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසියෙන් ඕස්ට්රේලියානු නම (pronounced /əˈstreɪliə/ in Australian English) ලතින් භාෂාවෙන් ටෙරා ඕස්ට්රේලිස් ඉන්කොග්නිටා ('නොදන්නා දකුණු දේශය') යන වචනයෙන් ව්යුත්පන්න වී ඇත, එය පුරාණ කාලයේ සිට දකුණු අර්ධගෝලයේ උපකල්පිත මහාද්වීපයක් සඳහා භාවිතා කරන නමකි. 16 වන සියවසේ සිතියම් ශිල්පීන් කිහිප දෙනෙකු සිතියම්වල ඕස්ට්රේලියාව යන වචනය භාවිතා කළ නමුත් නූතන ඕස්ට්රේලියාව හඳුනා ගැනීමට නොවේ.
17 වන සියවසේදී ලන්දේසීන් ඕස්ට්රේලියාවට ගොස් සිතියම් ගත කිරීමට පටන් ගත් විට, ඔවුන් මහාද්වීපය නිව් ඕලන්දය ලෙස හැඳින්වූහ. 1803 දී මහාද්වීපය වටා ගමන් කළ ගවේෂක මැතිව් ෆ්ලින්ඩර්ස් විසින් ඕස්ට්රේලියාව යන නම ජනප්රිය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ මුහුදු ගමන පිළිබඳ ඔහුගේ වාර්තාව 1814 දී ප්රකාශයට පත් කරන විට, ටෙරා ඕස්ට්රේලිස් යන නම භාවිතා කරන ලදී.
නිව් සවුත් වේල්ස් ආණ්ඩුකාර ලැච්ලන් මැක්වරි 1817 දෙසැම්බර් මාසයේදී නිව් ඕලන්දය වෙනුවට ඕස්ට්රේලියාව යන නම නිල වශයෙන් නිර්දේශ කළේය. බ්රිතාන්ය අද්මිරාල්ටි 1824 දී එම නම සම්මත කරගත් අතර බ්රිතාන්ය පාර්ලිමේන්තුව 1828 දී නීති සම්පාදනයේදී එය භාවිතා කළේය. එක්සත් රාජධානියේ ජල විද්යාත්මක කාර්යාලය 1830 ඕස්ට්රේලියානු නාමාවලියෙහි නව නම භාවිතා කළේය. පැරණි යටත් විජිත හයේ නව සම්මේලනය සඳහා "ඕස්ට්රේලියාවේ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය" යන නම 1900 (එක්සත් රාජධානිය) ඕස්ට්රේලියානු පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා පනතේ විධිමත් කරන ලදී.
ඕස්ට්රේලියාව සඳහා වාචික නම් අතර "Oz", "Straya" සහ "Down Under" ඇතුළත් වේ.
ඉතිහාසය
ස්වදේශික ප්රාග් ඉතිහාසය
ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් පුළුල් කණ්ඩායම් දෙකකින් සමන්විත වේ:
- ටැස්මේනියාව ඇතුළු ඕස්ට්රේලියානු ප්රධාන භූමියේ සහ එහි බොහෝ දූපත් වල විවිධ ආදිවාසී ජනතාව වන ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන්
- ටොරස් සමුද්ර සන්ධි දූපත් වල සුවිශේෂී මෙලනීසියානු ජනතාවක් වන ටොරස් සමුද්ර සන්ධි දූපත් වැසියන්
ඕස්ට්රේලියානු මහාද්වීපයේ මානව වාසස්ථානය වසර 50,000 සිට 65,000 දක්වා කාලයකට පෙර ආරම්භ වී ඇති බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත, වර්තමානයේ අග්නිදිග ආසියාව ලෙස හඳුන්වන ප්රදේශයෙන් ගොඩබිම් පාලම් සහ කෙටි මුහුදු හරස් මාර්ග මගින් මිනිසුන් සංක්රමණය වීමත් සමඟ. නූතන ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන්ගේ මෙම මුතුන් මිත්තන්ට කොපමණ සංක්රමණ රැළි දායක වී ඇත්දැයි අවිනිශ්චිතය. ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි මැඩ්ජෙඩ්බෙබේ පාෂාණ නවාතැන ඕස්ට්රේලියාවේ මිනිසුන් සිටින බව පෙන්වන පැරණිතම ස්ථානය විය හැකිය. සොයාගත් පැරණිතම මිනිස් අවශේෂ වන්නේ වසර 42,000 කට පමණ පෙර කාල නිර්ණය කර ඇති මුන්ගෝ විලෙහි අවශේෂයි.
ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානු සංස්කෘතිය පෘථිවියේ පැරණිතම අඛණ්ඩ සංස්කෘතීන්ගෙන් එකකි. පළමු යුරෝපීය සම්බන්ධතා අවධියේදී, ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් පුළුල් පරාසයක සමාජවලට අයත් වූ අතර, විවිධ ආර්ථිකයන් අවම වශයෙන් විවිධ භාෂා කණ්ඩායම් 250 ක් පුරා පැතිර තිබුණි. බ්රිතාන්ය ජනාවාස වීමට පෙර ආදිවාසී ජනගහනයේ ඇස්තමේන්තු 300,000 සිට මිලියන 3 දක්වා පරාසයක පවතී. ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන්ගේ සංස්කෘතීන් භූමිය සහ පරිසරය සමඟ ගැඹුරින් සම්බන්ධ වී තිබුණි (සහ පවතී), The Dreaming හි කථා වාචික සම්ප්රදාය, ගීත, නැටුම් සහ සිතුවම් හරහා පවත්වා ගෙන යනු ලැබේ. ගිනි කූරු ගොවිතැන, මත්ස්ය වගාව, සහ අර්ධ ස්ථිර නිවාස ඉදිකරන ලද ඇතැම් කණ්ඩායම්. මෙම පිළිවෙත් "දඩයම්කරුවන්-එකතු කරන්නන්", "කෘෂිකාර්මික", "ස්වාභාවික වගාව" සහ "තීව්ර කිරීම" ලෙස විවිධාකාරයෙන් සංලක්ෂිත කර ඇත.
ටොරස් සමුද්ර සන්ධියේ දූපත් වැසියන් මුලින්ම තම දූපත් වල පදිංචි වූයේ අවම වශයෙන් වසර 2,500 කට පෙරය. සංස්කෘතික හා භාෂාමය වශයෙන් ප්රධාන භූමි ආදිවාසී ජනයාගෙන් වෙනස් වූ ඔවුන් නාවිකයින් වූ අතර සෘතුමය උද්යාන විද්යාවෙන් සහ ඔවුන්ගේ ගල්පර සහ මුහුදේ සම්පත් වලින් තම ජීවනෝපාය ලබා ගත්හ. 1300 ගණන් වන විට දර්ශනය වූ සමහර දූපත් සහ ගම්මානවල කෘෂිකර්මාන්තය ද වර්ධනය විය. 18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට උතුරු ඕස්ට්රේලියාවේ, වර්තමාන ඉන්දුනීසියාවෙන් පැමිණෙන දේශීය ආදිවාසී කණ්ඩායම් සහ මැකසාන් ට්රෙපන්ජර්වරුන් අතර සම්බන්ධතා, වෙළඳාම සහ හරස් සංස්කෘතික සම්බන්ධතාවය ස්ථාපිත කර තිබුණි.
යුරෝපීය ගවේෂණය සහ යටත් විජිතකරණය
1606 දී විලෙම් ජැන්සූන් විසින් මෙහෙයවන ලද ඩුයිෆ්කන් නම් ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ නෞකාව ඕස්ට්රේලියාවේ පළමු ලේඛනගත යුරෝපීය ගොඩබෑම සිදු කළේය. එම වසරේම අගභාගයේදී, ලුයිස් වාස් ද ටොරස් නිව් ගිනියාවේ දකුණු වෙරළ තීරය දිගේ ටොරස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ඕස්ට්රේලියාවේ උතුරට යාත්රා කළේය. 1642 දී ඇබෙල් ටස්මන්ගේ මුහුදු ගමන වැන් ඩිමන්ගේ දේශයට ළඟා වූ පළමු දන්නා යුරෝපීය ගවේෂණය විය. 1644 දී ඔහුගේ දෙවන මුහුදු ගමනේදී, ඔහු නිව් ගිනියාවට දකුණින් ඕස්ට්රේලියාවේ උතුරු වෙරළ තීරය සිතියම් ගත කළේය. ටස්මන්ගේ මුහුදු ගමනෙන් පසුව, ලන්දේසීන්ට ඕස්ට්රේලියාවේ උතුරු සහ බටහිර වෙරළ තීරයන් සහ එහි දකුණු සහ ගිනිකොනදිග ටැස්මේනියානු වෙරළ තීරයන්ගෙන් වැඩි ප්රමාණයක් පාහේ සම්පූර්ණ සිතියම් සෑදීමට හැකි විය. ඔවුන් මහාද්වීපය නිව් ඕලන්දය ලෙස නම් කළහ.
1770 දී, කපිතාන් ජේම්ස් කුක් යාත්රා කර නැගෙනහිර වෙරළ තීරය සිතියම් ගත කළ අතර, ඔහු එය "නිව් සවුත් වේල්ස්" ලෙස නම් කර මහා බ්රිතාන්යයට හිමිකම් කීවේය. 1786 දී, බ්රිතාන්ය රජය නිව් සවුත් වේල්ස් හි දණ්ඩනීය ජනපදයක් පිහිටුවීමේ අභිප්රාය නිවේදනය කළේය. 1788 ජනවාරි 26 වන දින, කපිතාන් ආතර් පිලිප් විසින් අණ දෙන ලද පළමු බලඇණිය පෝර්ට් ජැක්සන් හි සිඩ්නි කෝව් වෙත පැමිණියේය. කඳවුරක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර යුනියන් ධජය එසවීය. එම දිනය පසුව ඕස්ට්රේලියාවේ ජාතික දිනය බවට පත් විය.
බොහෝ මුල් පදිංචිකරුවන් වැරදිකරුවන් වූ අතර, සුළු අපරාධ සඳහා ප්රවාහනය කරන ලද අතර "නිදහස් පදිංචිකරුවන්ට" (කැමැත්තෙන් පැමිණෙන සංක්රමණිකයන්) කම්කරුවන් හෝ සේවකයින් ලෙස පවරන ලදී. නිදහස් වූ පසු, වැරදිකරුවන් යටත් විජිත සමාජයට ඒකාබද්ධ වීමට නැඹුරු විය. ආදිවාසී ප්රතිරෝධය, වරදකරුවන් වූ කැරලි සහ බුෂ්රෑන්ඩ් සමහර විට යුද නීතිය යටතේ මර්දනය කරන ලදී. නිව් සවුත් වේල්ස් කෝප් හි නිලධාරීන් විසින් සිදු කරන ලද 1808 රම් කැරැල්ල තාවකාලික හමුදා ජුන්ටාවකට මඟ පෑදීය.[38] ඊළඟ දශක දෙක තුළ, සමාජ හා ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ, ව්යවස්ථාදායක සභාවක් සහ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයක් පිහිටුවීමත් සමඟ, දණ්ඩනීය ජනපදය සිවිල් සමාජයකට සංක්රමණය වීම දක්නට ලැබුණි.
ප්රධාන වශයෙන් බෝවන රෝග හේතුවෙන් යුරෝපීය ජනාවාසයෙන් පසු වසර 150 ක් පුරා ආදිවාසී ජනගහනය අඩු විය. බ්රිතාන්ය යටත් විජිත බලධාරීන් ආදිවාසී කණ්ඩායම් සමඟ කිසිදු ගිවිසුමක් අත්සන් නොකළහ. ජනාවාස පුළුල් වන විට, දේශසීමා ගැටුම්වලදී දස දහස් ගණනක් ආදිවාසී ජනතාව සහ දහස් ගණනක් පදිංචිකරුවන් මිය ගිය අතර, බොහෝ ඉතිහාසඥයින් තර්ක කරන්නේ පදිංචිකරුවන් විසින් සිදු කරන ලද ජන සංහාරක ක්රියාවන් ද ඊට ඇතුළත් බවයි. පදිංචිකරුවන් ඔවුන්ගේ භූමියෙන් වැඩි කොටසක් දිවි ගලවා ගත් ආදිවාසී ජනතාව නෙරපා හැරියහ.
යටත් විජිත ව්යාප්තිය
1803 දී, වැන් ඩිමන්ගේ දේශයේ (වර්තමාන ටැස්මේනියාව) ජනාවාසයක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර, 1813 දී, ග්රෙගරි බ්ලැක්ස්ලන්ඩ්, විලියම් ලෝසන් සහ විලියම් වෙන්ට්වර්ත් සිඩ්නි නගරයට බටහිරින් නිල් කඳු තරණය කළ අතර, අභ්යන්තරය යුරෝපීය ජනාවාසයට විවෘත කළහ. 1827 දී මේජර් එඩ්මන්ඩ් ලොක්යර් කිං ජෝර්ජ් සවුන්ඩ් (නූතන ඇල්බනි) හි ජනාවාසයක් ස්ථාපිත කළ විට බ්රිතාන්ය හිමිකම් මුළු ඕස්ට්රේලියානු මහාද්වීපයටම ව්යාප්ත විය. ස්වෑන් රිවර් ජනපදය (වර්තමාන පර්ත්) 1829 දී පිහිටුවන ලද අතර එය ප්රදේශය අනුව විශාලතම ඕස්ට්රේලියානු යටත් විජිතය වන බටහිර ඕස්ට්රේලියාව බවට පරිණාමය විය. නිව් සවුත් වේල්ස් වෙතින් වෙනම ජනපද කැටයම් කරන ලදී: 1825 දී ටැස්මේනියාව, 1836 දී දකුණු ඕස්ට්රේලියාව, 1851 දී වික්ටෝරියා සහ 1859 දී ක්වීන්ස්ලන්තය. දකුණු ඕස්ට්රේලියාව සහ වික්ටෝරියා නිදහස් යටත් විජිත ලෙස ආරම්භ කරන ලදී - ඔවුන් කිසි විටෙකත් ප්රවාහනය කරන ලද වැරදිකරුවන් පිළිගත්තේ නැත. වැරදිකරු ක්රමයට වැඩෙන විරෝධය 1850 ගණන් වන විට නැගෙනහිර යටත් විජිතවල එය අහෝසි කිරීමත් සමඟ අවසන් විය. මුලදී නිදහස් යටත් විජිතයක් වූ බටහිර ඕස්ට්රේලියාව 1850 සිට 1868 දක්වා වැරදිකරුවන් පිළිගත්තේය.
1855 සහ 1890 අතර කාලය තුළ යටත් විජිත හය තනි තනිව වගකිවයුතු රජයක් ලබා ගත් අතර, බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයේ කොටසක් ලෙස රැඳී සිටියදී ඔවුන්ගේම කටයුතු බොහොමයක් කළමනාකරණය කළහ. ලන්ඩනයේ යටත් විජිත කාර්යාලය සමහර කාරණා, විශේෂයෙන් විදේශ කටයුතු පාලනය කළේය. යටත් විජිත පාර්ලිමේන්තු 1856 සිට වැඩිහිටි පිරිමින්ට ඡන්ද අයිතිය ක්රමයෙන් දීර්ඝ කළ අතර, 1890 සහ 1900 අතර කාලය තුළ කාන්තා ඡන්ද අයිතිය සමාන කොන්දේසි මත ලබා දෙන ලදී. සමහර යටත් විජිත 1885 සිට ඡන්දය ප්රකාශ කිරීම සඳහා වාර්ගික සීමාවන් හඳුන්වා දෙන ලදී.
19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී, බර්ක් සහ විල්ස් වැනි ගවේෂකයෝ ඕස්ට්රේලියාවේ අභ්යන්තරය ප්රස්ථාරගත කළහ. 1850 ගණන්වල මුල් භාගයේ ආරම්භ වූ රන් කැණීම් මාලාවක් චීනය, උතුරු ඇමරිකාව සහ මහාද්වීපික යුරෝපයෙන් නව සංක්රමණිකයින්ගේ පැමිණීමට හේතු විය, මෙන්ම බුෂ්රේන්ජ් සහ සිවිල් නොසන්සුන්තාව පැතිරීම; දෙවැන්න 1854 දී බැලරට් පතල් කම්කරුවන් රන් බලපත්ර ගාස්තුවලට එරෙහිව යුරේකා කැරැල්ල දියත් කළ විට උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. 1860 ගණන්වල කළු කුරුළු දඩයමේ නැගීම දක්නට ලැබුණි, එහිදී දකුණු මුහුදු දූපත් වැසියන් ප්රධාන වශයෙන් ක්වීන්ස්ලන්ත යටත් විජිතවාදීන් විසින් බලහත්කාරයෙන් හෝ පැහැරගෙන යන ලදී.
1886 සිට, ඕස්ට්රේලියානු යටත් විජිත රජයන් බොහෝ ආදිවාසී දරුවන් ඔවුන්ගේ පවුල්වලින් සහ ප්රජාවන්ගෙන් ඉවත් කිරීමට පටන් ගත් අතර, ළමා ආරක්ෂාව සහ බලහත්කාරයෙන් උකහා ගැනීමේ ප්රතිපත්ති මත පදනම්ව එය සාධාරණීකරණය කරන ලදී. දෙවන බෝයර් යුද්ධය (1899–1902) ඕස්ට්රේලියාවේ යටත් විජිත හමුදාවන්ගේ විශාලතම විදේශ යෙදවීම සනිටුහන් කළේය.
ලෝක යුද්ධ දක්වා සම්මේලනය
1901 ජනවාරි 1 වන දින, දශකයක සැලසුම්, ව්යවස්ථාමය සම්මුතීන් සහ ජනමත විචාරණවලින් පසුව, යටත් විජිත සම්මේලනය සාක්ෂාත් කර ගන්නා ලද අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස නව ඕස්ට්රේලියානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව යටතේ ඕස්ට්රේලියානු පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය ජාතියක් ලෙස ස්ථාපිත විය.
1901 සිට, ඕස්ට්රේලියාව බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යය තුළ ස්වයං පාලන ඩොමීනියන් එකක් විය. එය 1920 දී ජාතීන්ගේ සංගමයේ සහ 1945 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු විය. 1931 වෙස්ට්මිනිස්ටර් ප්රඥප්තිය මගින් ඕස්ට්රේලියාවේ අනුමැතියකින් තොරව ෆෙඩරල් මට්ටමින් ඕස්ට්රේලියාව සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමට එක්සත් රාජධානියට ඇති හැකියාව අවසන් විය. ඕස්ට්රේලියාව එය 1942 දී සම්මත කළ නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී සම්මත කරන ලද නීතිවල වලංගුභාවය තහවුරු කිරීම සඳහා එය 1939 දක්වා යල් පැන ගිය එකක් විය.
ඕස්ට්රේලියානු අගනුවර ප්රදේශය 1911 දී අනාගත ෆෙඩරල් අගනුවර වන කැන්බරා සඳහා ස්ථානය ලෙස පිහිටුවන ලදී. එය ඉදිකරමින් සිටියදී, මෙල්බර්න් 1901 සිට 1927 දක්වා තාවකාලික අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. උතුරු ප්රදේශය 1911 දී දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ පාලනයෙන් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලයට මාරු කරන ලදී. 1905 දී පැපුවා (පෙර බ්රිතාන්ය යටත් විජිතයක්ව පැවති) ප්රදේශයේ සහ 1920 දී නිව් ගිනියා (කලින් ජර්මානු නිව් ගිනියාව) ප්රදේශයේ පරිපාලනය ඕස්ට්රේලියාව විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. 1949 දී මෙම ප්රදේශ දෙකම පැපුවා සහ නිව් ගිනියාව ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලද අතර 1975 දී ඕස්ට්රේලියාවෙන් නිදහස ලබා ගන්නා ලදී.
1914 දී, ඕස්ට්රේලියාව පළමු ලෝක යුද්ධයේදී මිත්ර පාක්ෂිකයින්ට එක් වූ අතර, පෙරමුණු කිහිපයක සටන්වලට සහභාගී විය. විදේශයන්හි සේවය කළ පිරිමින් 324,000 න් 60,000 ක් පමණ මිය ගිය අතර තවත් 152,000 ක් තුවාල ලැබූහ. බොහෝ ඕස්ට්රේලියානුවන් 1915 දී ගැලිපොලි හිදී ඕස්ට්රේලියානු සහ නවසීලන්ත හමුදා බලකාය (ANZAC) පරාජය කිරීම නව ජාතියේ අනන්යතාවය ගොඩනඟන "ගින්නෙන් බව්තීස්ම කිරීම" ලෙස සලකති. මෙම ව්යාපාරයේ ආරම්භය වාර්ෂිකව ඇන්සැක් දිනයේදී සමරනු ලබන අතර, එය ජාතියේ වැදගත්ම දිනය ලෙස ඕස්ට්රේලියානු දිනයට ප්රතිවිරුද්ධ දිනයකි.
1939 සිට 1945 දක්වා, ඕස්ට්රේලියාව දෙවන ලෝක යුද්ධයට එරෙහිව සටන් කිරීමේදී මිත්ර පාක්ෂිකයින්ට එක් විය. ඕස්ට්රේලියාවේ සන්නද්ධ හමුදා පැසිෆික්, යුරෝපීය සහ මධ්යධරණී සහ මැද පෙරදිග රඟහලවල සටන් කළහ. 1942 දී සිංගප්පූරුවේදී බ්රිතාන්යය ලැබූ පරාජයේ කම්පනය, ඉන් ඉක්බිතිව ඩාවින්ට බෝම්බ හෙලීම සහ ඕස්ට්රේලියානු භූමියට ජපන් ප්රහාර එල්ල කිරීම හේතුවෙන්, ජපන් ආක්රමණයක් ආසන්න බවට ඕස්ට්රේලියාව තුළ පුළුල් විශ්වාසයක් ඇති වූ අතර, එක්සත් රාජධානියේ සිට ඕස්ට්රේලියාවේ ප්රධාන සගයා සහ ආරක්ෂක සහකරු ලෙස එක්සත් ජනපදයට මාරු විය. 1951 සිට, ඕස්ට්රේලියාව ANZUS ගිවිසුම යටතේ එක්සත් ජනපදය සමඟ මිත්ර වී ඇත.
යුද කාලීන සහ සමකාලීන යුග
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු දශක තුන තුළ, ඕස්ට්රේලියාව ජීවන තත්වයන්, විවේක කාලය සහ තදාසන්න සංවර්ධනයේ සැලකිය යුතු වැඩි වීමක් අත්විඳ ඇත. ආණ්ඩු යුරෝපය පුරා විශාල සංක්රමණ රැල්ලක් දිරිමත් කළ අතර මෙම සංක්රමණිකයන් "නව ඕස්ට්රේලියානුවන්" ලෙස හැඳින්වීය. "ජනගහනය හෝ විනාශ වීම" යන සටන් පාඨය භාවිතා කරමින් ඕස්ට්රේලියානුවන්ට ඉහළ සංක්රමණ සාධාරණීකරණය කරන ලද අතර, 1960 ගණන්වල සිට සුදු ඕස්ට්රේලියානු ප්රතිපත්තිය ක්රමයෙන් ලිහිල් කරන ලදී.
සීතල යුද්ධය අතරතුර බටහිර කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකු වූ ඕස්ට්රේලියාව, 1950 ගණන්වලදී කොරියානු යුද්ධයට සහ මැලේ හදිසි අවස්ථාවට සහ 1962 සිට 1973 දක්වා වියට්නාම් යුද්ධයට සහභාගී විය. සමාජය තුළ කොමියුනිස්ට් බලපෑම පිළිබඳ ආතතීන් හේතුවෙන්, මෙන්සීස් රජය ඕස්ට්රේලියානු කොමියුනිස්ට් පක්ෂය තහනම් කිරීමට දැරූ අසාර්ථක උත්සාහයන්ට සහ 1955 දී කම්කරු පක්ෂය තුළ කටුක භේදයකට තුඩු දුන්නේය.
1967 ජනමත විචාරණයක ප්රතිඵලයක් ලෙස, ෆෙඩරල් රජයට ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් සම්බන්ධයෙන් නීති සම්පාදනය කිරීමේ බලය ලැබුණු අතර, ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් සංගණනයට සම්පූර්ණයෙන්ම ඇතුළත් කරන ලදී. යුරෝපීය ජනාවාසකරණයේදී ඕස්ට්රේලියාව ටෙරා නුලියස් ('කිසිවෙකුට අයත් නොවන ඉඩම') නොවන බවට ඕස්ට්රේලියානු මහාධිකරණය මාබෝ v ක්වීන්ස්ලන්තයේ (අංක 2) නඩුවේදී තීන්දු කළ විට, යටත් විජිතයට පෙර ඉඩම් අවශ්යතා (ඕස්ට්රේලියාවේ ස්වදේශික හිමිකම ලෙස හැඳින්වේ) ප්රථම වරට නීතියෙන් පිළිගනු ලැබීය.
1973 දී සුදු ඕස්ට්රේලියානු ප්රතිපත්තියේ අවසාන ශේෂයන් අහෝසි කිරීමෙන් පසුව, බොහෝ දුරට ආසියාවෙන් පැමිණි යුරෝපීය නොවන සංක්රමණිකයන්ගේ විශාල හා අඛණ්ඩ රැල්ලක ප්රතිඵලයක් ලෙස ඕස්ට්රේලියාවේ ජන විකාශනය සහ සංස්කෘතිය පරිවර්තනය විය. 20 වන සියවසේ අගභාගයේදී අනෙකුත් ආසියා - පැසිෆික් ජාතීන් සමඟ විදේශ ප්රතිපත්ති සබඳතා කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු විය. 1986 ඕස්ට්රේලියානු පනත් මගින් ඕස්ට්රේලියාව සහ එක්සත් රාජධානිය අතර ඉතිරිව තිබූ ව්යවස්ථාමය සබඳතා බිඳ දැමූ අතර ඕස්ට්රේලියාවේ රැජින ලෙස ඇයගේ ස්වාධීන ධාරිතාවයෙන් රාජකීයත්වය පවත්වා ගෙන ගියේය. 1999 ව්යවස්ථාමය ජනමත විචාරණයකදී, ඡන්දදායකයින්ගෙන් 55% ක් රාජාණ්ඩුව අහෝසි කර ජනරජයක් බවට පත්වීම ප්රතික්ෂේප කළහ.
සැප්තැම්බර් 11 වන දින එක්සත් ජනපදයට එල්ල වූ ප්රහාරයන්ගෙන් පසුව, ඕස්ට්රේලියාව 2001 සිට 2021 දක්වා ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධයට සහ 2003 සිට 2009 දක්වා ඉරාක යුද්ධයට එරෙහිව සටන් කිරීමට එක්සත් ජනපදය සමඟ එක් විය. 21 වන සියවසේදී ජාතියේ වෙළඳ සබඳතා ද නැගෙනහිර ආසියාව දෙසට වැඩි වැඩියෙන් නැඹුරු වූ අතර, චීනය විශාල ආන්තිකයකින් ජාතියේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවා බවට පත්විය.
COVID-19 වසංගතයට ප්රතිචාර වශයෙන්, 2020 මාර්තු සිට අගුලු දැමීම් සහ ජාතික සහ ප්රාන්ත දේශසීමා හරහා මහජන රැස්වීම් සහ සංචලනය සඳහා වෙනත් සීමාවන් ෆෙඩරල්, ප්රාන්ත සහ ප්රදේශ රජයන් විසින් ක්රියාත්මක කරන ලදී. 2021 දී එන්නත් නිකුත් කිරීමෙන් පසුව, මෙම සීමාවන් ක්රමයෙන් ලිහිල් කරන ලදී. 2023 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ඕස්ට්රේලියාව COVID-19 තවදුරටත් ජාතික වැදගත්කමක් ඇති බෝවන රෝග සිදුවීමක් නොවන බව ප්රකාශ කළේය.
භූගෝලය
පොදු ලක්ෂණ
ඕස්ට්රේලියාව ඕස්ට්රේලියානු මහාද්වීපයේ ප්රධාන භූමිය, ටැස්මේනියා දූපත, කුඩා අක්වෙරළ දූපත් රාශියක් සහ ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත්, නත්තල් දූපත, කොකෝස් (කීලිං) දූපත්, කොරල් මුහුදු දූපත්, හර්ඩ් සහ මැක්ඩොනල්ඩ් දූපත් සහ නොර්ෆොක් දූපත යන දුරස්ථ අක්වෙරළ ප්රදේශ වලින් සමන්විත වේ. ඕස්ට්රේලියාව ඇන්ටාක්ටිකාවෙන් 42% ක් පමණ ඕස්ට්රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්රදේශය ලෙස ප්රකාශ කරයි, නමුත් මෙම හිමිකම් පෑම පිළිගනු ලබන්නේ තවත් රටවල් හතරක් පමණි.
ඕස්ට්රේලියාවේ ප්රධාන භූමිය දකුණේ අක්ෂාංශ 9° සහ 44° අතර සහ නැගෙනහිරින් 112° සහ 154° අතර දේශාංශ අතර පිහිටා ඇත. ඉන්දියානු සහ පැසිෆික් සාගරවලින් වටවී ඇති ඕස්ට්රේලියාව ආසියාවෙන් අරෆුරා සහ ටිමෝර් මුහුදෙන් වෙන් වී ඇති අතර, කොරල් මුහුද ක්වීන්ස්ලන්ත වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති අතර ටැස්මන් මුහුද ඕස්ට්රේලියාව සහ නවසීලන්තය අතර පිහිටා ඇත. ලොව විශාලතම කොරල් පරය වන මහා බාධක පරය, ඊසානදිග වෙරළ තීරයෙන් කෙටි දුරකින් පිහිටා ඇති අතර කිලෝමීටර් 2,300 (සැතපුම් 1,400) කට වඩා විහිදේ.
ප්රධාන භූමිය ලොව කුඩාම මහාද්වීපය වන අතර මුළු භූමි ප්රමාණය අනුව හයවන විශාලතම රට වේ. ඕස්ට්රේලියාව සමහර විට ලෝකයේ විශාලතම දූපත ලෙස සැලකේ සහ බොහෝ විට "දූපත් මහාද්වීපය" ලෙස හැඳින්වේ. එහි වෙරළ තීරය කිලෝමීටර් 35,877 (සැතපුම් 22,293) (සියලුම අක්වෙරළ දූපත් හැර) ඇත, සහ වර්ග කිලෝමීටර් 8,148,250 (වර්ග සැතපුම් 3,146,060) ක සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයක් හිමිකර ගනී. මෙම සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයට ඕස්ට්රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්රදේශය ඇතුළත් නොවේ.
ඕස්ට්රේලියාවේ වැඩි කොටසක් ශුෂ්ක හෝ අර්ධ ශුෂ්ක වේ. 2021 දී, ඕස්ට්රේලියාවේ ගෝලීය ස්ථිර තණබිම් සහ තණබිම් වලින් 10% ක් තිබුණි. වනාන්තර ආවරණය ඕස්ට්රේලියාවේ භූමි ප්රමාණයෙන් 17% ක් පමණ වේ. ඕස්ට්රේලියානු ප්රධාන භූමිය සාපේක්ෂව සමතලා වන අතර, සියලුම මහාද්වීප සඳහා මීටර් 870 (අඩි 2,850) හා සසඳන විට මීටර් 325 (අඩි 1,066) ක සාමාන්ය උසකින් යුක්ත වේ. මහා බෙදීම් පරාසය නැගෙනහිර ඕස්ට්රේලියාවේ වැඩි කොටසක් දිගේ දිවෙන අතර, මධ්යම පහත් බිම් නැගෙනහිර උස්බිම් වලින් වෙන් කරයි. මීටර් 2,228 (අඩි 7,310) දී, කොස්කියුස්කෝ කන්ද ප්රධාන භූමියේ උසම කන්ද වේ. හර්ඩ් දූපතේ මීටර් 2,745 (අඩි 9,006) උසැති මවුසන් කඳු මුදුන සහ ඕස්ට්රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්රදේශයේ මීටර් 3,492 (අඩි 11,457) සහ මීටර් 3,355 (අඩි 11,007) උසැති මවුන්ට් මැක්ලින්ටොක් සහ මෙන්සීස් කඳු මුදුන වඩාත් උසින් පිහිටා ඇත.
නිව් සවුත් වේල්ස් සහ දකුණු ක්වීන්ස්ලන්තයේ අභ්යන්තර ප්රදේශයෙන් වැඩි කොටසක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රිනා විල සහ දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ මුහුද දෙසට ජලය බැස යන ප්රධාන ගංගා පද්ධතිය වන්නේ මරේ-ඩාර්ලිං ය. මධ්යම සහ බටහිර ඕස්ට්රේලියාවේ කුඩා වෙරළබඩ ගංගා පද්ධති, ලේක් අයර් පද්ධතිය වැනි අභ්යන්තර ජලාපවහන පද්ධති සහ ලුණු විල් පද්ධති ද ඇත. ඕස්ට්රේලියාවේ ගංගාවලට ඕනෑම මහාද්වීපයක මුහුදට අඩුම ජලාපවහනය ඇත. ප්රධාන භූමියේ පැතලි, ශුෂ්ක පැතිකඩ එහි ගංගා මන්දගාමීව ගමන් කරන අතර එමඟින් භූමියේ ලුණු එකතු වීමට හේතු වේ. ලවණීකරණය ඕස්ට්රේලියාවේ පසට අහිතකර ලෙස බලපායි. එය ලෝක ප්රමිතීන්ට සාපේක්ෂව සාමාන්යයෙන් පෝෂ්ය පදාර්ථ වලින් දුර්වලය.
ඕස්ට්රේලියාවේ ජනගහනය වෙරළබඩ මායිම්වල සංකේන්ද්රණය වී ඇත. ජනගහනයෙන් 95% ක් පමණ වෙරළ තීරයේ සිට කිලෝමීටර 100 ක් ඇතුළත ජීවත් වෙති; ලෝක සාමාන්යය 39% කි. ඕස්ට්රේලියාවේ ජන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයකට ජනගහනය 3.5 ක් වන අතර, එය ලෝකයේ අඩුම එකකි. කෙසේ වෙතත්, සෞම්ය ගිනිකොනදිග වෙරළ තීරයේ නගරවල ජනගහනයේ විශාල සාන්ද්රණයක් පවතින අතර, ජන ඝනත්වය මධ්යම මෙල්බර්න්හි වර්ග කිලෝමීටරයකට වැසියන් 38 ඉක්මවයි.
භූ විද්යාව
කලින් රොඩීනියා සහ ගොන්ඩ්වානා සුපිරි මහාද්වීපවල කොටසක් වූ ඕස්ට්රේලියාව වසර මිලියන 35 කට පමණ පෙර ඇන්ටාක්ටිකාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වී උතුරු දෙසට පාවී යාම දිගටම කරගෙන ගියේය. අවසාන ග්ලැසියර සමය අවසන් වූ විට, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම ඕස්ට්රේලියානු ප්රධාන භූමිය නිව්ගිනියාවෙන් වසර 8,000 කට පමණ පෙර සහ ටස්මේනියාවෙන් වසර 6,000 කට පමණ පෙර වෙන් කළේය.
ඕස්ට්රේලියාව ඕස්ට්රේලියානු භූගෝලීය තහඩුව තුළ හොඳින් පිහිටා ඇත. ප්රධාන භූමිය භූගෝලීය වශයෙන් සාපේක්ෂව ස්ථායී වන අතර, ප්රධාන කඳු ගොඩනැගීම්, ක්රියාකාරී ගිනි කඳු හෝ භූගෝලීය දෝෂ නොමැත. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්රේලියානු තහඩුව වසරකට සෙන්ටිමීටර 6 සිට 7 දක්වා වේගයෙන් උතුරු-ඊසාන දෙසට ගමන් කරන අතර දැනට යුරේසියානු තහඩුව සහ පැසිෆික් තහඩුව සමඟ ගැටෙමින් පවතී. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇති වන අභ්යන්තර භූගෝලීය ආතතීන් භූගෝලීය වශයෙන් ස්ථාවර භූමිකම්පා ක්රියාකාරකම් සඳහා සාපේක්ෂව ඉහළ භූ කම්පන ක්රියාකාරකම් වලට තුඩු දෙයි. 1901 සහ 2017 අතර කාලය තුළ 6 ට වඩා වැඩි මොහොතක විශාලත්වයකින් යුත් භූමිකම්පා 18 ක් ඇති විය. 1989 නිව්කාසල් භූමිකම්පාව ඕස්ට්රේලියාවේ මාරාන්තිකම සිදුවීම වූ අතර පුද්ගලයින් 13 දෙනෙකු මිය ගියේය. නැගෙනහිර ප්රධාන භූමියේ වසර 4,600 කට පෙර ක්රියාකාරී ගිනි කඳු පැවති අතර, මෙය ආදිවාසී ස්ථාන නාම සහ නිර්මාණ කථා වලින් පිළිබිඹු වේ. වර්තමානයේ, දුරස්ථ හර්ඩ් දූපතේ සහ මැක්ඩොනල්ඩ් දූපත් වල ගිනිකඳු හට ගනී.
ඕස්ට්රේලියානු මහාද්වීපික කබොල බටහිරින් පැරණිතම ආකියන් ආවාටවල සිට නැගෙනහිරින් තරුණ ඕරොජනික් සැකැස්ම දක්වා චක්ර තුනකින් නිර්මාණය විය (වසර මිලියන 541 සිට මිලියන 252 දක්වා ඉදිකරන ලදී). පැරණිතම ඕස්ට්රේලියානු මතුපිට පාෂාණ ආකියන් යුගයට අයත් වේ. බටහිර ඕස්ට්රේලියාවේ සමහරක් වසර බිලියන 3.7 කට වඩා පැරණි වන අතර දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ අනෙක් ඒවා වසර බිලියන 3.1 කට වඩා පැරණි වේ. පෘථිවියේ පැරණිතම සර්කෝන් ස්ඵටික, වසර බිලියන 4.4 ක් පැරණි, බටහිර ඕස්ට්රේලියාවෙන් සොයාගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්රේලියාවෙන් සියයට 80 ක් පමණ වසර මිලියන 250 ට අඩු අවසාදිත පාෂාණ සහ රෙගොලිත් වලින් ආවරණය වී ඇත.
දේශගුණය
ඕස්ට්රේලියානු දේශගුණය ඊසානදිග සහ වයඹ දෙසින් තෙත් නිවර්තන කලාපයේ සිට මධ්යයේ ශුෂ්ක දක්වා විහිදේ. වෙරළබඩ දකුණ සෞම්ය හා තෙතමනය සහිත වන අතර ගිනිකොනදිග උස්බිම් සහ ටැස්මේනියාවේ ශීත ඍතුවේ කැටි ගැසීම සහ හිම ඇත. "අශ්ව අක්ෂාංශ" වල ඕස්ට්රේලියාවේ පිහිටීම මගින් දේශගුණයට බලපෑම් ඇති වන අතර එය ශුෂ්ක තත්වයන් ඇති කරයි. සමස්තයක් වශයෙන්, ඕස්ට්රේලියානු ප්රධාන භූමිය වියළිම ජනාවාස මහාද්වීපය වන අතර, සාමාන්ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 470 (අඟල් 19) කි. රටෙන් 70% ක් පමණ ශුෂ්ක හෝ අර්ධ ශුෂ්ක වන අතර, සහ 18% ක් පමණ කාන්තාර වේ.
එල් නිනෝ–දක්ෂිණ දෝලනය, ඉන්දියන් සාගර ඩයිපෝල් සහ දකුණු වළයාකාර මාදිලිය වැනි විවිධ පද්ධති මගින් ද දේශගුණයට බලපෑම් ඇති වේ. ඕස්ට්රේලියාවේ වර්ෂාපතනයේ අසාමාන්ය විචල්යතාවයක් ඇති අතර එය නිතර නියඟ සහ ගංවතුරට හේතු වේ. නිවර්තන ඕස්ට්රේලියාවේ සුළි සුළං සහ වැසි අවපාත බහුලව දක්නට ලැබේ. ගිම්හාන මෝසම් වැසි උතුරු ඕස්ට්රේලියාවට සැලකිය යුතු වර්ෂාපතනයක් ගෙන එන අතර අඩු පීඩන සෛල දකුණේ ශීත වර්ෂාපතනයක් ගෙන එයි. උණුසුම්ම ප්රදේශ රටේ වයඹ දෙසින් වන අතර සිසිල්ම ප්රදේශ ගිනිකොන දෙසින් වේ. දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ ලැව්ගිනි තත්වයන් බහුලව දක්නට ලැබේ.
හරිතාගාර වායු විමෝචනය වැඩිවීම නිසා ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස 1910 සිට ඕස්ට්රේලියානු උෂ්ණත්වය 1.5 °C කින් ඉහළ යාමට සහ අධික තාපය සහ අධික වර්ෂාපතන සිදුවීම් වැඩි වීමට හේතු වී තිබේ. 1970 සිට දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ අප්රේල් සිට ඔක්තෝබර් දක්වා වර්ෂාපතනයේ අඩුවීමක් සහ 1950 ගණන්වල සිට දිගු ලැව්ගිනි සමයක් පවතී. 1970 ගණන්වල සිට උතුරු ඕස්ට්රේලියාවේ වර්ෂාපතනය වැඩි වී ඇත. 1982 සිට නිවර්තන සුළි සුළං සංඛ්යාව අඩු වී ඇති අතර 1950 ගණන්වල අග භාගයේ සිට ඇල්පයින් හිම අඩු වී ඇත. ඕස්ට්රේලියාව වටා මුහුදු මට්ටම ඉහළ යමින් පවතින අතර අවට සාගර වඩාත් ආම්ලික වෙමින් පවතී.
ජෛව විවිධත්වය
ඕස්ට්රේලියාව මහා විවිධත්වය සහිත රටවල් 17 න් එකකි. එහි දිගු භූගෝලීය හුදකලාව නිසා, ඕස්ට්රේලියාවේ ජෛව විවිධත්වයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් අද්විතීය වේ. එහි උභයජීවීන්ගෙන් 94% ක් පමණ, එහි උරගයින් සහ සපුෂ්ප ශාක වලින් 93% ක්, එහි ක්ෂීරපායින්ගෙන් 69% ක් සහ එහි පක්ෂීන්ගෙන් 46% ක් ආවේණික වේ. ඕස්ට්රේලියාවේ පුළුල් පරාසයක පරිසර පද්ධති ඇති අතර, ඉන් කලාප 89 ක් සහ උප කලාප 419 ක් ඕස්ට්රේලියානු ජෛව කලාප රාමුව තුළ හඳුනාගෙන ඇත.
2025 ජනවාරි මාසයේදී, ඕස්ට්රේලියානු ජාතික විශේෂ ලැයිස්තුවේ නම් කරන ලද විශේෂ 168,386 ක් තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්රේලියානු විශේෂවලින් 70% ක් සොයාගෙන වර්ගීකරණය කර නොමැති බවත් ඕස්ට්රේලියානු දේශීය විශේෂ 600,000 ක් තිබිය හැකි බවත් ගණන් බලා ඇත. සාමාන්යයෙන්, පෘෂ්ඨවංශීන් සහ සපුෂ්ප ශාක පිළිබඳ දැනුම අපෘෂ්ඨවංශීන් සහ දිලීර වලට වඩා හොඳය. ඕස්ට්රේලියාවේ දිලීර සහ කෘමීන්ගෙන් 10% කටත් වඩා අඩු ප්රමාණයක් නම් කර ඇති බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.
ලොව දන්නා ශාක විශේෂවලින් 10% ක් පමණ ඕස්ට්රේලියාවේ දක්නට ලැබේ. මේවායින් බොහොමයක් ශුෂ්ක දේශගුණයට, විචල්ය වර්ෂාපතනයට සහ පෝෂක-දුර්වල පසට අනුවර්තනය වී ඇත. කාන්තාර සහ සෙරික් පඳුරු බිම් ප්රධාන භූමියෙන් 70% ක් පමණ ආවරණය කරයි. ඇකේසියා, බැන්සියා සහ යුකැලිප්ටස් ඕස්ට්රේලියාවේ බොහෝ ප්රදේශවල පැතිරී ඇත. බොහෝ ශාකවලට දෘඩ හා දිගුකාලීන කොළ ඇති අතර කාබන් වලින් පොහොසත්, පෝෂ්ය පදාර්ථ වලින් දුර්වල සහ ලැව්ගිනි වලට හොඳින් අනුගත වේ.
ලෝකයේ මාෂුපියල් විශේෂ 330 න් තුනෙන් දෙකක් පමණ ඕස්ට්රේලියාවට ආවේණික වේ. ඕස්ට්රේලියානු වැදෑමහ ක්ෂීරපායින් (අතිශයින් වවුලන්, මීයන් සහ මීයන්) ද ලොව ගොඩබිම් ක්ෂීරපායී විශේෂවලින් 47% ක් පමණ වේ. ඕස්ට්රේලියාවේ ලොව දන්නා උරග විශේෂවලින් 10% ක් පමණ ඇත. අපෘෂ්ඨවංශික විශේෂ 320,500 ක් පමණ ඇති අතර, ඉන් කෘමීන් විශාලතම පන්තිය වන අතර සියලුම සත්ව විශේෂවලින් 75% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් නියෝජනය කරයි. ඕස්ට්රේලියාවේ දන්නා දිලීර විශේෂ 15,000 කට වඩා ඇත, නමුත් තවත් දස දහස් ගණනක් පැවතීමට ඉඩ ඇත.
ඕස්ට්රේලියාවේ වනජීවීන් ඔවුන්ගේ පරිසරයට බොහෝ අනුවර්තනයන් පෙන්වයි. බොහෝ ශාකවල කොළ පෝෂ්ය පදාර්ථ වලින් දුර්වල බැවින්, ඕස්ට්රේලියාවේ පැණි සහ පරාග පෝෂණය කරන මී පැණි පොසම් වැනි පක්ෂීන්, කෘමීන් සහ මාෂුපියල් විශාල ප්රමාණයක් ඇත. යුකැලිප්ටස් කොළ පෝෂණය කිරීම සඳහා විශේෂිත වූ කෝලා ව්යතිරේකයකි. පෝෂණ දුර්වල ශාක හා විචල්ය වර්ෂාපතනය ද සර්පයන්, කටුස්සන් සහ කැන්ගරු සහ වොලබි වැනි පැනීමේ මාෂුපියල් ඇතුළු අඩු ශක්ති අවශ්යතා ඇති සතුන්ට හිතකර වේ. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්රේලියාවේ මාෂුපියල් සතුන් සහ සමාන පරිසරවල ජීවත් වන අනෙකුත් මහාද්වීපවල වැදෑමහ ක්ෂීරපායින්ගේ අභිසාරී පරිණාමය පිළිබඳ සාක්ෂි තිබේ. නිදසුනක් වශයෙන්, වඳ වී ගිය තයිලසීන් (ටස්මේනියානු කොටියා) වැදෑමහ වෘකයා සමඟ සමානකම් ඇති අතර, අප්රිකාවේ රන් මවුලයන් සමඟ මාෂුපියල් මවුලයන් සහ අනෙකුත් ශුෂ්ක කලාපවල පැනීමේ මීයන් සමඟ පැනීමේ මීයන් සමානකම් තිබුණි.
ඕස්ට්රේලියාවේ මෙගාෆුනා ඇතුළු පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ප්රධාන වඳවීම් වසර 46 දහසකට පමණ පෙර සිදු වූ අතර, මෙම වඳවීම්වල මානව ක්රියාකාරකම් සහ දේශගුණික විපර්යාසවල භූමිකාව පිළිබඳව අඛණ්ඩ විද්යාත්මක විවාදයක් පවතී. වසර 4,000 සිට 5,000 දක්වා කාලයකට පෙර එම දූපතට ටස්මේනියානු කොටියාගේ සහ ටස්මේනියානු යක්ෂයාගේ පරාසය හැකිලීම, වැඩිවන මිනිස් ජනගහනය, ඩිංගෝ හඳුන්වාදීම සහ ගිනි හා නව ගල් මෙවලම් තාක්ෂණයන් වැඩි වශයෙන් භාවිතා කිරීම ඇතුළු ප්රධාන භූමියේ වෙනස්කම් සමඟ ද අනුකූල වේ.
පසුගිය සියවස් දෙක තුළ, ඕස්ට්රේලියාව වෙනත් ඕනෑම මහාද්වීපයකට වඩා ක්ෂීරපායී විශේෂ අහිමි කර ගෙන ඇත. සමස්තයක් වශයෙන්, ඕස්ට්රේලියානු විශේෂ 100 ක් වනයේ වඳ වී ගොස් හෝ වඳ වී ගොස් ඇති ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. 2021 ජුනි මාසයේදී, ඕස්ට්රේලියානු රජයන් විසින් සත්ව හා ශාක විශේෂ 1,000 කට වඩා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව හෝ බරපතල ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂවලට ඇති ප්රධාන තර්ජන වන්නේ භූ දර්ශන වෙනස්වීම, පරිසර පද්ධති කඩාකප්පල් කිරීම, වල් බළලා සහ රතු නරියා වැනි හඳුන්වා දුන් විශේෂ සහ දේශගුණික විපර්යාසයි.
1999 ෆෙඩරල් පරිසර ආරක්ෂණ සහ ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණ පනත යනු තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වන නීතිමය රාමුවයි. ජාතික රක්ෂිත පද්ධතිය යනු ඕස්ට්රේලියාවේ ආරක්ෂිත ප්රදේශ ජාලයයි. 2022 ජුනි 30 වන විට, එය ඕස්ට්රේලියාවේ භූමි ප්රමාණයෙන් 22% කට වඩා ආවරණය කළේය. ඕස්ට්රේලියාවේ ස්වභාවධර්ම උපායමාර්ගය 2024–2030 යනු 2030 වන විට ඕස්ට්රේලියාවේ ජෛව විවිධත්ව හානිය ආපසු හැරවීම සහ ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය සහ අනෙකුත් ජාත්යන්තර ගිවිසුම් යටතේ ප්රාන්තයේ බැඳීම් සපුරාලීම අරමුණු කරගත් ජාතික ජෛව විවිධත්ව සැලැස්මයි.
රජය සහ දේශපාලනය
ආණ්ඩුකාර ජනරාල්
අගමැති
ඕස්ට්රේලියාව යනු ව්යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක්, පාර්ලිමේන්තු ප්රජාතන්ත්රවාදයක් සහ සම්මේලනයකි. 1901 දී සම්මේලනයේ සිට රට එහි බොහෝ දුරට නොවෙනස්ව පවතින ව්යවස්ථාව ස්ථාවර ලිබරල් ප්රජාතන්ත්රවාදී දේශපාලන ක්රමයක් සමඟ පවත්වා ගෙන යයි. එය ලෝකයේ පැරණිතම සම්මේලනයන්ගෙන් එකක් වන අතර, එහි බලය ෆෙඩරල් සහ ප්රාන්ත ආණ්ඩු අතර බෙදී ඇත. ඕස්ට්රේලියානු ආණ්ඩු ක්රමය එක්සත් රාජධානියේ දේශපාලන පද්ධති (ඒකාබද්ධ විධායක, ව්යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් සහ ශක්තිමත් පක්ෂ විනයක්) සහ එක්සත් ජනපදයේ (ෆෙඩරල්වාදය, ලිඛිත ව්යවස්ථාවක් සහ ප්රාන්තවලට සමාන නියෝජනයක් ඇති සෙනෙට් සභාවක් සහිත ශක්තිමත් ද්වි-මණ්ඩලවාදය) වලින් ලබාගත් අංග ඒකාබද්ධ කරයි, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සුවිශේෂී දෙමුහුන් ක්රමයක් ඇති වේ.
ෆෙඩරල් රජයේ බලය කණ්ඩායම් තුනක් අතර අර්ධ වශයෙන් වෙන් කර ඇත:
- ව්යවස්ථාදායකය: රජතුමා, සෙනෙට් සභාව සහ නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය ඇතුළත් ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුව
- විධායක: අගමැති (නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයේ බහුතරයක් සහිත පක්ෂයේ නායකයා හෝ සන්ධානය), ඔවුන් තෝරාගත් කැබිනට් මණ්ඩලය සහ අනෙකුත් අමාත්යවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන ඕස්ට්රේලියානු රජය; ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයා විසින් විධිමත් ලෙස පත් කරනු ලැබේ
- අධිකරණය: මහාධිකරණය සහ අනෙකුත් ෆෙඩරල් අධිකරණ
2025 මැයි 3 වන දින පැවති මැතිවරණයෙන් පසු, අගමැති ධුරය ඕස්ට්රේලියානු කම්කරු පක්ෂයේ ඇන්තනි ඇල්බනීස් විසින් දරනු ලැබේ. III වන චාල්ස් ඕස්ට්රේලියාවේ රජු ලෙස පාලනය වන අතර ඕස්ට්රේලියාවේ ෆෙඩරල් මට්ටමින් ආණ්ඩුකාරවරයා සහ ප්රාන්ත මට්ටමින් ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ, ඔවුන් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ සහ සම්මුතියේ 63 වන වගන්තිය මගින් ඔවුන්ගේ අමාත්යවරුන්ගේ උපදෙස් මත ක්රියා කරයි. මේ අනුව, ප්රායෝගිකව ආණ්ඩුකාරවරයා අගමැතිගේ සහ කැබිනට් මණ්ඩලයේ ක්රියා සඳහා නීතිමය ප්රධානියෙකු ලෙස ක්රියා කරයි. ආණ්ඩුකාරවරයාට සමහර අවස්ථාවන්හිදී සංචිත බලතල ක්රියාත්මක කළ හැකිය: අමාත්ය උපදෙස් නොමැති විට හෝ ඊට පටහැනිව ක්රියාත්මක කළ හැකි බලතල. මෙම බලතල ක්රියාත්මක කළ හැකි විට සම්මුතිය මගින් පාලනය වන අතර ඒවායේ නිශ්චිත විෂය පථය අපැහැදිලි වේ. මෙම බලතලවල වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ක්රියාත්මක කිරීම වූයේ 1975 ව්යවස්ථා අර්බුදයේදී විට්ලම් රජය සේවයෙන් පහ කිරීමයි.
සෙනෙට් සභාවේ (ඉහළ මන්ත්රී මණ්ඩලය) සෙනෙට් සභිකයින් 76 දෙනෙක් සිටිති: ප්රාන්තවලින් දොළොස් දෙනෙක් සහ ප්රධාන භූමි ප්රදේශවලින් (ඕස්ට්රේලියානු අගනුවර සහ උතුරු ප්රදේශය) දෙදෙනෙක් බැගින්. නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය (පහළ මන්ත්රී මණ්ඩලය) තුළ, ජනගහනය අනුව ප්රාන්තවලට වෙන් කරන ලද "ඡන්දදායකයින්" හෝ "ආසන" ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන ඒක-සාමාජික මැතිවරණ කොට්ඨාශවලින් තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 150 දෙනෙක් සිටින අතර, වත්මන් ප්රාන්තවලින් සෑම එකක්ම අවම වශයෙන් ආසන පහක් සහතික කෙරේ. පහළ මන්ත්රී මණ්ඩලයට උපරිම කාලය වසර තුනකි, නමුත් මෙය ස්ථාවර නොවන අතර රජයන් සාමාන්යයෙන් උපරිම කාලයට පෙර මාස 6 තුළ යම් අවස්ථාවක මැතිවරණයක් සඳහා කලින් සභාව විසුරුවා හරියි. සභා දෙක සඳහාම මැතිවරණ සාමාන්යයෙන් එකවර පවත්වනු ලබන අතර, සෙනෙට් සභිකයින්ට වසර හයක අතිච්ඡාදනය වන වාර ගණනක් ඇති අතර, ඔවුන්ගේ වාර කාලය ස්ථාවර නොවන නමුත් පහළ මන්ත්රී මණ්ඩලය සඳහා මැතිවරණ චක්රයට බැඳී ඇත. මේ අනුව, ද්විත්ව විසුරුවා හැරීමකින් චක්රයට බාධා නොකළහොත්, සෙනෙට් සභිකයින්ට වසර 76 ක අතිච්ඡාදනය වන වාර ගණන 40 ක් පමණි.
ඕස්ට්රේලියාවේ මැතිවරණ ක්රමය නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය සහ සියලුම ප්රාන්ත සහ ප්රදේශ පහළ මන්ත්රී මණ්ඩල මැතිවරණ සඳහා මනාප ඡන්දය භාවිතා කරයි (ටැස්මේනියාව සහ හාරේ-ක්ලාක් ක්රමය භාවිතා කරන ACT හැර). සෙනෙට් සභාව සහ බොහෝ ප්රාන්ත ඉහළ මන්ත්රී මණ්ඩල එක් එක් ප්රාන්තය සඳහා මනාප ඡන්දය සහ සමානුපාතික නියෝජනය ඒකාබද්ධ කරන සමානුපාතික ක්රමය භාවිතා කරයි. සෑම අධිකරණ බල ප්රදේශයකම වයස අවුරුදු 18 සහ ඊට වැඩි සියලුම ලියාපදිංචි පුරවැසියන් සඳහා ඡන්දය ප්රකාශ කිරීම සහ ලියාපදිංචි වීම අනිවාර්ය වේ. නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයේ බහුතර සහයෝගය ඇති පක්ෂය රජය පිහිටුවන අතර එහි නායකයා අගමැති බවට පත්වේ. ආණ්ඩුකාරවරයා අගමැති පත් කරන අතර පාර්ලිමේන්තුවේ විශ්වාසය නැති වූ හෝ නීති විරෝධී ලෙස ක්රියා කරන අයෙකු සේවයෙන් පහ කළ හැකිය. ඕස්ට්රේලියාව බලවත් හා තේරී පත් වූ ඉහළ මන්ත්රී මණ්ඩලයක් සහිත වෙස්ට්මිනිස්ටර් පාර්ලිමේන්තු ප්රජාතන්ත්රවාදයක් බැවින්, එහි ක්රමය සමහර විට "වොෂ්මින්ස්ටර් විකෘතියක්" ලෙස හැඳින්වේ, හෝ අර්ධ පාර්ලිමේන්තු.
සාමාන්යයෙන් ෆෙඩරල් රජයක් පිහිටුවා ඇති ප්රධාන දේශපාලන කණ්ඩායම් දෙකක් තිබේ: ඕස්ට්රේලියානු කම්කරු පක්ෂය සහ ලිබරල් පක්ෂයේ සහ එහි සුළු හවුල්කරු වන ජාතික පක්ෂයේ කණ්ඩායමක් වන සන්ධානය. රාජ්ය මට්ටමේ දී, නැෂනල්ස් සහ ලිබරල් පක්ෂය අතර සම්බන්ධතාවය වෙනස් වේ, ක්වීන්ස්ලන්තයේ සහ උතුරු ප්රදේශයේ ඒකාබද්ධ වූ පක්ෂ (කෙසේ වෙතත්, ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන් ලිබරල් හෝ ජාතික පක්ෂ කාමරයේ වාඩි වී සිටිති); නිව් සවුත් වේල්ස්, වික්ටෝරියා සහ බටහිර ඕස්ට්රේලියාවේ සන්ධානයක; සහ දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ සහ ටස්මේනියාවේ ලිබරල්වාදීන් සමඟ තරඟ කිරීමේදී. ඕස්ට්රේලියානු දේශපාලන සංස්කෘතිය තුළ, කම්කරු පක්ෂය මධ්ය-වම ලෙස සලකනු ලබන අතර සන්ධානය මධ්ය-දකුණ ලෙස සැලකේ. ස්වාධීන සාමාජිකයින් සහ සුළු පක්ෂ කිහිපයක් ඕස්ට්රේලියානු පාර්ලිමේන්තු වල නියෝජනය ලබාගෙන ඇත, බොහෝ දුරට ඉහළ මන්ත්රී මණ්ඩලවල. ඕස්ට්රේලියානු හරිත පක්ෂය ඡන්දයෙන් සහ සාමාජිකත්වයෙන් තුන්වන විශාලතම පක්ෂයයි.
රාජ්ය සහ ප්රදේශ
ඕස්ට්රේලියාවට ප්රාන්ත හයක් ඇත—නිව් සවුත් වේල්ස් (NSW), වික්ටෝරියා (Vic), ක්වීන්ස්ලන්තය (Qld), බටහිර ඕස්ට්රේලියාව (WA), දකුණු ඕස්ට්රේලියාව (SA) සහ ටැස්මේනියාව (Tas)—සහ ප්රධාන භූමි ස්වයං පාලන ප්රදේශ දෙකක්—ඕස්ට්රේලියානු අගනුවර ප්රදේශය (ACT) සහ උතුරු ප්රදේශය (NT).
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලයට (ෆෙඩරල් මට්ටමේ රජය) සුවිශේෂී බලතල ලබා දෙන ක්ෂේත්ර කිහිපය හැර, නීති සෑදීමේ සාමාන්ය බලය ප්රාන්තවලට ඇත. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ ලැයිස්තුගත කර ඇති මාතෘකා පිළිබඳ නීති පමණක් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලයට නීති සම්පාදනය කළ හැකි නමුත් එහි නීති ඕනෑම අනනුකූලතාවයක ප්රමාණයට ප්රාන්තවල නීති අභිබවා යයි. සම්මේලනයේ සිට, ලැයිස්තුගත පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය බලතල සඳහා ලබා දී ඇති පුළුල් අර්ථකථනය හේතුවෙන් - සහ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ප්රදාන මත රාජ්යයන් දැඩි මූල්යමය වශයෙන් රඳා පැවතීම හේතුවෙන් - ප්රාන්තවලට සාපේක්ෂව පොදුරාජ්ය මණ්ඩලයේ බලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී ඇත.
සෑම ප්රාන්තයකටම සහ ප්රධාන ප්රධාන භූමි ප්රදේශයකටම තමන්ගේම පාර්ලිමේන්තුවක් ඇත - උතුරු ප්රදේශයේ ඒක මණ්ඩල, ACT සහ ක්වීන්ස්ලන්තයේ සහ අනෙකුත් ප්රාන්තවල ද්වි මණ්ඩල. පහළ මන්ත්රී මණ්ඩල ව්යවස්ථාදායක සභාව ලෙස හැඳින්වේ (දකුණු ඕස්ට්රේලියාවේ සහ ටැස්මේනියාවේ මන්ත්රී මණ්ඩලය); ඉහළ මන්ත්රී මණ්ඩල ව්යවස්ථාදායක සභාව ලෙස හැඳින්වේ. සෑම ප්රාන්තයකම රජයේ ප්රධානියා අග්රාමාත්යවරයා වන අතර සෑම ප්රදේශයකම ප්රධාන අමාත්යවරයා වේ. සෑම ප්රාන්තයකම රජු නියෝජනය කරනු ලබන්නේ ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි. පොදුරාජ්ය මණ්ඩල මට්ටමින්, රජුගේ නියෝජිතයා ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයා වේ.
අභ්යන්තර ජර්විස් බොක්ක ප්රදේශය සහ බාහිර ප්රදේශ: ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත්, කොරල් මුහුදු දූපත්, හර්ඩ් දූපත සහ මැක්ඩොනල්ඩ් දූපත්, ඉන්දියන් සාගර ප්රදේශ (නත්තල් දූපත සහ කොකෝස් (කීලිං) දූපත්), නොර්ෆොක් දූපත, සහ ඕස්ට්රේලියානු ඇන්ටාක්ටික් ප්රදේශය යන ප්රදේශ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රජය සෘජුවම පරිපාලනය කරයි. දුරස්ථ මැක්වරි දූපත සහ ලෝඩ් හෝව් දූපත පිළිවෙලින් ටැස්මේනියාවේ සහ නිව් සවුත් වේල්ස්හි කොටසකි.
විදේශ සබඳතා
ඕස්ට්රේලියාව මධ්යම බලවතෙකු වන අතර, විදේශ සබඳතාවලට මූලික ද්වි-පාර්ශ්වික කුළුණු තුනක් ඇත: එක්සත් ජනපද සන්ධානයට කැපවීම, ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය සමඟ සම්බන්ධ වීම සහ ජාත්යන්තර ආයතන, නීති සහ සහයෝගීතාවය සඳහා සහාය වීම. ANZUS ගිවිසුම සහ ප්රධාන නේටෝ නොවන සගයෙකු ලෙස එහි තත්ත්වය හරහා, ඕස්ට්රේලියාව එක්සත් ජනපදය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගෙන යන අතර එය ශක්තිමත් ආරක්ෂක, ආරක්ෂාව සහ වෙළඳ සබඳතා ඇතුළත් වේ. ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ, රට වෙළඳාම සහ ප්රාග්ධනයේ විවෘත ප්රවාහය හරහා එහි වෙළඳ සබඳතා වැඩි කිරීමට උත්සාහ කරන අතරම, පවතින නීති මත පදනම් වූ අනුපිළිවෙලට සහාය දීමෙන් චීන බලයේ නැගීම කළමනාකරණය කරයි. කලාපීය වශයෙන්, රට පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ, පැසිෆික් ප්රජාවේ, ASEAN+6 යාන්ත්රණයේ සහ නැගෙනහිර ආසියානු සමුළුවේ සාමාජිකයෙකි. ජාත්යන්තරව, රට එක්සත් ජාතීන්ගේ (එහි ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වූ), පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ, OECD සහ G20 හි සාමාජිකයෙකි. මෙය බහුපාර්ශ්විකත්වය සඳහා රටේ සාමාන්යයෙන් ශක්තිමත් කැපවීම පිළිබිඹු කරයි.
ඕස්ට්රේලියාව, එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව සහ නවසීලන්තය සමඟ ෆයිව් අයිස් බුද්ධි සන්ධානය; එක්සත් ජනපදය සහ නවසීලන්තය සමඟ ANZUS සන්ධානය; එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය සමඟ AUKUS ආරක්ෂක ගිවිසුම; එක්සත් ජනපදය, ඉන්දියාව සහ ජපානය සමඟ චතුරස්ර ආරක්ෂක සංවාදය; නවසීලන්තය, එක්සත් රාජධානිය, මැලේසියාව සහ සිංගප්පූරුව සමඟ පංච බල ආරක්ෂක විධිවිධාන; සහ ජපානය සමඟ අන්යෝන්ය ප්රවේශ ආරක්ෂක සහ ආරක්ෂක ගිවිසුම ඇතුළු ආරක්ෂක, බුද්ධි සහ ආරක්ෂක කණ්ඩායම් කිහිපයක සාමාජිකයෙකි.
ජාත්යන්තර වෙළඳ ලිබරල්කරණයේ අරමුණ අනුගමනය කර ඇත. එය කෙයාර්න්ස් සමූහය සහ ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගීතාවය ගොඩනැගීමට නායකත්වය දුන් අතර, ආර්ථික සහයෝගීතාව සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ සංවිධානයේ (OECD) සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ (WTO) සාමාජිකයෙකි. 2000 දශකයේ සිට, ඕස්ට්රේලියාව ට්රාන්ස්-පැසිෆික් හවුල්කාරිත්වය සඳහා විස්තීර්ණ සහ ප්රගතිශීලී ගිවිසුම සහ කලාපීය විස්තීර්ණ ආර්ථික හවුල්කාරිත්වය බහුපාර්ශ්වික නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් මෙන්ම එක්සත් ජනපදය, චීනය, ජපානය, දකුණු කොරියාව, ඉන්දුනීසියාව, එක්සත් රාජධානිය සහ නවසීලන්තය සමඟ ද්විපාර්ශ්වික නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම්වලට එළඹුණු අතර, 2023 දී එක්සත් රාජධානිය සමඟ අත්සන් කරන ලද නවතම ගිවිසුම සමඟින්.
ට්රාන්ස්-ටැස්මන් සංචාරක විධිවිධානය යටතේ දෙරට අතර පුරවැසියන්ගේ නිදහස් සංචලනය සහ සමීප ආර්ථික සබඳතා ගිවිසුම යටතේ නිදහස් වෙළඳාම සමඟ ඕස්ට්රේලියාව අසල්වැසි නවසීලන්තය සමඟ ගැඹුරින් ඒකාබද්ධ සම්බන්ධතාවයක් පවත්වාගෙන යයි. 2021 දී ඕස්ට්රේලියානු ජනතාව විසින් වඩාත් හිතකර ලෙස නරඹන ලද රටවල් අතර නවසීලන්තය, එක්සත් රාජධානිය, ජපානය, ජර්මනිය, තායිවානය, තායිලන්තය, එක්සත් ජනපදය සහ දකුණු කොරියාව ඇතුළත් වේ. එය රටවල් 75 ක් පමණ ආධාර ලබන ජාත්යන්තර ආධාර වැඩසටහනක් ද පවත්වාගෙන යයි. ගෝලීය සංවර්ධන මධ්යස්ථානයේ 2021 සංවර්ධන කැපවීමේ දර්ශකයේ ඕස්ට්රේලියාව සිව්වන ස්ථානයට පත්විය.
විදේශ ප්රතිපත්තිය පිළිබඳ බලය අගමැති සහ ජාතික ආරක්ෂක කමිටුව තුළ බෙහෙවින් සංකේන්ද්රණය වී ඇති අතර, 2003 ඉරාක ආක්රමණයට සම්බන්ධ වීම වැනි ප්රධාන තීරණ ගනු ලබන්නේ පූර්ව කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරවය. ඒ හා සමානව, විදේශ ප්රතිපත්තියේ පාර්ලිමේන්තුව විධිමත් කාර්යභාරයක් ඉටු නොකරන අතර යුද්ධය ප්රකාශ කිරීමේ බලය විධායක රජයට පමණක් අයත් වේ. විදේශ කටයුතු සහ වෙළඳ දෙපාර්තමේන්තුව එහි ප්රතිපත්ති තීරණ වලදී විධායකයට සහාය දක්වයි.
හමුදා
කැන්බරා පන්තියේ ගොඩබෑමේ හෙලිකොප්ටර් තටාකයක් වන HMAS කැන්බරා සහ ඇන්සාක් පන්තියේ යුධ නෞකාවක් වන HMAS අරුන්ටා, සැදී පැහැදී යාත්රා කරයි. ඕස්ට්රේලියාවේ සන්නද්ධ හමුදා කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ප්රධාන ආයතන දෙක වන්නේ ඕස්ට්රේලියානු ආරක්ෂක හමුදාව (ADF) සහ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර ඒවා එක්ව "ආරක්ෂක" ලෙස හැඳින්වේ. ඕස්ට්රේලියානු ආරක්ෂක හමුදාව යනු ආරක්ෂක හමුදාවේ ප්රධානියා විසින් මෙහෙයවනු ලබන හමුදා අංශය වන අතර එහි ශාඛා තුනක් අඩංගු වේ: රාජකීය ඕස්ට්රේලියානු නාවික හමුදාව, ඕස්ට්රේලියානු හමුදාව සහ රාජකීය ඕස්ට්රේලියානු ගුවන් හමුදාව. 2021 දී, එහි දැනට සේවය කරන කාර්ය මණ්ඩලය 84,865 ක් සිටියහ (නිත්ය නිලධාරීන් 60,286 ක් සහ රක්ෂිත නිලධාරීන් 24,581 ක් ඇතුළුව). ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව සිවිල් අංශය වන අතර එහි ප්රධානියා ආරක්ෂක ලේකම්වරයා විසිනි. මෙම නායකයින් දෙදෙනා සාමූහිකව ආරක්ෂාව කළමනාකරණය කරන්නේ ද්විපාර්ශ්විකත්වයක් ලෙස වන අතර, බෙදාගත් සහ ඒකාබද්ධ වගකීම් ඇත. ප්රධාන අණදෙන නිලධාරියාගේ නාමික භූමිකාව ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් විසින් දරනු ලැබේ; කෙසේ වෙතත්, සැබෑ අණදීම ආරක්ෂක බලකායේ ප්රධානියාට පැවරේ. පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රජයේ විධායක ශාඛාවට ආරක්ෂක අමාත්යවරයා හරහා හමුදාවේ සමස්ත පාලනය ඇත, ඔහු කැබිනට් මණ්ඩලයේ සහ එහි ජාතික ආරක්ෂක කමිටුවේ තීරණවලට යටත් වේ. ප්රධාන ඕස්ට්රේලියානු බුද්ධි ආයතන අතර ඕස්ට්රේලියානු රහස් බුද්ධි සේවය (විදේශ බුද්ධි අංශය), ඕස්ට්රේලියානු සංඥා අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය (සංඥා බුද්ධි අංශය) සහ ඕස්ට්රේලියානු ආරක්ෂක බුද්ධි සංවිධානය (ගෘහස්ථ ආරක්ෂාව) ඇතුළත් වේ.
2022 දී, ආරක්ෂක වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.9% ක් වූ අතර එය ලෝකයේ 13 වන විශාලතම ආරක්ෂක අයවැය නියෝජනය කරයි. 2024 දී, ADF මැද පෙරදිග සහ ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ (ආරක්ෂක සහ ආධාර ප්රතිපාදන ඇතුළුව) ක්රියාකාරී මෙහෙයුම් සිදු කළේය; දකුණු සුඩානය, සිරියාව-ඊශ්රායලය සාම සාධක හමුදාව සහ උතුරු කොරියාව සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදාවන්ට දායක වෙමින්; සහ ස්වභාවික විපත් සහන සඳහා දේශීයව සහාය වෙමින් සහ සරණාගතයින් රටට ඇතුළුවීම වැළැක්වීමට සහාය වෙමින් සිටියේය.
මානව අයිතිවාසිකම්
ඕස්ට්රේලියාවට සාමාන්යයෙන් සිවිල් සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම් සඳහා ශක්තිමත් ආරක්ෂාවක් ඇති අතර, රට පුළුල් පරාසයක ජාත්යන්තර අයිතිවාසිකම් ගිවිසුම් වලට අත්සන් කර ඇත. මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කරන වැදගත් ලියකියවිලි අතර ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව, 1975 වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීමේ පනත, 1984 ලිංගික වෙනස්කම් කිරීමේ පනත, 1992 ආබාධිත වෙනස්කම් කිරීමේ පනත සහ 2004 වයස් වෙනස්කම් කිරීමේ පනත ඇතුළත් වේ. 2017 සිට සමලිංගික විවාහ ජාතිය තුළ නීත්යානුකූල වී ඇත. අනෙකුත් සැසඳිය හැකි බටහිර ප්රජාතන්ත්රවාදී රටවල් මෙන් නොව, ඕස්ට්රේලියාවට ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ හෝ නීති යටතේ තනි ෆෙඩරල් අයිතිවාසිකම් ප්රඥප්තියක් නොමැත; කෙසේ වෙතත්, ACT, වික්ටෝරියා සහ ක්වීන්ස්ලන්තයට රාජ්ය පාදක ඒවා ඇත.
හියුමන් රයිට්ස් වොච් සහ ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් වැනි ජාත්යන්තර සංවිධාන සරණාගත ප්රතිපත්තිය, අත්අඩංගුවේ සිටින ස්වදේශික මරණ, මුල් බැසගත් අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂාවක් නොමැතිකම සහ විරෝධතා සීමා කරන නීති ඇතුළු ක්ෂේත්ර සම්බන්ධයෙන් කනස්සල්ල පළ කර ඇත.
ආර්ථිකය
ඕස්ට්රේලියාවේ මිශ්ර වෙළඳපල ආර්ථිකය ඉතා දියුණු සහ ස්වභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් ය. එය නාමික පද අනුව ලෝකයේ දහහතරවන විශාලතම රට වන අතර PPP අනුව 18 වන ස්ථානයයි. 2021 වන විට, ඕස්ට්රේලියාව ලක්සම්බර්ග්ට පසු වැඩිහිටියෙකුට ධනය අතින් දෙවන ඉහළම රට වන අතර, සහ ඒක පුද්ගල මූල්ය වත්කම් අතරින් දහතුන්වන ඉහළම ස්ථානය වන අතර, මෙන්ම ගෝලීය වශයෙන් ඉහළම ඒක පුද්ගල ආදායමෙන් එකකි. එහි ශ්රම බලකාය මිලියන 13.5 ක් පමණ වන අතර, 2022 ජුනි වන විට විරැකියා අනුපාතය 3.5% කි. ඕස්ට්රේලියානු සමාජ සේවා කවුන්සිලයට අනුව, ඕස්ට්රේලියාවේ දරිද්රතා අනුපාතය ජනගහනයෙන් 13.6% ඉක්මවන අතර එය මිලියන 3.2 කට වඩා ආවරණය කරයි. වයස අවුරුදු 15 ට අඩු ළමුන් 774,000 (17.7%) ක් සාපේක්ෂ දරිද්රතාවයෙන් ජීවත් වන බව ද ඇස්තමේන්තු කර ඇත. ඕස්ට්රේලියානු ඩොලරය ජාතික මුදල් ඒකකය වන අතර එය පැසිෆික් සාගරයේ දූපත් රාජ්ය තුනක් විසින් ද භාවිතා කරනු ලැබේ: කිරිබාති, නාඋරු සහ ටුවාලු.
2022 ජුනි මාසයේදී ඩොලර් බිලියන 963 ක් පමණ වූ ඕස්ට්රේලියානු රජයේ ණය, රටේ මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 45.1% ඉක්මවන අතර එය ලෝකයේ අටවන ඉහළම අගයයි. 2020 දී ඕස්ට්රේලියාව ස්විට්සර්ලන්තයෙන් පසු ලෝකයේ දෙවන ඉහළම ගෘහස්ථ ණය මට්ටම විය. එහි නිවාස මිල ලෝකයේ ඉහළම අගයන් අතර වේ, විශේෂයෙන් විශාල නාගරික ප්රදේශවල. විශාල සේවා අංශය මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 71.2% ක් පමණ වන අතර, කාර්මික අංශය (25.3%) අනුගමනය කරන අතර එහි කෘෂිකාර්මික අංශය මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 3.6% ක් වේ. ඕස්ට්රේලියාව ලෝකයේ 21 වන විශාලතම අපනයනකරු වේ සහ 24 වන විශාලතම ආනයනකරු වේ. චීනය ඕස්ට්රේලියාවේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවා වන අතර එය රටේ අපනයනවලින් දළ වශයෙන් 40% ක් සහ එහි ආනයනවලින් 17.6% ක් වේ. අනෙකුත් ප්රධාන අපනයන වෙළඳපොළවල් අතර ජපානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ දකුණු කොරියාව ඇතුළත් වේ.
ඕස්ට්රේලියාවට තරඟකාරිත්වය සහ ආර්ථික නිදහස ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර, 2022 දී මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ දහවන ස්ථානයට පත්විය. 2022 වන විට, එය ආර්ථික නිදහස පිළිබඳ දර්ශකයේ දොළොස්වන ස්ථානයට පත්විය. එය 2019 දී ජාත්යන්තර සංචාරකයින් මිලියන 9.5 ක් ආකර්ෂණය කර ගත් අතර, 2019 දී ආසියා-පැසිෆික් රටවල් අතර අභ්යන්තර සංචාරක කටයුතු සඳහා දහතුන්වන ස්ථානයට පත්විය. 2021 සංචාරක සහ සංචාරක තරඟකාරිත්ව වාර්තාව ඕස්ට්රේලියාව රටවල් 117 න් ලෝකයේ හත්වන ඉහළම ස්ථානයට පත්විය. 2019 දී එහි ජාත්යන්තර සංචාරක ලැබීම් ඩොලර් බිලියන 45.7 ක් විය.
බලශක්තිය
2021–22 දී ඕස්ට්රේලියාවේ විදුලිබල උත්පාදනය කළු ගල් අඟුරු (37.2%), දුඹුරු ගල් අඟුරු (12%), ස්වාභාවික වායු (18.8%), ජලවිදුලි (6.5%), සුළං (11.1%), සූර්ය (13.3%), ජෛව ශක්තිය (1.2%) සහ අනෙකුත් (1.7%) වලින් ලබා ගන්නා ලදී. මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ මුළු බලශක්ති පරිභෝජනය ගල් අඟුරු (28.4%), තෙල් (37.3%), ගෑස් (27.4%) සහ පුනර්ජනනීය (7%) වලින් ලබා ගන්නා ලදී. 2012 සිට 2022 දක්වා, පුනර්ජනනීය වලින් ලබා ගන්නා ශක්තිය 5.7% කින් වැඩි වී ඇති අතර ගල් අඟුරු වලින් ලබා ගන්නා ශක්තිය 2.6% කින් අඩු වී ඇත. ගෑස් භාවිතය ද 1.5% කින් වැඩි වූ අතර තෙල් භාවිතය 0.2% කින් පමණක් අඩු වී සාපේක්ෂව ස්ථාවරව පැවතුනි.
2020 දී ඕස්ට්රේලියාව සිය විදුලියෙන් 27.7% ක් පුනර්ජනනීය ප්රභවයන්ගෙන් නිෂ්පාදනය කළ අතර, 2009 දී පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රජය විසින් 2020 වන විට 20% ක පුනර්ජනනීය බලශක්ති ඉලක්කය ඉක්මවා ගියේය. 2030 වන විට 82% ක පුනර්ජනනීය බලශක්ති ඉලක්කයක් 2022 දී නියම කරන ලදී සහ 2050 වන විට ශුද්ධ ශුන්ය විමෝචනයක් සඳහා ඉලක්කයක් 2021 දී නියම කරන ලදී.
විද්යාව සහ තාක්ෂණය
2019 දී ඕස්ට්රේලියාව පර්යේෂණ සහ සංවර්ධනය සඳහා ඩොලර් බිලියන 35.6 ක් වියදම් කළ අතර දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.79% ක් පමණ වෙන් කළේය. 2022 දී තාක්ෂණික කවුන්සිලය සඳහා ඇක්සෙන්චර් විසින් කරන ලද අධ්යයනයකින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඕස්ට්රේලියානු තාක්ෂණික අංශය ඒකාබද්ධව ආර්ථිකයට වසරකට ඩොලර් බිලියන 167 ක් දායක වන අතර පුද්ගලයින් 861,000 ක් සේවයේ යොදවන බවයි. ඊට අමතරව, සිඩ්නි සහ මෙල්බර්න් හි මෑත කාලීන ආරම්භක පරිසර පද්ධතිවල එකතුව ඩොලර් බිලියන 34 ක් ලෙස තක්සේරු කර ඇත. 2024 ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ ඕස්ට්රේලියාව 23 වන ස්ථානයට පත්විය.
ලෝක ජනගහනයෙන් 0.3% ක් පමණක් සිටින ඕස්ට්රේලියාව, 2020 දී ලොව ප්රකාශිත පර්යේෂණවලින් 4% කට වඩා දායක වූ අතර, එය ලෝකයේ ඉහළම පර්යේෂණ දායකයින් 10 දෙනාගෙන් එකක් බවට පත් කළේය. ඕස්ට්රේලියාවේ ජාතික විද්යා ඒජන්සිය වන CSIRO, රටේ සියලුම පර්යේෂණවලින් 10% ක් දායක වන අතර ඉතිරිය විශ්ව විද්යාල විසින් සිදු කරනු ලැබේ. එහි වඩාත්ම කැපී පෙනෙන දායකත්වයන් අතර පරමාණුක අවශෝෂණ වර්ණාවලීක්ෂය සොයා ගැනීම, Wi-Fi තාක්ෂණයේ අත්යවශ්ය සංරචක, සහ පළමු වාණිජමය වශයෙන් සාර්ථක පොලිමර් මුදල් නෝට්ටුව සංවර්ධනය කිරීම ඇතුළත් වේ. 2024 වන විට, ඕස්ට්රේලියානු විද්යාඥයින් 13 දෙනෙකුට භෞතික විද්යාව, රසායන විද්යාව හෝ වෛද්ය විද්යාව පිළිබඳ නොබෙල් ත්යාගය පිරිනමන ලද අතර, දෙදෙනෙකුට ක්ෂේත්ර පදක්කම පිරිනමන ලදී.
ඕස්ට්රේලියාව අභ්යවකාශ ගවේෂණයට සහාය දැක්වීමේ ප්රධාන ක්රීඩකයෙකි. චතුරස්ර කිලෝමීටර අරාව සහ ඕස්ට්රේලියානු දුරේක්ෂ සංයුක්ත අරාව රේඩියෝ දුරේක්ෂ, සයිඩ්ං ස්ප්රින්ග් නිරීක්ෂණාගාරය වැනි දුරේක්ෂ සහ කැන්බරා ගැඹුරු අභ්යවකාශ සන්නිවේදන සංකීර්ණය වැනි භූමි මධ්යස්ථාන වැනි පහසුකම් ගැඹුරු අභ්යවකාශ ගවේෂණ මෙහෙයුම් සඳහා විශාල සහායක් ලබා දෙයි, ප්රධාන වශයෙන් නාසා ආයතනය විසිනි.
ජන විකාශනය
2025 සැප්තැම්බර් 2 වන විට ඕස්ට්රේලියාවේ ජනගහනය 28,014,700 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. එය ලෝකයේ 54 වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට වන අතර වඩාත්ම ජනාකීර්ණ සාගර රට වේ.
ඕස්ට්රේලියාවේ මුළු භූමි ප්රමාණයෙන් වර්ග කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයින් 3.4 ක ජන ඝනත්වයක් ඇති අතර එමඟින් එය ලෝකයේ වඩාත්ම විරල ජනගහනයක් සහිත රටවලින් එකක් බවට පත්වේ. ජනගහනය නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ සහ විශේෂයෙන් ඊසාන දෙසින් ගිනිකොනදිග ක්වීන්ස්ලන්තය සහ නිරිත දෙසින් ඇඩිලේඩ් අතර ගිනිකොනදිග කලාපයේ දැඩි ලෙස සංකේන්ද්රණය වී ඇත.
ඕස්ට්රේලියාව ද ඉතා නාගරීකරණය වී ඇති අතර, ජනගහනයෙන් 67% ක් 2018 දී මහා අගනුවර සංඛ්යාන ප්රදේශවල (ප්රාන්තයේ අගනගර ප්රදේශ සහ ප්රධාන භූමි භෞමික අගනගර) ජීවත් වෙති. මිලියනයකට වඩා ජනගහනයක් සිටින මෙට්රොපොලිටන් ප්රදේශ වන්නේ සිඩ්නි, මෙල්බර්න්, බ්රිස්බේන්, පර්ත් සහ ඇඩිලේඩ් ය.
අනෙකුත් බොහෝ සංවර්ධිත රටවල් හා සමානව, ඕස්ට්රේලියාව වැඩිහිටි ජනගහනයක් කරා ජනවිකාස මාරුවක් අත්විඳිමින් සිටින අතර, වැඩි විශ්රාමිකයන් සහ වැඩ කරන වයසේ පුද්ගලයින් අඩුය. 2021 දී, ජනගහනයේ සාමාන්ය වයස අවුරුදු 39 කි.
නගර
ඕස්ට්රේලියාවේ මිලියනයකට වඩා වැඩි ජනගහනයක් සිටින නගර පහක් (ඔවුන්ගේ තදාසන්න ප්රදේශ ඇතුළුව) ඇත. ඕස්ට්රේලියාවේ ජනගහනයෙන් බහුතරයක් වෙරළබඩ ප්රදේශ අසල ජීවත් වෙති.
ඕස්ට්රේලියාව හි විශාලතම ජනාකීර්ණ ප්රදේශ ඕස්ට්රේලියානු සංඛ්යාලේඛන කාර්යාංශයෙන් 2023 දත්ත | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rank | ප්රාන්තය | Pop. | Rank | ප්රාන්තය | Pop. | ||||
| 1 | සිඩ්නි | නිසවේ | 5,450,496 | 11 | ගීලෝන්ග් | වික් | 302,046 | ||
| 2 | මෙල්බන් | වික් | 5,207,145 | 12 | හෝබාර්ට් | ටැස් | 253,654 | ||
| 3 | බ්රිස්බන් | ක්වී | 2,706,966 | 13 | ටවුන්ස්විල් | ක්වී | 186,734 | ||
| 4 | පර්ත් | බඕ | 2,309,338 | 14 | කෙයාන්ස් | ක්වී | 160,933 | ||
| 5 | ඇඩිලේඩ් | දඕ | 1,446,380 | 15 | ඩාවින් | උප්ර | 150,736 | ||
| 6 | ගෝල්ඩ් කෝස්ට්–ට්වීඩ් හෙඩ්ස් | ක්වී/නිසවේ | 735,213 | 16 | ටූවූම්බා | ක්වී | 149,817 | ||
| 7 | නිව්කාසල්–මේට්ලන්ඩ් | නිසවේ | 526,515 | 17 | බැලරට් | වික් | 116,390 | ||
| 8 | කැන්බරා–ක්වීන්බෙයන් | ඕඅප්ර/නිසවේ | 503,402 | 18 | බෙන්ඩිගෝ | වික් | 104,883 | ||
| 9 | සන්ෂයින් කෝස්ට් | ක්වී | 407,859 | 19 | ඇල්බරි–වොඩොන්ගා | නිසවේ/වික් | 100,095 | ||
| 10 | වොලන්ග්වෝ | නිසවේ | 313,745 | 20 | ලෞසෙස්ටන් | ටැස් | 93,364 | ||
පෙරටුගාමීන් සහ සංක්රමණ
1788 සහ දෙවන ලෝක යුද්ධය අතර, පදිංචිකරුවන් සහ සංක්රමණිකයින්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් බ්රිතාන්ය දූපත් වලින් (ප්රධාන වශයෙන් එංගලන්තය, අයර්ලන්තය සහ ස්කොට්ලන්තය) පැමිණියද, 19 වන සියවසේදී චීනයෙන් සහ ජර්මනියෙන් සැලකිය යුතු සංක්රමණයක් සිදු විය. 1901 දී සම්මේලනයෙන් පසුව, සුදු ඕස්ට්රේලියානු ප්රතිපත්තිය ශක්තිමත් කරන ලද අතර, මෙම ප්රදේශවලින් තවදුරටත් සංක්රමණය වීම සීමා කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු මෙම ප්රතිපත්තිය ලිහිල් කරන ලද අතර, ඉන් පසු දශක කිහිපය තුළ, ඕස්ට්රේලියාවට යුරෝපය පුරා විශාල සංක්රමණ රැල්ලක් ලැබුණු අතර, පෙර දශකවලට වඩා දකුණු හා නැගෙනහිර යුරෝපයෙන් තවත් බොහෝ සංක්රමණිකයන් පැමිණියහ. බහු සංස්කෘතිකවාදය නිල ප්රතිපත්තියක් බවට පත්වීමත් සමඟ සියලු ප්රසිද්ධ වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීම් 1973 දී අවසන් විය. පසුව, ලොව පුරා සිට විශාල හා අඛණ්ඩ සංක්රමණ රැල්ලක් ඇති වී ඇති අතර, 21 වන සියවසේ විශාලතම සංක්රමණික ප්රභවය ආසියාවයි.
අද වන විට, ඕස්ට්රේලියාව ලෝකයේ අටවන විශාලතම සංක්රමණික ජනගහනය ඇති අතර, සංක්රමණිකයන් ජනගහනයෙන් 30% ක් වන අතර, ප්රධාන බටහිර ජාතීන් අතර ඉහළම අනුපාතය එයයි. 2022–23 දී, ස්ථිර සංක්රමණිකයන් 212,789 ක් ඕස්ට්රේලියාවට ඇතුළත් කර ගත් අතර, ස්ථිර නොවන පදිංචිකරුවන් ඇතුළුව 518,000 ක ශුද්ධ සංක්රමණ ජනගහන වර්ධනයක් සමඟින්. බොහෝ දෙනෙක් කුසලතා සහිත වීසා මත ඇතුළත් වූහ, කෙසේ වෙතත්, ආගමන වැඩසටහන පවුලේ සාමාජිකයන් සහ සරණාගතයින් සඳහා වීසා ද පිරිනමයි.
ඕස්ට්රේලියානු සංඛ්යාලේඛන කාර්යාංශය සෑම ඕස්ට්රේලියානු පදිංචිකරුවෙකුටම සෑම සංගණනයකදීම මුතුන් මිත්තන් දෙදෙනෙකු දක්වා නම් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින අතර ප්රතිචාර පුළුල් මුතුන් මිත්තන් කණ්ඩායම් වලට වර්ගීකරණය කර ඇත. 2021 සංගණනයේදී, මුළු ජනගහනයේ අනුපාතයක් ලෙස වඩාත් බහුලව නම් කරන ලද මුතුන් මිත්තන් කණ්ඩායම් වූයේ: 57.2% යුරෝපීය (46% වයඹ යුරෝපීය සහ 11.2% දකුණු සහ නැගෙනහිර යුරෝපීය ඇතුළුව), 33.8% ඕෂනියානු, 17.4% ආසියානු (6.5% දකුණු සහ මධ්යම ආසියානු, 6.4% ඊසානදිග ආසියානු සහ 4.5% අග්නිදිග ආසියානු ඇතුළුව), 3.2% උතුරු අප්රිකානු සහ මැද පෙරදිග, 1.4% ඇමරිකානු ජනතාව සහ 1.3% උප සහරා අප්රිකානු. 2021 සංගණනයේදී, මුළු ජනගහනයේ අනුපාතයක් ලෙස වඩාත් බහුලව නම් කරන ලද තනි මුතුන් මිත්තන් වූයේ:
- ඉංග්රීසි (33%)
- ඕස්ට්රේලියානු (29.9%)
- අයර්ලන්ත (9.5%)
- ස්කොට්ලන්ත (8.6%)
- චීන (5.5%)
- ඉතාලි (4.4%)
- ජර්මානු (4%)
- ඉන්දියානු (3.1%)
- ආදිවාසී (2.9%)
- ග්රීක (1.7%)
- පිලිපීන (1.6%)
- ලන්දේසි (1.5%)
- වියට්නාම (1.3%)
- ලෙබනන් (1%)
2021 සංගණනයේදී, ඕස්ට්රේලියානු ජනගහනයෙන් 3.8% ක් ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත - ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියානුවන් සහ ටොරස් සමුද්ර සන්ධිය දූපත් වැසියන්.
භාෂාව
නීතිය අනුව ඉංග්රීසි ඕස්ට්රේලියාවේ නිල භාෂාව නොවුනත්, එය තථ්ය නිල සහ ජාතික භාෂාව වේ. ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි යනු සුවිශේෂී උච්චාරණයක් සහ ශබ්දකෝෂයක් සහිත භාෂාවේ ප්රධාන ප්රභේදයකි, සහ ව්යාකරණ සහ අක්ෂර වින්යාසයෙන් අනෙකුත් ඉංග්රීසි ප්රභේදවලට වඩා තරමක් වෙනස් වේ. සාමාන්ය ඕස්ට්රේලියානු සම්මත උපභාෂාව ලෙස සේවය කරයි. 2021 සංගණනයේදී ඕස්ට්රේලියානු සංඥා භාෂාව 16,242 දෙනෙකු විසින් නිවසේදී භාවිතා කරන ලදී.
2021 සංගණනයේදී, ජනගහනයෙන් 72% ක් සඳහා නිවසේ කතා කරන එකම භාෂාව ඉංග්රීසි විය. නිවසේදී කතා කරන ඊළඟ වඩාත් පොදු භාෂා වූයේ මැන්ඩරින් (2.7%), අරාබි (1.4%), වියට්නාම (1.3%), කැන්ටනීස් (1.2%) සහ පන්ජාබි (0.9%) ය.
පළමු යුරෝපීය සම්බන්ධතා අවධියේදී ඕස්ට්රේලියානු ආදිවාසී භාෂා 250 කට වඩා පැවති බව සැලකේ. 2018–19 සඳහා වූ ජාතික ආදිවාසී භාෂා සමීක්ෂණය (NILS) මගින් සොයා ගන්නා ලද්දේ ස්වදේශීය භාෂා වර්ග 120 කට වඩා භාවිතයේ හෝ පුනර්ජීවනය වෙමින් පවතින බවයි. නමුත් භාවිතයේ පවතින ඒවායින් 70 ක් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත. 2021 සංගණනයෙන් හෙළි වූයේ ස්වදේශීය ඕස්ට්රේලියානුවන් 76,978 ක් විසින් ස්වදේශීය භාෂා 167 ක් නිවසේදී කතා කරන බවයි - Yumplatok (Torres Strait Creole), Djambarrpuyngu (Yolŋu භාෂාවක්) සහ Pitjantjatjara (බටහිර කාන්තාර භාෂාවක්) වඩාත් පුළුල් ලෙස කතා කරන ඒවා අතර වේ. NILS සහ ඕස්ට්රේලියානු සංඛ්යාලේඛන කාර්යාංශය ස්වදේශීය ඕස්ට්රේලියානු භාෂා සඳහා විවිධ වර්ගීකරණයන් භාවිතා කරයි.
ආගම
ඕස්ට්රේලියාවට රාජ්ය ආගමක් නොමැත; ඕස්ට්රේලියානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 116 වන වගන්තිය මඟින් ඕනෑම ආගමක් ස්ථාපිත කරන, ඕනෑම ආගමික පිළිපැදීමක් පැනවූ හෝ ඕනෑම ආගමක් නිදහසේ ක්රියාත්මක කිරීම තහනම් කරන ෆෙඩරල් නීති සම්පාදනය තහනම් කරයි. කෙසේ වෙතත්, ප්රාන්ත තවමත් ආගමික වශයෙන් වෙනස්කම් කරන නීති සම්මත කිරීමේ බලය රඳවා ගනී.
2021 සංගණනයේදී, ජනගහනයෙන් 38.9% ක් කිසිදු ආගමක් නොමැති බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, 2001 දී 15.5% සිට ඉහළ ගොස් ඇත. විශාලතම ආගම ක්රිස්තියානි ධර්මයයි (ජනගහනයෙන් 43.9%). විශාලතම ක්රිස්තියානි නිකායන් වන්නේ කතෝලික පල්ලිය (ජනගහනයෙන් 20%) සහ ඕස්ට්රේලියාවේ ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය (9.8%) ය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු බ්රිතාන්ය නොවන සංක්රමණිකයන් ක්රිස්තියානි නොවන ආගම්වල වර්ධනයට හේතු වී ඇති අතර, ඒවායින් විශාලතම ඒවා වන්නේ ඉස්ලාම් (3.2%), හින්දු (2.7%), බුද්ධාගම (2.4%), සික් ආගම (0.8%) සහ යුදෙව් ආගම (0.4%) ය.
2021 දී, 8,000 කට අඩු පිරිසක් සාම්ප්රදායික ආදිවාසී ආගම් සමඟ සම්බන්ධයක් ප්රකාශ කළහ. ඕස්ට්රේලියානු ආදිවාසී මිථ්යා කථා සහ ආදිවාසී ඕස්ට්රේලියාවේ වර්ධනය වූ සජීවී රාමුව තුළ, සිහින දැකීම යනු මුතුන් මිත්තන්ගේ ටෝටමික් ආත්ම ජීවීන් නිර්මාණය කළ පූජනීය යුගයකි. සිහින දැකීම සමාජයේ නීති සහ ව්යුහයන් සහ ජීවිතයේ සහ භූමියේ අඛණ්ඩතාව සහතික කිරීම සඳහා සිදු කරන ලද උත්සව ස්ථාපිත කළේය.
සෞඛ්යය
ඕස්ට්රේලියාවේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 83 (පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 81 සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 85) ලෝකයේ පස්වන ඉහළම අගයයි. එය ලෝකයේ සමේ පිළිකා අනුපාතය ඉහළම අගය වන අතර, දුම්පානය මරණයට හා රෝග සඳහා විශාලතම වළක්වා ගත හැකි හේතුව වන අතර එය මුළු මරණ හා රෝග වලින් 7.8% කට වගකිව යුතුය. වළක්වා ගත හැකි හේතූන් මත දෙවන ස්ථානයේ සිටින්නේ 7.6% ක් වන අධි රුධිර පීඩනය වන අතර තරබාරුකම තෙවන ස්ථානයේ සිටින්නේ 7.5% කි. 2012 දී ඕස්ට්රේලියාව තරබාරු කාන්තාවන්ගේ අනුපාතය සඳහා ලෝකයේ 35 වන ස්ථානයේ සිටී සහ තරබාරු වැඩිහිටියන්ගේ අනුපාතය සඳහා සංවර්ධිත රටවල ඉහළින්ම සිටී; එහි වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 63% ක් අධික බර හෝ තරබාරු අය වෙති.
ඕස්ට්රේලියාව 2021 දී එහි මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 9.91% ක් පමණ සෞඛ්ය සේවා සඳහා වියදම් කළේය. එය 1975 දී ජාතික රක්ෂණ ක්රමයක් හඳුන්වා දුන්නේය. මෙම යෝජනා ක්රමයට ප්රවේශය සීමා කරන ලද කාල පරිච්ඡේදයකින් පසුව, 1981 දී Medicare නමින් මෙම යෝජනා ක්රමය නැවත වරක් විශ්වීය විය. මෙම වැඩසටහන නාමිකව අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ Medicare බද්ද ලෙස හැඳින්වෙන ආදායම් බදු අධිභාරයක් මගිනි, එය දැනට 2% කි. රාජ්යයන් රෝහල් සහ අනුබද්ධ බාහිර රෝගී සේවාවන් කළමනාකරණය කරන අතර, පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය ඖෂධ ප්රතිලාභ යෝජනා ක්රමය (ඖෂධවල පිරිවැය සඳහා සහනාධාර ලබා දීම) සහ සාමාන්ය ප්රතිකාර සඳහා අරමුදල් සපයයි.
අධ්යාපනය
පාසල් පැමිණීම හෝ ගෘහස්ථ පාසල් අධ්යාපනය සඳහා ලියාපදිංචි වීම, ඕස්ට්රේලියාව පුරා අනිවාර්ය වේ. අධ්යාපනය ප්රධාන වශයෙන් තනි රාජ්යයන් සහ ප්රදේශවල වගකීමකි; කෙසේ වෙතත්, අරමුදල් ගිවිසුම් හරහා පොදුරාජ්ය මණ්ඩලයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇත. 2014 සිට, පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය විසින් සංවර්ධනය කරන ලද ජාතික විෂය මාලාවක් ප්රාන්ත සහ ප්රදේශ විසින් ක්රියාත්මක කර ඇත. පැමිණීමේ නීති ප්රාන්ත අතර වෙනස් වේ, නමුත් සාමාන්යයෙන් ළමයින් වයස අවුරුදු 5 සිට 16 පමණ දක්වා පාසල් යා යුතුය. සමහර ප්රාන්තවල (බටහිර ඕස්ට්රේලියාව, උතුරු ප්රදේශය සහ නිව් සවුත් වේල්ස්), වයස අවුරුදු 16–17 අතර ළමුන් පාසලට පැමිණීමට හෝ ආධුනිකත්වය වැනි වෘත්තීය පුහුණුවකට සහභාගී වීමට අවශ්ය වේ. 2022 PISA ඇගයීම්වලට අනුව, ඕස්ට්රේලියානු වයස අවුරුදු 15 ක් වයසැති සිසුන් කියවීම සහ විද්යාව සඳහා OECD හි නවවන ස්ථානයට සහ ගණිතය සඳහා දහවන ස්ථානයට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්රේලියානු සිසුන්ගෙන් 60% කටත් වඩා අඩු සංඛ්යාවක් ජාතික ප්රවීණතා ප්රමිතිය ලබා ගත්හ - ගණිතයේ 51%, විද්යාවේ 58% සහ කියවීමේ 57%.
ඕස්ට්රේලියාවේ වැඩිහිටි සාක්ෂරතා අනුපාතය 2003 දී 99% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්රේලියානු සංඛ්යාලේඛන කාර්යාංශය සඳහා 2011–2012 වාර්තාවකින් හෙළි වූයේ ජනගහනයෙන් 44% කට ඉහළ සාහිත්ය හා සංඛ්යාත්මක නිපුණතා මට්ටම් නොමැති බවයි, අනෙක් අය එය අර්ථකථනය කරන්නේ ඔවුන්ට "එදිනෙදා ජීවිතයට අවශ්ය කුසලතා" නොමැති බවයි.
ඕස්ට්රේලියාවේ රජයේ අරමුදල් සහිත විශ්ව විද්යාල 37 ක් සහ පෞද්ගලික විශ්ව විද්යාල තුනක් මෙන්ම උසස් අධ්යාපන මට්ටමින් අනුමත පාඨමාලා සපයන වෙනත් විශේෂඥ ආයතන ගණනාවක් ඇත. OECD විසින් ඕස්ට්රේලියාව විශ්ව විද්යාලයට යාමට වඩාත්ම මිල අධික ජාතීන් අතරට පත් කරයි. TAFE ලෙස හැඳින්වෙන රාජ්ය පාදක වෘත්තීය පුහුණු පද්ධතියක් ඇති අතර බොහෝ වෙළඳාම් නව වෙළඳුන් පුහුණු කිරීම සඳහා ආධුනිකත්ව පවත්වයි. වයස අවුරුදු 25 සිට 64 දක්වා ඕස්ට්රේලියානුවන්ගෙන් 58% ක් පමණ වෘත්තීය හෝ තෘතීයික සුදුසුකම් ඇති අතර 49% ක තෘතීයික උපාධි අනුපාතය OECD රටවල් අතර ඉහළම අගයයි. ඕස්ට්රේලියාවේ ජනගහනයෙන් 30.9% ක් උසස් අධ්යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇති අතර එය ලෝකයේ ඉහළම ප්රතිශතයන්ගෙන් එකකි.
ලෝකයේ ජනගහනයෙන් ඉහළම ජාත්යන්තර සිසුන් අනුපාතය ඕස්ට්රේලියාවේ ඇති අතර, 2019 දී ජාත්යන්තර සිසුන් 812,000 ක් රටේ විශ්ව විද්යාල සහ වෘත්තීය ආයතනවලට ඇතුළත් කර ඇත. ඒ අනුව, 2019 දී, ජාත්යන්තර සිසුන් සාමාන්යයෙන් ඕස්ට්රේලියානු විශ්ව විද්යාලවල ශිෂ්ය සංගම්වලින් 26.7% ක් නියෝජනය කරයි. එබැවින් ජාත්යන්තර අධ්යාපනය රටේ විශාලතම අපනයනවලින් එකක් නියෝජනය කරන අතර රටේ ජනවිකාස කෙරෙහි කැපී පෙනෙන බලපෑමක් ඇති කරයි, විවිධ කුසලතා සහ රැකියා වීසා මත උපාධිය ලැබීමෙන් පසු ඕස්ට්රේලියාවේ රැඳී සිටින ජාත්යන්තර සිසුන්ගෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් සමඟ. අධ්යාපනය යනු යකඩ ලෝපස් සහ ගල් අඟුරු වලින් පසු ඕස්ට්රේලියාවේ තුන්වන විශාලතම අපනයනය වන අතර 2016-17 මූල්ය වර්ෂයේදී ආර්ථිකයට ඩොලර් බිලියන 28 කට වඩා දායක විය.
සංස්කෘතිය
සමකාලීන ඕස්ට්රේලියානු සංස්කෘතිය විවිධාකාර වේ සහ රටේ ස්වදේශික සම්ප්රදායන්, ඇන්ග්ලෝ-සෙල්ටික් උරුමය සහ 1945 න් පසු බහු සංස්කෘතික සංක්රමණ ඉතිහාසය පිළිබිඹු කරයි. එක්සත් ජනපදයේ සංස්කෘතිය ද බලගතු වී ඇත. බ්රිතාන්ය යටත් විජිතකරණයෙන් පසු ඕස්ට්රේලියානු සංස්කෘතියේ පරිණාමය සුවිශේෂී සංස්කෘතික ලක්ෂණ ඇති කර තිබේ.
බොහෝ ඕස්ට්රේලියානුවන් සමානාත්මතාවය, සහකරුකම, අගෞරවය සහ විධිමත්භාවය නොමැතිකම ඔවුන්ගේ ජාතික අනන්යතාවයේ කොටසක් ලෙස හඳුනා ගනී. මේවා ඕස්ට්රේලියානු භාෂාවෙන් මෙන්ම ඕස්ට්රේලියානු හාස්යයෙන් ද ප්රකාශනය සොයා ගනී, එය බොහෝ විට වියළි, අගෞරවනීය සහ උත්ප්රාසාත්මක ලෙස සංලක්ෂිත වේ. නව පුරවැසියන් සහ වීසා බලපත්රලාභීන් "ඕස්ට්රේලියානු වටිනාකම්" සඳහා කැපවීමට අවශ්ය වන අතර, ඒවා අතරට ස්වදේශ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් හඳුනාගෙන ඇත: පුද්ගලයාගේ නිදහසට ගරු කිරීම; නීතියේ ආධිපත්යය පිළිගැනීම; වාර්ගික, ස්ත්රී පුරුෂ භාවය සහ ආගමික වෙනස්කම් කිරීම්වලට විරුද්ධ වීම; සහ "සාධාරණ ගමන" පිළිබඳ අවබෝධයක්, එය සැමට සමාන අවස්ථා සහ අවශ්යතා ඇති අය කෙරෙහි අනුකම්පාව ඇතුළත් වේ යැයි කියනු ලැබේ. මෙම වටිනාකම් වලින් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද සහ ඕස්ට්රේලියානුවන් ඒවා පිළිගන්නේද යන්න සම්මේලනයට පෙර සිටම විවාදයට භාජනය වී ඇත.
කලා
ඕස්ට්රේලියාවේ ආදිවාසී පාෂාණ කලා ස්ථාන 100,000 කට වඩා ඇති අතර, සාම්ප්රදායික මෝස්තර, රටා සහ කථා සමකාලීන දේශීය ඕස්ට්රේලියානු කලාව, විචාරක රොබට් හියුස්ට අනුව "20 වන සියවසේ අවසාන මහා කලා ව්යාපාරය" ලෙස පුරවා ඇත; එහි ප්රකාශකයන් අතර එමිලි කේම් ක්න්ග්වාරේ ඇතුළත් වේ. මුල් යටත් විජිත කලාකරුවන් නුහුරු දේශය කෙරෙහි ආකර්ෂණයක් පෙන්නුම් කළහ. බටහිර කලාවේ පළමු "සුවිශේෂී ඕස්ට්රේලියානු" ව්යාපාරය වූ 19 වන සියවසේ හයිඩෙල්බර්ග් පාසලේ ආතර් ස්ට්රීටන්, ටොම් රොබට්ස් සහ අනෙකුත් සාමාජිකයින්ගේ හැඟීම්වාදී කෘති, සම්මේලනයට පෙර ජාතිකවාදී හැඟීම් ප්රකාශ කළේය. 1900 ගණන්වල පාසල බලගතු ලෙස පැවතුනද, මාග්රට් ප්රෙස්ටන් සහ ක්ලැරිස් බෙකට් සහ පසුව සිඩ්නි නෝලන් වැනි නූතනවාදීන් නව කලාත්මක ප්රවණතා ගවේෂණය කළහ. භූ දර්ශනය ආදිවාසී ජල වර්ණ ශිල්පී ඇල්බට් නමට්ජිරාගේ, මෙන්ම ෆ්රෙඩ් විලියම්ස්, බ්රෙට් වයිට්ලි සහ අනෙකුත් පශ්චාත් යුධ කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල කේන්ද්රීයව පැවතුනි. ඔවුන්ගේ කෘති, සාරාංශික ශෛලියෙන් යුක්ත නමුත් අද්විතීය ඕස්ට්රේලියානු, රූපමය සහ වියුක්ත අතර ගමන් කළේය.
යුරෝපීය ජනාවාසයෙන් පසු දශක කිහිපය තුළ ඕස්ට්රේලියානු සාහිත්යය සෙමින් වර්ධනය වූ නමුත්, ඒවායින් බොහොමයක් ලිඛිතව වාර්තා කර ඇති අතර, ඒවා බොහෝ පැරණි ය. 19 වන සියවසේදී, හෙන්රි ලෝසන් සහ බන්ජෝ පැටර්සන් සුවිශේෂී ඕස්ට්රේලියානු වචන මාලාවක් භාවිතා කරමින් පඳුරු පිළිබඳ අත්දැකීම් ග්රහණය කර ගත්හ. ඔවුන්ගේ කෘති තවමත් ජනප්රියයි; පැටර්සන්ගේ බුෂ් කවිය වන "වෝල්ට්සිං මැටිල්ඩා" (1895) ඕස්ට්රේලියාවේ නිල නොවන ජාතික ගීය ලෙස සැලකේ. මයිල්ස් ෆ්රෑන්ක්ලින් යනු ඕස්ට්රේලියානු ජීවිතය පිළිබඳ හොඳම නවකතාව සඳහා වාර්ෂිකව පිරිනමන ඕස්ට්රේලියාවේ වඩාත්ම කීර්තිමත් සාහිත්ය ත්යාගයේ නමයි. එහි පළමු ලබන්නා වූ පැට්රික් වයිට් 1973 දී සාහිත්ය සඳහා නොබෙල් ත්යාගය දිනා ගත්තේය. ඕස්ට්රේලියානු බුකර් ත්යාගලාභීන් අතර පීටර් කේරි, තෝමස් කෙනීලි සහ රිචඩ් ෆ්ලැනගන් ඇතුළත් වේ. ඕස්ට්රේලියානු මහජන බුද්ධිමතුන් ස්ත්රීවාදී ජර්මේන් ග්රියර් සහ දාර්ශනික පීටර් සිංගර් ඇතුළු ඔවුන්ගේ අදාළ ක්ෂේත්රවල වැදගත් කෘති ද ලියා ඇත.
රංගන කලාවන්හි, ආදිවාසී ජනයාට ආගමික හා ලෞකික ගීත, නැටුම් සහ රිද්මයානුකූල සංගීතයේ සම්ප්රදායන් ඇත, බොහෝ විට කොරෝබෝරිවල රඟ දක්වයි. 20 වන සියවස ආරම්භයේදී, නෙලී මෙල්බා ලොව ප්රමුඛ ඔපෙරා ගායිකාවන්ගෙන් කෙනෙකු වූ අතර, පසුව බී ගීස්, ඒසී/ඩීසී, අයිඑන්එක්ස්එස් සහ කයිලි මිනොග් වැනි ජනප්රිය සංගීත ක්රියා ජාත්යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තාය. ඕස්ට්රේලියාවේ බොහෝ රංගන කලා සමාගම් ඕස්ට්රේලියානු රජයේ ඕස්ට්රේලියානු කවුන්සිලය හරහා අරමුදල් ලබා ගනී. සෑම ප්රාන්තයකම සංධ්වනි වාද්ය වෘන්දයක් ඇත, සහ ඔපෙරා ඕස්ට්රේලියාව, එහි ප්රසිද්ධ සොප්රානෝ ජෝන් සදර්ලන්ඩ් සඳහා ප්රසිද්ධ ජාතික ඔපෙරා සමාගමක් ඇත. බැලේ සහ නර්තනය ඕස්ට්රේලියානු බැලට් සහ විවිධ රාජ්ය සමාගම් විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ. සෑම ප්රාන්තයකටම මහජන අරමුදල් සහිත නාට්ය සමාගමක් ඇත.
මාධ්ය
ලොව ප්රථම වෘත්තාන්ත-දිග ආඛ්යාන චිත්රපටය වන ද ස්ටෝරි ඔෆ් ද කෙලී ගැන්ග් (1906), නිහඬ චිත්රපට යුගයේදී ඕස්ට්රේලියානු සිනමාවේ උත්පාතයක් ඇති කළේය. පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, හොලිවුඩ් කර්මාන්තය ඒකාධිකාරී කළේය, සහ 1960 ගණන් වන විට, ඕස්ට්රේලියානු චිත්රපට නිෂ්පාදනය ඵලදායී ලෙස නතර විය. රජයේ සහයෝගයේ ප්රතිලාභය ඇතිව, 1970 ගණන්වල ඕස්ට්රේලියානු නව රැල්ල ප්රකෝපකාරී සහ සාර්ථක චිත්රපට ගෙන ආ අතර, පික්නික් ඇට් හැන්ගිං රොක්, වේක් ඉන් ෆ්රයිට් සහ ගැලිපොලි වැනි ජාතික අනන්යතාවයේ බොහෝ ගවේෂණය කරන තේමාවන්, ක්රොකඩයිල් ඩන්ඩී සහ ඕස්ප්ලෝයිටේෂන් ව්යාපාරයේ මැඩ් මැක්ස් මාලාව ජාත්යන්තර බ්ලොක්බස්ටර් බවට පත්විය. විදේශීය අන්තර්ගතයන්ගෙන් පිරී ඉතිරී ගිය චිත්රපට වෙළඳපොළක, ඕස්ට්රේලියානු චිත්රපට 2015 දී දේශීය බොක්ස් ඔෆිස් වලින් 7.7% ක කොටසක් ලබා දුන්නේය. AACTAs යනු ඕස්ට්රේලියාවේ ප්රමුඛතම චිත්රපට සහ රූපවාහිනී සම්මාන වන අතර ඕස්ට්රේලියාවේ කැපී පෙනෙන ඇකඩමි සම්මානලාභීන් අතර ජෙෆ්රි රෂ්, නිකොල් කිඩ්මන්, කේට් බ්ලැන්චෙට් සහ හීත් ලෙජර් ඇතුළත් වේ.
ඕස්ට්රේලියාවේ මහජන විකාශකයින් දෙදෙනෙකු (ඕස්ට්රේලියානු විකාශන සංස්ථාව සහ බහු සංස්කෘතික විශේෂ විකාශන සේවය), වාණිජ රූපවාහිනී ජාල තුනක්, ගෙවුම්-රූපවාහිනී සේවා කිහිපයක්, සහ බොහෝ පොදු, ලාභ නොලබන රූපවාහිනී සහ ගුවන් විදුලි මධ්යස්ථාන ඇත. සෑම ප්රධාන නගරයකම අවම වශයෙන් එක් දිනපතා පුවත්පතක්වත් ඇත, සහ ජාතික දිනපතා පුවත්පත් දෙකක් ඇත, The Australian සහ The Australian Financial Review. 2024 දී, Reporters Without Borders විසින් මාධ්ය නිදහස අනුව ශ්රේණිගත කරන ලද රටවල් 180 ක ලැයිස්තුවේ ඕස්ට්රේලියාව 39 වන ස්ථානයට පත් කරන ලද අතර, නවසීලන්තය (19 වන ස්ථානය) සහ එක්සත් රාජධානිය (23 වන ස්ථානය) පිටුපසින්, නමුත් එක්සත් ජනපදය (55 වන ස්ථානය) ට වඩා ඉදිරියෙන් සිටියේය. මෙම සාපේක්ෂව අඩු ශ්රේණිගත කිරීම ප්රධාන වශයෙන් ඕස්ට්රේලියාවේ වාණිජ මාධ්ය හිමිකාරිත්වයේ සීමිත විවිධත්වය නිසාය; බොහෝ මුද්රිත මාධ්ය News Corp Australia (59%) සහ Nine Entertainment (23%) හි පාලනය යටතේ පවතී.
ආහාර පිසීම
බොහෝ ස්වදේශික ඕස්ට්රේලියානු කණ්ඩායම් ස්වදේශික සත්ත්ව හා ශාක ආහාර වේලක් මත ජීවත් වූහ, නැතහොත් බුෂ් ටකර් ලෙසද හැඳින්වේ. 1970 ගණන්වල සිට එය ආදිවාසී නොවන ඕස්ට්රේලියානුවන් අතර ජනප්රියතාවය වැඩි වී ඇති අතර, ලෙමන් මර්ට්ල්, මැකැඩමියා නට් සහ කැන්ගරු මස් වැනි උදාහරණ දැන් බහුලව තිබේ.
පළමු යටත් විජිතවාදීන් බ්රිතාන්ය සහ අයර්ලන්ත ආහාර මහාද්වීපයට හඳුන්වා දුන්හ. මෙම බලපෑම මාළු සහ චිප්ස් වැනි කෑම වර්ගවල සහ බ්රිතාන්ය ස්ටීක් පයි හා සම්බන්ධ ඕස්ට්රේලියානු මස් පයි වල දක්නට ලැබේ. යටත් විජිත සමයේදී, චීන සංක්රමණිකයන් සුවිශේෂී ඕස්ට්රේලියානු චීන ආහාර සඳහා මග පෑදීය.
පශ්චාත් යුධ සංක්රමණිකයන් ඕස්ට්රේලියානු ආහාර පරිවර්තනය කළ අතර, ඔවුන් සමඟ ඔවුන්ගේ සූපශාස්ත්ර සම්ප්රදායන් ගෙනැවිත් නව විලයන කෑම සඳහා දායක විය. ඉතාලියානුවන් එස්ප්රෙසෝ කෝපි හඳුන්වා දුන් අතර ග්රීකයන් සමඟ එක්ව ඕස්ට්රේලියාවේ කැෆේ සංස්කෘතිය වර්ධනය කිරීමට දායක වූ අතර, එහි පැතලි සුදු සහ අලිගැට පේර ටෝස්ට් දැන් ඕස්ට්රේලියානු ප්රධාන ආහාර ලෙස සැලකේ. පැව්ලෝවාස්, ලැමින්ටන්, වෙජමයිට් සහ ඇන්සාක් බිස්කට් බොහෝ විට නිරූපිත ඕස්ට්රේලියානු ආහාර ලෙසද හැඳින්වේ.
ඕස්ට්රේලියාව ප්රමුඛ පෙළේ වයින් අපනයනකරුවෙකු සහ පාරිභෝගිකයෙකි. ඕස්ට්රේලියානු වයින් ප්රධාන වශයෙන් රටේ දකුණු, සිසිල් ප්රදේශවල නිෂ්පාදනය කෙරේ. ජාතිය බියර් පරිභෝජනයෙන් ද ඉහළ ශ්රේණිගත කර ඇති අතර, සෑම ප්රාන්තයක්ම සහ ප්රදේශයක්ම බොහෝ බීර කර්මාන්තශාලා සඳහා සත්කාරකත්වය සපයයි.
ක්රීඩාව සහ විනෝදාස්වාදය
වැඩිහිටි සහභාගීත්වය අනුව ඕස්ට්රේලියාවේ වඩාත් ජනප්රිය ක්රීඩා වන්නේ: පිහිනුම්, මලල ක්රීඩා, බයිසිකල් පැදීම, පාපන්දු, ගොල්ෆ්, ටෙනිස්, පැසිපන්දු, සර්ෆින්, නෙට්බෝල් සහ ක්රිකට්.
නූතන යුගයේ සෑම ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලකටම සහභාගී වූ රටවල් පහෙන් එකක් ඕස්ට්රේලියාවයි, සහ දෙවරක් ක්රීඩා උළෙල පවත්වා ඇත: 1956 මෙල්බර්න් සහ 2000 සිඩ්නි හි. එය 2032 ක්රීඩා උළෙල බ්රිස්බේන් හි පැවැත්වීමට ද නියමිතය. ඕස්ට්රේලියාව සෑම පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ක්රීඩා උළෙලකටම සහභාගී වී ඇති අතර, 1938, 1962, 1982, 2006 සහ 2018 දී මෙම උත්සවයට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත.
ඕස්ට්රේලියානු ජාතික ක්රිකට් කණ්ඩායම පළමු ටෙස්ට් තරගයේදී (1877) එංගලන්තයට එරෙහිව සහ පළමු එක්දින ජාත්යන්තර තරගයේදී (1971) එංගලන්තයට එරෙහිව සහ පළමු විස්සයි20 ජාත්යන්තර තරගයේදී (2004) නවසීලන්තයට එරෙහිව තරඟ කර, තරඟ තුනම ජයග්රහණය කළේය. එය පිරිමි ක්රිකට් ලෝක කුසලානයද වාර්තාගත ලෙස හය වතාවක් දිනා ඇත.
ඕස්ට්රේලියාවේ පාපන්දු නීති හතරක් සඳහා වෘත්තීය ලීග ඇති අතර, ඒවායේ සාපේක්ෂ ජනප්රියත්වය භූගෝලීය වශයෙන් බෙදී ඇත. 1850 ගණන්වල මෙල්බර්න් හි ආරම්භ වූ ඕස්ට්රේලියානු නීති පාපන්දු, රග්බි ලීගය ආධිපත්යය දරන නිව් සවුත් වේල්ස් සහ ක්වීන්ස්ලන්තය හැර අනෙකුත් සියලුම ප්රාන්තවල වැඩිම රූපවාහිනී නරඹන්නන් ආකර්ෂණය කරයි, එහිදී රග්බි සංගමය අනුගමනය කරයි. රූපවාහිනී නරඹන්නන් සහ සම්පත් අතින් සිව්වන ස්ථානයේ පසුවන පාපන්දු, සමස්ත සහභාගීත්ව අනුපාතයේ ඉහළම අගයක් ගනී.
සර්ෆ් ජීවිතාරක්ෂක ව්යාපාරය 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඕස්ට්රේලියාවේ ආරම්භ වූ අතර, ඕස්ට්රේලියානු වෙරළ තීරයේ දිවා කාලයේ ස්නානය කිරීම තහනම් කරන නීති ලිහිල් කිරීමෙන් පසුවය. ස්වේච්ඡා ජීවිතාරක්ෂකයා රටේ නිරූපකයන්ගෙන් එකකි.
ජාතික කොඩිය
ඕස්ට්රේලියානු ජාතික කොඩිය මුල්ම වරට එරට ගුවනේ ලෙළදෙනු ලැබුවේ, 1901 සැප්තැම්බර් 3 වන දින මෙල්බර්න් නුවරදීයි.
මෙම ඕස්ට්රේලියානු ජාතික ධජය තෝරා ගැනීම වෙනුවෙන් එරට පැවැත්වූ නිර්මාණ තරඟයට, එකල තරඟකරුවන් 32,823 දෙනෙක් සහභාගී වූ බවත්, ඔවුන් විසින් ඉදිරිපත් කල ජාතික ධජ ආකෘතියන්ගෙන්, මෙම ධජ ආකෘතිය තෝරා ගත් බවත් පැවසෙයි.
සංකේතයන්
කොඩියෙහි දකුණුපස වූ තාරකාවන්ගෙන්, දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේ දී දැකිය හැකි දකුණු කුරුසිය තාරුකා මණ්ඩලය සංකේතවත් වෙයි. මෙම තාරුකා පහ, දීප්තිමත්භාවෙය් පිළිවෙලට ග්රීක හෝඩියේ ම්ල් අකුරු පහෙන් හදුන්වයි. විශාල පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය තාරකාවෙන්, එරට කලාපීය ආණ්ඩූන්ගේ ඒකාබද්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
රාජ්ය ලාංඡනය
වර්ථමානයේ භාවිතා වන ඕස්ට්රේලියානු රාජ්ය ලාංඡනය, 1912 පස්වන ජෝර්ජ් රජ විසින් භාවිතා කරනු ලැබූවකි.
සංකේතයන්
ලාංඡනයෙහි අන්තර්ගත වන පළිහේ දැක්වෙන ධජ හයෙන්, ඕස්ට්රේලියාවේ ප්රධාන ආණ්ඩු කලාප 6 සහ ඒවායේ ඒකාබද්ධතාවය නිරූපනය වෙයි.
මීට අමතරව ලාංඡනය තුල දැක්වෙන රන් ශාකය, කැන්ගරු සහ එමූ පක්ෂියා, එරට ප්රධාන ජාතික සංකේත නියෝජනය කරයි.
- රන් ශාකය - Acacia pycnantha Benth (ඕස්ට්රේලියානු ජාතික ශාකය, 1988 පටන්)
- කැන්ගරු - ඕස්ට්රේලියානු ජාතික සත්වයා.
- එමූ පක්ෂියා - ඕස්ට්රේලියානු ජාතික පක්ෂියා.
ජාතික දිනය සහ ජාතික වර්ණ
1788 සිඩ්නි වරායේදී බ්රිතාන්ය ජාතික ධජය පහළ හෙලීමේ සිදුවීම සිහිකරමින්, සෑම වසරකම ජනවාරි 26 වන දින එරට ජාතික දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ.
ඕස්ට්රේලියානු ජාතික වර්ණයන් ලෙස කොල සහ රන් පැහැය, 1984 වර්ෂයේ අප්රියෙල් 19 වනදා සිට පිළි ගැනෙයි.
සටහන්
- Australia also has a royal anthem, "God Save the King", which may be played in place of or alongside the national anthem when members of the royal family are present. If not played alongside the royal anthem, the national anthem is instead played at the end of an official event.
- Sydney is the largest city based on Australian Bureau of Statistics (ABS) Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs). These represent labour markets and the functional area of Australian capital cities. Melbourne is larger based on ABS Significant Urban Areas (SUAs). These represent Urban Centres, or groups of contiguous Urban Centres, that contain a population of 10,000 people or more.
- The religion question is optional in the Australian census.
- Pronounced "Ozzy"
- There are minor variations from three basic time zones; see Time in Australia.
- 42% of the Antarctic continent is also claimed by the country; however this is only recognised by the UK, France, New Zealand and Norway.
- Includes those who nominate "Australian" as their ancestry. The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry have at least partial Anglo-Celtic European ancestry.
- Each person may nominate more than one ancestry, so the total may exceed 100%.
- The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry have at least partial Anglo-Celtic European ancestry.
- Those who nominated their ancestry as "Australian Aboriginal". Does not include Torres Strait Islanders. This relates to nomination of ancestry and is distinct from persons who identify as Indigenous (Aboriginal or Torres Strait Islander), which is a separate question.
- Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.
යොමු කිරීම්
- "Australian National Anthem". Department of Prime Minister and Cabinet. 19 January 2022. 27 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 January 2024.
- "Regional population, 2021-22 financial year". Australian Bureau of Statistics. 20 April 2023. 20 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 27 May 2023.
- Turnbull, Tiffanie (17 April 2023). "Melbourne overtakes Sydney as Australia's biggest city". BBC News. 21 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 27 May 2023.
- උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;Australian-Bureau-of-Statistics-2022නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - "Aussie". Macquarie Dictionary. 16 October 2023. 10 June 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 February 2024.
- Collins English Dictionary. Bishopbriggs, Glasgow: HarperCollins. 2009. p. 18. ISBN 978-0-0078-6171-2.
- "Surface water and surface water change". Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). 24 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 October 2020.
- "Area of Australia - States and Territories". Geoscience Australia. 27 June 2014. 18 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 February 2024.
- "Australia § Geography". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 16 August 2024. (Archived 2024 edition)
- "Population clock and pyramid". Australian Bureau of Statistics website. Commonwealth of Australia. 5 March 2024. 8 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 March 2024. The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation.
- "National, state and territory population". Australian Bureau of Statistics. 26 September 2022. 21 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 September 2022.
- "World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Australia)". www.imf.org. International Monetary Fund. 22 April 2025. සම්ප්රවේශය 26 May 2025.
- "Australia Gini Coefficient, 1995 – 2023 | CEIC Data". www.ceicdata.com. 4 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 March 2024.
- "Human Development Report 2025" (PDF) (ඉංග්රීසි බසින්). United Nations Development Programme. 6 May 2025. 6 May 2025 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 6 May 2025.
- Australian Government (March 2023). "Dates and time". Style Manual. 29 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 May 2023.
- Scott 2021, p. 491
- "The Australian continent". australia.gov.au. 13 March 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 August 2018.
- Veth & O'Connor 2013, pp. 18–19
- Clarkson, Chris; et al. (2017). "Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago". Nature. 547 (7663): 306–310. Bibcode:2017Natur.547..306C. doi:10.1038/nature22968. hdl:2440/107043. ISSN 0028-0836. PMID 28726833. S2CID 205257212.
- Williams, Martin A. J.; Spooner, Nigel A.; McDonnell, Kathryn; O'Connell, James F. (January 2021). "Identifying disturbance in archaeological sites in tropical northern Australia: Implications for previously proposed 65,000-year continental occupation date". Geoarchaeology (ඉංග්රීසි බසින්). 36 (1): 92–108. Bibcode:2021Gearc..36...92W. doi:10.1002/gea.21822. ISSN 0883-6353. S2CID 225321249. 4 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 October 2023.
- Flood 2019, pp. 61, 237
- Contiades, X.; Fotiadou, A. (2020). Routledge Handbook of Comparative Constitutional Change. Taylor & Francis. p. 389. ISBN 978-1-3510-2097-8. 19 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 July 2023.
- "Regional population". Australian Bureau of Statistics. 20 April 2023. 10 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2023.
- "Statistics and rankings". Global Australia. 18 May 2021. 28 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 28 March 2023.
- Rachman, Gideon (13 March 2023). "Aukus, the Anglosphere and the return of great power rivalry". Financial Times. 20 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 19 March 2023.
- Bernard 1989, p. 61
- "Where the name 'Australia' came from". National Library of Australia. 30 April 2024. සම්ප්රවේශය 14 February 2024.
- Clarke, Jacqueline; Clarke, Philip (10 August 2014). "Putting 'Australia' on the map". The Conversation (ඉංග්රීසි බසින්). 2 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- Coman 2007, p. 40
- ""Straya", "Oz", and "Down Under"". Macquarie Dictionary. සම්ප්රවේශය 12 February 2024.
- Veth & O'Connor 2013, pp. 18–19
- Clarkson, Chris; et al. (2017). "Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago". Nature. 547 (7663): 306–310. Bibcode:2017Natur.547..306C. doi:10.1038/nature22968. hdl:2440/107043. ISSN 0028-0836. PMID 28726833. S2CID 205257212.
- Williams, Martin A. J.; Spooner, Nigel A.; McDonnell, Kathryn; O'Connell, James F. (January 2021). "Identifying disturbance in archaeological sites in tropical northern Australia: Implications for previously proposed 65,000-year continental occupation date". Geoarchaeology (ඉංග්රීසි බසින්). 36 (1): 92–108. Bibcode:2021Gearc..36...92W. doi:10.1002/gea.21822. ISSN 0883-6353. S2CID 225321249. 4 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 October 2023.
- Malaspinas, Anna-Sapfo; et al. (21 September 2016). "A genomic history of Aboriginal Australia". Nature. 538 (7624). Springer Science and Business Media LLC: 207–214. Bibcode:2016Natur.538..207M. doi:10.1038/nature18299. hdl:10754/622366. ISSN 0028-0836. PMC 7617037. PMID 27654914.
- Dorey, Fran. "When did modern humans get to Australia?". Australian Museum. 17 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 21 August 2020.
- Flood 2019, p. 217
- Flood 2019, pp. 219–220
- Flood 2019, p. 161
- "DNA confirms Aboriginal culture one of Earth's oldest". Australian Geographic. 23 September 2011. 20 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 February 2024.
- Jozuka, Emiko (22 September 2016). "Aboriginal Australians are Earth's oldest civilization: DNA study". CNN. 4 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 February 2024.
- Williams, Elizabeth (2015). "Complex hunter-gatherers: a view from Australia". Antiquity. 61 (232). Cambridge University Press: 310–321. doi:10.1017/S0003598X00052182. S2CID 162146349.
- Sáenz, Embrick & Rodríguez 2015, p. 602
- Flood 2019, pp. 61, 237
- Bradshaw, Corey J. A.; Williams, Alan N; Saltré, Frédérik; Norman, Kasih; Ulm, Sean (30 April 2021). "The First Australians grew to a population of millions, much more than previous estimates". The Conversation (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්).
- Mawson, Stephanie (2021). "The Deep Past of Pre-Colonial Australia". The Historical Journal (ඉංග්රීසි බසින්). 64 (5): 1483–6. doi:10.1017/S0018246X20000369. ISSN 0018-246X.
- Wyrwoll, Karl-Heinz (11 January 2012). "How Aboriginal burning changed Australia's climate". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 15 July 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 November 2023.
- Williams, Robbie (21 June 2023). "Before the colonists came, we burned small and burned often to avoid big fires. It's time to relearn cultural burning". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 8 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 November 2023.
- Bates, Badger; Westaway, Michael; Jackson, Sue (15 December 2022). "Aboriginal people have spent centuries building in the Darling River. Now there are plans to demolish these important structures". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 1 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 November 2023.
- Clark, Anna (31 August 2023). "Friday essay: traps, rites and kurrajong twine – the incredible ingenuity of Indigenous fishing knowledge". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 11 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 November 2023.
- Flood 2019, pp. 239–240
- Mawson, Stephanie (2021). "The Deep Past of Pre-Colonial Australia". The Historical Journal (ඉංග්රීසි බසින්). 64 (5): 1486–1491. doi:10.1017/S0018246X20000369. ISSN 0018-246X.
- Bender, Barbara (1978). "Gatherer-hunter to farmer: A social perspective". World Archaeology (ඉංග්රීසි බසින්). 10 (2): 204–222. doi:10.1080/00438243.1978.9979731. ISSN 0043-8243.
- Gammage, Bill (19 September 2023). "Colonists upended Aboriginal farming, growing grain and running sheep on rich yamfields, and cattle on arid grainlands". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 12 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 November 2023.
- Flood 2019, pp. 62, 64–65
- Veth & O'Connor 2013, pp. 34–35
- "Torres Strait Islands". Encyclopædia Britannica. 2023 [1998]. 15 June 2024 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 17 November 2024.
Torres Strait Islands, island group in the Torres Strait, north of Cape York Peninsula, Queensland, Australia, and south of the island of New Guinea. [...] They have been inhabited for at least 2,500 years. The present-day inhabitants are primarily of Melanesian origin, with some mixture of Polynesians and Southeast Asians.
- Konishi & Nugent 2013, pp. 51–54
- Macknight, Charles Campbell (2011). "The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries". Aboriginal History. 35: 134. doi:10.22459/AH.35.2011.06. JSTOR 24046930.
- Russell, Denise (22 March 2004). "Aboriginal-Makassan interactions in the eighteenth and nineteenth centuries in northern Australia and contemporary sea rights claims" (PDF). Australian Aboriginal Studies. 2004 (1). Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies: 3–17. ISSN 0729-4352. 6 March 2019 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 21 April 2019.
- Konishi & Nugent 2013, p. 47
- "Torres, Luis Vaez de (?–?)". Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University. 1967. සම්ප්රවේශය 16 February 2025.
- Konishi & Nugent 2013, p. 49
- Konishi & Nugent 2013, pp. 55–59
- Christopher & Maxwell-Stewart 2013, pp. 77–78
- Macintyre 2020, pp. 21–22
- Kercher 2020, pp. 26–27
- Finnane 2013, pp. 391–399
- Karskens 2013, pp. 115–120
- Flood 2019, pp. 82–83, 147–159
- Flood 2019, pp. 42, 111, 147–159, 300
- Rule of Law Education Centre. "European Settlement and Terra Nullius". 26 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 January 2024.
- Reynolds 2022, pp. 103–104, 134, 138–141, 182–192, 241–242
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 464–465, 628–629
- සැකිල්ල:Cite Australian Dictionary of Biography
- "Lockyer, Edmund (1784–1860)". Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University. 1967. සම්ප්රවේශය 16 February 2025.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, p. 678
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, p. 464
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, p. 598
- Macintyre 2020, pp. 79–83, 113
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, p. 556
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 138–39
- Curthoys & Mitchell 2013, pp. 164–169
- Macintyre 2020, pp. 109–110
- Jupp 2001, pp. 35–36
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 227–29
- "Australian South Sea Islanders" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 දෙසැම්බර් 2023 at the Wayback Machine, State Library of Queensland. Retrieved 21 February 2024.
- Higginbotham, Will (17 September 2017). "Blackbirding: Australia's history of luring, tricking and kidnapping Pacific Islanders". ABC News. 26 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Banivanua Mar & Edmonds 2013, pp. 355–358, 363–364
- Marlow, Karina (1 December 2016). "Explainer: the Stolen Generations". NITV (ඉංග්රීසි බසින්).
- O'Loughlin, Michael (22 June 2020). "The Stolen Generation". Australian Museum.
- "Australia and the Boer War, 1899–1902". Australian War Memorial. 2 June 2021. 24 March 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Macintyre 2020, p. 149
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 243–44
- "History of the Commonwealth". Commonwealth Network. Commonwealth of Nations. 25 April 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 February 2015.
- "The Covenant of the League of Nations". The United Nations Office at Geneva (ඉංග්රීසි බසින්). 27 January 2024 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 8 February 2024.
- "Growth in United Nations membership". United Nations (ඉංග්රීසි බසින්). 1 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 February 2024.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, p. 609
- Souter 2000, pp. 206–217
- Souter 2000, p. 230
- McDermott, Peter M (2009). "Australian Citizenship and the Independence of Papua New Guinea". UNSW Law Journal. 32 (1): 50–2. 8 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 February 2024 – via Austlii.
- "First World War 1914–18". Australian War Memorial. 2 June 2021. 20 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Garton & Stanley 2013, p. 40
- Macintyre 2020, pp. 168–170
- "The Anzac legend". Department of Veterans' Affairs. 17 January 2024. 4 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 February 2024.
- Dennis et al. 2008, pp. 32, 38
- Macintyre 2020, pp. 198–205
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 22–23
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, p. 30
- Macintyre 2020, pp. 208–209, 228–229
- Macintyre 2020, pp. 210–212
- Macintyre 2020, pp. 237–238
- Dean & Moss 2021, pp. 1–2
- "Vietnam War 1962–75". Australian War Memorial. 30 October 2023. සම්ප්රවේශය 17 February 2025.
- Macintyre 2020, pp. 223–225
- Broome 2019, pp. 221–222
- Galloway, Kate (26 April 2017). "Australian politics explainer: the Mabo decision and native title". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 25 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 5–7, 402
- Secher 2004, pp. 703–709
- "Fact Sheet – Abolition of the 'White Australia' Policy". Australian Immigration. Commonwealth of Australia: National Communications Branch, Department of Immigration and Citizenship. 19 September 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 27 March 2013.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 338–39, 442–43, 681–82
- Akami & Milner 2013, pp. 552–560
- "Australia Act 1986 (Cth)". Documenting a Democracy. Museum of Australian Democracy at Old Parliament House. 22 April 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 July 2020.
- Twomey, Anne (January 2008). "The States, the Commonwealth and the Crown—the Battle for Sovereignty". Parliament of Australia. Papers on Parliament No. 48 (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 9 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- "1999: Republic referendum: Queen and/or Country". Museum of Australian Democracy at Old Parliament House. 17 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 10 February 2024.
- "Post 9/11, Afghanistan and Iraq". Australian War Memorial. 24 September 2024. සම්ප්රවේශය 18 February 2025.
- "Fifty years of Australia's trade" (PDF). Department of Foreign Affairs and Trade. 6 December 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 11 January 2022.
- COVID 19 Response Inquiry Panel 2024, pp. 50–56
- "Remote Offshore Territories". Australian Government, Geoscience Australia. 27 June 2024. 20 February 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 21 February 2025.
- Scott 2021, p. 491
- Blewett 2012, p. 58
- Blewett 2012, p. 17
- Henderson & Johnson 2016, p. 1
- Blewett 2012, pp. 1, 10, 27
- "Oceans and Seas – Geoscience Australia". Geoscience Australia. 20 June 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- සැකිල්ල:Harvardnb
- World Food and Agriculture: Statistical Yearbook 2023 (ඉංග්රීසි බසින්). Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2023. doi:10.4060/cc8166en. ISBN 978-92-5-138262-2. 15 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194. Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2023.
- "Global Forest Resources Assessment 2020, Australia". Food Agriculture Organization of the United Nations.
- Blewett 2012, p. 234
- "Highest Mountains". Geoscience Australia. 15 May 2014. 21 March 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2 February 2012.
- Henderson & Johnson 2016, pp. 18–19
- Blewett 2012, pp. 30, 229
- Blewett 2012, pp. 229, 253
- Blewett 2012, p. 16
- "Regional population 2022-2023". Australian Bureau of Statistics. 26 March 2024. සම්ප්රවේශය 21 February 2025.
- Henderson & Johnson 2016, pp. 109–110
- Kennett, Chopping & Blewett 2018, p. 4
- Henderson & Johnson 2016, p. 11
- Kennett, Chopping & Blewett 2018, p. 6
- Henderson & Johnson 2016, p. 15
- Kennett, Chopping & Blewett 2018, p. 8
- Johnson, Sian (21 March 2020). How Gunditjmara words and traditions hold stories of Victoria's rich volcanic history ABC News. Retrieved 25 March 2025.
- Blewett 2012, p. 22
- Henderson & Johnson 2016, p. 130
- Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; Wood, Eric F. (30 October 2018). "Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution". Scientific Data. 5 (1): 180214. Bibcode:2018NatSD...580214B. doi:10.1038/sdata.2018.214. PMC 6207062. PMID 30375988.
- Henderson & Johnson 2016, pp. 18–20
- "Deserts". Geoscience Australia. Australian Government. 15 May 2014. 5 June 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 13 August 2018.
- "State of the Climate 2024". Australian Government, Bureau of Meteorology. 25 February 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 February 2025.
- Evans, Megan C.; Watson, James E. M.; Fuller, Richard A.; Venter, Oscar; Bennett, Simon C.; Marsack, Peter R.; Possingham, Hugh P. (April 2011). "The Spatial Distribution of Threats to Species in Australia". BioScience. 61 (4): 282. doi:10.1525/bio.2011.61.4.8.
- Nipperess 2015, pp. 7–9
- Nipperess 2015, p. 4
- Murphy & van Leeuwen 2021, p. 55
- "Australia's bioregion framework". Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 16 June 2023. 3 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 March 2025.
- "NSL Stats". Australian National Species List. 28 February 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 28 February 2025.
- Murphy & van Leeuwen 2021, pp. 14–15
- Murphy & van Leeuwen 2021, p. 22
- Nipperess 2015, pp. 9–11
- "What is a marsupial?". Australan Museum. 2 November 2018. 28 February 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 28 February 2025.
- Nipperess 2015, p. 9
- Murphy & van Leeuwen 2021, p. 37
- Murphy & van Leeuwen 2021, p. 45
- Murphy & van Leeuwen 2021, p. 53
- "World-first mapping of complete Koala genome brings hope for the icon's future". Australian Museum. 3 July 2018. 2 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2 March 2025.
- Nipperess 2015, pp. 9–12
- Nipperess 2015, pp. 12–13
- Burrell, Sue; Eldridge, Mark (11 July 2024). "Dingo". The Australian Museum. 2 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 March 2025.
- Murphy & van Leeuwen 2021, pp. 12, 18
- Nipperess 2015, pp. 16–17
- "Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 (EPBC Act)". Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 5 February 2025. 3 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 March 2025.
- "National Reserve System". Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 3 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 March 2025.
- "Australia's Strategy for Nature 2024–2030". Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 30 September 2024. 3 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 March 2025.
- "UN Convention on Biological Diversity". Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 21 February 2025. 3 March 2025 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 March 2025.
- "Australian system of government". Parliamentary Education Office (ඉංග්රීසි බසින්). 12 January 2024. 14 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Thompson, Elaine (1980). "The 'Washminster' Mutation". Politics. 15 (2): 32. doi:10.1080/00323268008401755.
- "What is the Washminster system?". Parliamentary Education Office (ඉංග්රීසි බසින්). 14 December 2023. 15 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- "Separation of powers: Parliament, Executive and Judiciary". Parliamentary Education Office (ඉංග්රීසි බසින්). 31 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 November 2023.
- "Australia § Government". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 16 August 2024. (Archived 2024 edition)
- Worthington, Brett (3 May 2025). "Anthony Albanese and Labor claim landslide election win as Peter Dutton loses seat". Australia Broadcasting Corporation.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 287–88
- "Governor-General's Role". Governor-General of Australia. 4 August 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- Downing, Susan (23 January 1998). "The Reserve Powers of the Governor-General". Parliament of Australia. 26 July 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 18 June 2010.
- "Senate Summary". Australian Broadcasting Corporation. 6 May 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- Muller, Damon (26 April 2023). "The process for, and consequences of, changing the size of the Commonwealth Parliament: a quick guide". Parliament of Australia (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 11 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Joint Standing Committee on Electoral Matters (10 October 2005). "Parliamentary terms". The 2004 Federal Election (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). Parliament of Australia. paras. 7.26–7.27. ISBN 978-0-642-78705-7. 25 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- Evans, Tim (2006). "Compulsory Voting in Australia" (PDF). Australian Electoral Commission. p. 4. 11 June 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 21 June 2009.
- "Is it compulsory to enrol, regardless of age or disability?". Enrolment – Frequently Asked Questions. Australian Electoral Commission. 24 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 September 2021.
- Brett, Judith (2019). From Secret Ballot to Democracy Sausage: How Australia Got Compulsory Voting. Text Publishing Co. ISBN 978-1-9256-0384-2.
- "Governor-General's Role". Governor-General of the Commonwealth of Australia. 14 October 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 January 2012.
- Ganghof, S (May 2018). "A new political system model: Semi-parliamentary government". European Journal of Political Research. 57 (2): 261–281. doi:10.1111/1475-6765.12224.
- "Glossary of Election Terms". Australian Broadcasting Corporation. 6 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "State of the Parties". Australian Broadcasting Corporation. 18 April 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "The Liberal-National Party – a new model party?". ABC News (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 30 July 2008. 7 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 September 2021.
- Fenna, Alan; Robbins, Jane; Summers, John (2013). Government Politics in Australia. London: Pearson Higher Education AU. p. 139. ISBN 978-1-4860-0138-5.
- Harris, Rob (22 April 2020). "Old Greens wounds reopen as members vote on directly electing leader". The Sydney Morning Herald. 22 April 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 April 2020.
- Jackson, Stewart (2016). The Australian Greens : from activism to Australia's third party. Melbourne University Press. ISBN 978-0-5228-6794-7.
- "What's the difference between a territory and a state parliament?". Parliamentary Education Office (ඉංග්රීසි බසින්). 14 December 2023. 18 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Pyke, John (2020). Government powers under a Federal Constitution: constitutional law in Australia (2nd ed.). Pyrmont, NSW: Lawbook Co. pp. 405–6. ISBN 978-0-455-24415-0.
- "Three levels of government: governing Australia". Parliamentary Education Office (ඉංග්රීසි බසින්). 19 July 2022. 4 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- Pyke, John (2020). Government powers under a Federal Constitution: constitutional law in Australia (2nd ed.). Pyrmont, NSW: Lawbook Co. pp. 528–30, 577–80. ISBN 978-0-455-24415-0.
- Australian Constitution (Cth) s 109. "When a law of a State is inconsistent with a law of the Commonwealth, the latter shall prevail, and the former shall, to the extent of the inconsistency, be invalid."
- Pyke, John (2020). Government powers under a Federal Constitution: constitutional law in Australia (2nd ed.). Pyrmont, NSW: Lawbook Co. pp. 607–9. ISBN 978-0-455-24415-0.
- Beck, Luke (2020). Australian constitutional law: concepts and cases. Port Melbourne, VIC: Cambridge university press. pp. 521–8. ISBN 978-1-108-70103-7.
- "Administrator of Norfolk Island". Australian Government Attorney-General's Department. 6 August 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- Tan, Monica; Australian Associated Press (12 May 2015). "Norfolk Island loses its parliament as Canberra takes control". The Guardian. 28 October 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 21 October 2015.
- Norfolk Island previously was self-governed, however this was revoked in 2015.
- This Antarctic claim is recognised by only by New Zealand, the United Kingdom, France, and Norway.
- "Australian Territories". Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications and the Arts. 8 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 February 2024.
- "Macquarie Island research station to be closed in 2017". ABC News. 13 September 2016. 25 October 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 19 October 2019.
- Southerden, Louise (8 November 2017). "Which island should you visit - Lord Howe or Norfolk? A guide to both". The Sydney Morning Herald (ඉංග්රීසි බසින්). 16 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Lowy Institute Asian Power Index (PDF) (Report). 2023. p. 29. ISBN 978-0-6480189-3-3. 20 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 4 February 2024.
- Gyngell, Allan (31 July 2022). "A new Australian foreign policy agenda under Albanese". East Asia Forum (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 17 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- 2017 Foreign Policy White Paper (PDF) (Report). Australian Government. 2017. pp. 1–8. 19 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 17 February 2024.
- Firth, Stewart (2011). Australia in international politics: an introduction to Australian foreign policy (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්) (3rd ed.). Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. pp. 332–8. ISBN 978-1-74237-263-1.
- "Australia and the United States". Australian Embassy and Consulates. 17 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 February 2024.
- Bureau of Political-Military Affairs (20 January 2021). "Major Non-NATO Ally Status". United States Department of State (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 27 February 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- Page, Mercedes (31 May 2022). "Multilateralism matters again". The Interpreter (ඉංග්රීසි බසින්). Lowy Institute. 15 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Watson, Mark R (30 October 2023). "Australia and the Quad: A Watering Can or a Hammer?". The National Bureau of Asian Research (ඉංග්රීසි බසින්). 15 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 February 2024.
- Caloca, Natalie (1 August 2024). "Australia's Growing Defense and Security Role in the Indo-Pacific". Council on Foreign Relations. සම්ප්රවේශය 22 January 2025.
- "Japan, Australia sign defence pact for closer cooperation". Reuters. 6 January 2022. සම්ප්රවේශය 22 January 2025.
- "The Five Power Defence Arrangement comes into force". National Library Board. සම්ප්රවේශය 22 January 2025.
- Capling, Ann (2013). Australia and the Global Trade System: From Havana to Seattle. Cambridge University Press. p. 116. ISBN 978-0-5217-8525-9.
- Gallagher, P. W. (1988). "Setting the agenda for trade negotiations: Australia and the Cairns group". Australian Journal of International Affairs. 42 (1 April 1988): 3–8. doi:10.1080/10357718808444955.
- "APEC and Australia". APEC 2007. 1 June 2007. 21 April 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Australia:About". Organisation for Economic Co-operation and Development. 20 April 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Australia – Member information". World Trade Organization. 25 May 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Australia's free trade agreements (FTAs)". Department of Foreign Affairs and Trade. 19 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- "Trans-Tasman Roadmap to 2035". Department of Foreign Affairs and Trade. 26 July 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 February 2024.
- Kassam, Natasha (2021). "2021 Lowy Institute Poll" (PDF). Lowy Institute. 19 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 16 January 2022.
- "Australian Aid". Department of Foreign Affairs and Trade. 15 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 February 2024.
- Mitchell, Ian; Robinson, Lee; Cichocka, Beata; Ritchie, Euan (13 September 2021). "The Commitment to Development Index 2021". Washington, D.C.: Center for Global Development. 5 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 August 2022.
- Lee, David (31 December 2023). "Cabinet papers 2003: Howard government sends Australia into the Iraq war". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 17 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 February 2024.
- Firth, Stewart (2011). Australia in international politics: an introduction to Australian foreign policy (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්) (3rd ed.). Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. pp. 78–84. ISBN 978-1-74237-263-1.
- Appleby, Gabrielle (2 September 2014). "Explainer: Australia's war powers and the role of parliament". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 6 September 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 February 2024.
- "Capability review: Department of Foreign Affairs and Trade". Australian Public Service Commission. June 2013. p. 2. සම්ප්රවේශය 20 December 2024.
- "Organisation structure". Australian Government: Defence. 3 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 February 2024.
- "Australian Defence Force service". Australian Bureau of Statistics. 29 June 2022. 19 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Defence Annual Report 2022–23 (PDF) (Report). Australian Government: Defence. 18 September 2023. p. 23. ISBN 978-1-925890-47-1. ISSN 1323-5036. 17 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
- Defence Act 1903 (Cth) s 9
- Khosa, Raspal (July 2011). Australian Defence Almanac: 2011–2012 (PDF) (Report). Australian Strategic Policy Institute. pp. 2, 12. 2 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
- "Trends in World Military Expenditure, 2022" (PDF). Stockholm International Peace Research Institute. April 2023. 23 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 29 April 2023.
- "Operations". Defence. Australian Government. 30 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 February 2024.
- "Australia: Events of 2023". World Report 2024. Human Rights Watch. සම්ප්රවේශය 30 August 2024.
- "Legal - Legislation". Australian Human Rights Commission. සම්ප්රවේශය 3 September 2023.
- "The 20 most and least gay-friendly countries in the world". Public Radio International. 26 June 2013. සම්ප්රවේශය 31 December 2017.
- "Same-Sex Marriage Around the World". Pew Research Center. සම්ප්රවේශය 3 September 2023.
- "A Human Rights Act for Australia" (PDF). Australian Human Rights Commission. p. 1. සම්ප්රවේශය 19 May 2025.
- "Amnesty International Report 2022/23: The state of the world's human rights". Amnesty International Australia (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 28 March 2023. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- "Australia: Setbacks, Inaction on Key Rights Issues". Human Rights Watch (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 11 January 2024. සම්ප්රවේශය 25 January 2024.
- Russell, Clyde (30 March 2021). "Column: Resource-rich Australia shows vagaries of any commodity supercycle". Reuters. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "Global Wealth Databook 2021" (PDF). Credit Suisse. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- Carrera, Jordi Bosco; Grimm, Michaela; Halzhausen, Arne; Pelaya, Patricia (7 October 2021). "ALLIANZ GLOBAL WEALTH REPORT 2021" (PDF). Allianz. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "IMF report for selected countries: Gross domestic product per capita, constant prices purchasing power parity; 2021 international dollar". International Monetary Fund. 2024. සම්ප්රවේශය 14 February 2025.
- "Labour Force, Australia". Australian Bureau of Statistics. 14 July 2022. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "Report shows three million people in poverty in Australia and why we must act to support each other". ACOSS. 21 February 2020.
- "Poverty – Poverty and Inequality".
- "Small island economies" (PDF). Asian Development Bank. 2013. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
All three countries use the Australian dollar as legal tender.
- Dossor, Rob. "Commonwealth debt". Parliament of Australia. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "Household debt, loans and debt securities". International Monetary Fund. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- Neubauer, Ian (6 April 2022). "'Ridiculous prices': Australians' home ownership dreams turn sour". Al Jazeera. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "Australia. CIA – The World Factbook". The World Factbook. Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 22 January 2011.
- "List of importing markets for the product exported by Australia in 2021". International Trade Centre. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "List of supplying markets for the product imported by Australia in 2021". International Trade Centre. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- Tan, Weizhen (29 December 2020). "Australia's growth may 'never return' to its pre-virus path after trade trouble with China, says economist". CNBC. සම්ප්රවේශය 10 February 2021.
- "Trade and investment at a glance 2020". Department of Foreign Affairs and Trade. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- United Nations Development Programme (September 2022). "United Nations Development Programme, The 2021/2022 Human Development Report: Uncertain times, unsettled lives, Shaping our future in a transforming world (p 272)". United Nations. සම්ප්රවේශය 13 August 2023.
- "Country Rankings". The Heritage Foundation. Archived from the original on 30 April 2020. සම්ප්රවේශය 14 August 2022.
- "Trends in the Visitor Arrivals to Japan by Year". JNTO. සම්ප්රවේශය 11 December 2020.
- "Statistical Annex". UNWTO World Tourism Barometer. 18 (5). UNWTO: 18. August–September 2020. doi:10.18111/wtobarometereng.2020.18.1.5.
- "The Travel & Tourism Development Index 2021" (PDF). World Economic Forum. May 2022. සම්ප්රවේශය 31 July 2022.
- "Australian electricity generation - fuel mix". energy.gov.au. සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- "Australian electricity generation renewable sources". energy.gov.au. සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- "Australian energy mix by state and territory 2021-22". energy.gov.au. සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- "Energy consumption". energy.gov.au. සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- Clean Energy Council Australia. "Clean Energy Australia Report 2021" (PDF). Clean Energy Australia. සම්ප්රවේශය 3 June 2021.
- "Renewable Energy Target Scheme Design" (PDF). 15 May 2009 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 May 2009.
- "Australia will fall well short of 82 per cent renewable energy by 2030, analysts predict, as problems mount". ABC News (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 5 August 2023. සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- Evans, Jake (26 October 2021). "What is the government's plan to get Australia to net zero?". ABC News (Australia) (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 11 February 2024.
- "Research and Experimental Development, Businesses, Australia, 2019–20 financial year". Australian Bureau of Statistics. 9 March 2021. සම්ප්රවේශය 20 May 2022.
- "Australia wants a place in ranks of global tech nations". Australian Financial Review (ඉංග්රීසි බසින්). 12 April 2022. සම්ප්රවේශය 20 May 2022.
- "Sydney's startup ecosystem is worth $24 billion, Melbourne's $10.5bn". Startup Daily (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 23 September 2021. සම්ප්රවේශය 20 May 2022.
- World Intellectual Property Organization.; Dutta, Soumitra.; Lanvin, Bruno.; Rivera León, Lorena.; Wunsch-Vincent, Sacha. (2024). Global Innovation Index 2024: Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship (ඉංග්රීසි බසින්). World Intellectual Property Organization. p. 18. doi:10.34667/tind.50062. ISBN 978-92-805-3681-2. සම්ප්රවේශය 6 October 2024.
- Berthold, Emma (17 May 2021). "Science in Australia". Curious (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 24 July 2022.
- "Research Output | Australian Innovation System Monitor". publications.industry.gov.au. සම්ප්රවේශය 24 July 2022.
- Hannaford, Peter. "Alan Walsh 1916–1998". AAS Biographical Memoirs. Australian Academy of Science. 24 February 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 5 December 2022.
- "Wi-fi". National Museum of Australia (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 6 December 2022.
- "Proceeds of crime: how polymer banknotes were invented". CSIROscope (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 25 November 2014. සම්ප්රවේශය 6 December 2022.
- "Nobel Australians". Australian Academy of Science. සම්ප්රවේශය 21 December 2024.
- Watson, Laura (1 August 2018). "AMSI Congratulates Australia's Second Ever Fields Medallist". Australian Mathematical Sciences Institute. සම්ප්රවේශය 21 December 2024.
- Williams, Dave (19 March 2014). "Australia's part in 50 years of space exploration with NASA". The Conversation (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 13 December 2022.
- "Population Figures for all Countries of the World (latest) - Nations Online Project".
- "Regional population". Australian Bureau of Statistics. 20 April 2023. 10 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2023.
- "Main Features – Main Features". 3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2017–18. Commonwealth of Australia. Australian Bureau of Statistics. 27 March 2019.
- "Population: Census". Australian Bureau of Statistics. 28 June 2022.
- "The Beach". Australian Government: Culture Portal. Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, Commonwealth of Australia. 17 March 2008. 26 February 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "Regional population, 2022-23 financial year". Australian Bureau of Statistics. 26 මාර්තු 2024.
- "The Evolution of Australia's Multicultural Policy". Department of Immigration and Multicultural and Indigenous Affairs. 2005. 19 February 2006 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 18 September 2007.
- "2018–19 Migration Program Report" (PDF). Australian Government Department of Home Affairs. 30 June 2019.
- "Main Features – Australia's Population by Country of Birth". 3412.0 – Migration, Australia, 2019–20. Commonwealth of Australia. Australian Bureau of Statistics. 23 April 2021.
- "International migrant stock 2017: maps". United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 9 December 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- "Overseas Migration". Australian Bureau of Statistics (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 15 December 2023. සම්ප්රවේශය 7 February 2024.
- "Australia's Migration Trends 2022–23" (PDF). Department of Home Affairs. 2023.
- "Net Overseas Migration". Australian Bureau of Statistics. සම්ප්රවේශය 4 May 2020.
- "Understanding and using Ancestry data". Australian Bureau of Statistics. 28 June 2022. 9 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- "Australian Standard Classification of Cultural and Ethnic Groups (ASCCEG), 2019". Australian Bureau of Statistics. 18 December 2019. 21 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Cultural diversity data summary. 2021. Australian Bureau of Statistics.
- "General Community Profile" (Excel file). 2021 Census of Population and Housing. Australian Bureau of Statistics. 2022.
- "Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)". 1301.0 – Year Book Australia, 1995. Commonwealth of Australia. Australian Bureau of Statistics.
- "Understanding and using Ancestry data". Australian Bureau of Statistics. 28 June 2022. සම්ප්රවේශය 30 May 2024.
- "Pluralist Nations: Pluralist Language Policies?". 1995 Global Cultural Diversity Conference Proceedings, Sydney. Department of Immigration and Citizenship. 20 December 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 11 January 2009. "English has no de jure status but it is so entrenched as the common language that it is de facto the official language as well as the national language."
- Ward, Rowena (2019). "'National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific". Journal of Multidisciplinary International Studies. 16 (1/2): 83–4. doi:10.5130/pjmis.v16i1-2.6510.
The use of English in Australia is one example of both a de facto national and official language: it is widely used and is the language of government and the courts, but has never been legally designated as the country's official language.
- Moore, Bruce. "The Vocabulary Of Australian English" (PDF). National Museum of Australia. 20 March 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 5 April 2010.
- "The Macquarie Dictionary", Fourth Edition. The Macquarie Library Pty Ltd, 2005.
- Lalande, Line (4 May 2020). "Australian English in a nutshell". Government of Canada.
- "Census of Population and Housing: Cultural diversity data summary, 2021, TABLE 5. LANGUAGE USED AT HOME BY STATE AND TERRITORY". Australian Bureau of Statistics. සම්ප්රවේශය 7 May 2021.
- "2021 Australia, Census All persons QuickStats". Australian Bureau of Statistics. 15 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- National Indigenous Languages Report. Canberra: Commonwealth of Australia. 2020. p. 13.
- National Indigenous Language Report (2020). pp. 42, 65
- "Aboriginal and Torres Strait Islander people: Census". Australian Bureau of Statistics. 28 June 2022. සම්ප්රවේශය 7 May 2023.
- National Indigenous Languages Report (2020). p. 46
- "About Australia: Religious Freedom". Dfat.gov.au. 6 August 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 31 December 2011.
- Puls, Joshua (1998). "The Wall of Separation: Section 116, the First Amendment and Constitutional Religious Guarantees" (PDF). Federal Law Review: 160 – via Austlii.
- "2001 Australia, Census All persons QuickStats". Australian Bureau of Statistics. 8 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- "Religious affiliation in Australia". Australian Bureau of Statistics (ඉංග්රීසි බසින්). 7 April 2022.
- Flood 2019, pp. 163–169
- "Life expectancy at birth, total (years) – Australia". World Bank. සම්ප්රවේශය 17 August 2022.
- "Skin cancer – key statistics". Department of Health and Ageing. 2008. 8 February 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "Risks to health in Australia" (PDF). Australian Institute of Health and Welfare. 26 February 2011. 26 February 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "quitnow – Smoking – A Leading Cause of Death". 19 February 2011. 19 February 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- "Global prevalence of adult obesity" (PDF). January 2012. 29 August 2012 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- "About Overweight and Obesity". Department of Health and Ageing. 7 May 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 11 May 2010.
- "Overweight and obesity". Australian Institute of Health and Welfare. 25 February 2021.
- "Current healthcare expenditure (% of GDP) – Australia". World Bank. සම්ප්රවේශය 17 August 2022.
- Biggs, Amanda (29 October 2004). "Medicare – Background Brief". Parliament of Australia: Parliamentary Library. Canberra, ACT: Commonwealth of Australia. 14 April 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 16 April 2010.
- "International Health Care System Profiles: Australia". The Commonwealth Fund (ඉංග්රීසි බසින්). 5 June 2020. සම්ප්රවේශය 7 February 2024.
- "Medicare levy". Australian Taxation Office. 18 October 2017. 29 June 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 9 April 2018.
- Townsend, Ian (30 January 2012). "Thousands of parents illegally home schooling". ABC News. සම්ප්රවේශය 2 December 2015.
- "The Australian Education System" (PDF). Department of Foreign Affairs and Trade. pp. 7–9. සම්ප්රවේශය 6 February 2024.
- Ross, Emily (18 November 2021). "Why do Australian states need a national curriculum, and do teachers even use it?". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 6 February 2024.
- "Education". Department of Immigration and Citizenship. 18 February 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 14 January 2012.
- "Our system of education". Australian Government: Department of Foreign Affairs and Trade. 14 May 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 January 2012.
- "The Department of Education – Schools and You – Schooling". det.wa.edu.au. 21 March 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 31 December 2011.
- "Education Act (NT) – Section 20". austlii.edu.au.
- "Education Act 1990 (NSW) – Section 21". austlii.edu.au.
- "Minimum school leaving age jumps to 17". The Age. 28 January 2009. සම්ප්රවේශය 30 May 2013.
- "PISA 2022 Results (Volume I and II) - Country Notes: Australia" (ඉංග්රීසි බසින්). OECD. 4 December 2023. සම්ප්රවේශය 31 July 2024.
- Long, Claudia (6 December 2023). "Australia is now in the world's top 10 academic performers – but the data paints a complex picture". ABC News Australia. සම්ප්රවේශය 31 July 2024.
- "Literacy". CIA World Factbook. 24 November 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 10 October 2013.
- "Programme for the International Assessment of Adult Competencies, Australia". Australian Bureau of Statistics. 9 October 2013.
- "A literacy deficit". abc.net.au. 22 September 2013. සම්ප්රවේශය 10 October 2013.
- "Australia's adult literacy crisis". Adult Learning Australia (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 12 April 2021. සම්ප්රවේශය 26 January 2024.
- "Australian Education | Australian Education System | Education | Study in Australia". Ausitaleem.com.pk. 19 January 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 31 December 2011.
- Education at a Glance 2006 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 ජනවාරි 2016 at the Wayback Machine Organisation for Economic Co-operation and Development
- "About Australian Apprenticeships". Australian Government. 11 November 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Year Book Australia 2005". Australian Bureau of Statistics. 21 January 2005. 9 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- Sauter, Michael B. (24 September 2012). "The Most Educated Countries in the World – Yahoo Finance". Finance.yahoo.com. 4 February 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 14 November 2015.
- Grossman, Samantha (27 September 2012). "And the World's Most Educated Country Is ..." Time. සම්ප්රවේශය 14 November 2015.
- "2016 Census QuickStats: Australia". censusdata.abs.gov.au. 20 June 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 14 February 2018.
- "Subscribe to The Australian | Newspaper home delivery, website, iPad, iPhone & Android apps". theaustralian.com.au.
- Fund, Leith van OnselenLeith van Onselen is Chief Economist at the MB; Treasury, MB Super Leith has previously worked at the Australian; Treasury, Victorian; Sachs, Goldman (31 October 2019). "Australian universities double down on international students". MacroBusiness.
- Gothe-Snape, political reporter Jackson (27 July 2018). "Record number of international students sticking around on work visas". ABC News.
- That is, 1 July 2016 to 30 June 2017.
- Berthold, Emma (17 May 2021). "Science in Australia". Curious (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 24 July 2022.
- Architect Magazine (August 2007), 96 (11), p. 14
- "Culturally and linguistically Diverse Australian". Australian Government, Australian Institute of Health and Welfare. 2024. 19 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 February 2024.
- Jupp 2001, pp. 74–77, 796–802, 808–812
- Teo & White 2003, pp. 118–20
- White, Richard (1 January 1983). "A Backwater Awash: The Australian Experience of Americanisation". Theory, Culture and Society. 1 (3): 108–122. doi:10.1177/026327648300100309. S2CID 144339300.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 98–99
- Teo & White 2003, pp. 125–27
- "Cultural life". www.britannica.com (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- "Australian Culture: Core Concepts". Cultural Atlas (ඉංග්රීසි බසින්). 2016. සම්ප්රවේශය 5 February 2024.
- "Australian Citizenship: Our Common Bond" (PDF). Australian Government. p. 36.
- Luu, Chi (7 February 2018). "Small Poppy Syndrome: Why are Australians so Obsessed With Nicknaming Things?". JSTOR Daily (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 12 February 2024.
- Kidd, Evan; Kemp, Nenagh; Kashima, Emiko S.; Quinn, Sara (June 2016). "Language, Culture, and Group Membership: An Investigation Into the Social Effects of Colloquial Australian English". Journal of Cross-Cultural Psychology (ඉංග්රීසි බසින්). 47 (5): 713–733. doi:10.1177/0022022116638175. hdl:11858/00-001M-0000-002E-24A7-F. ISSN 0022-0221. S2CID 147360478.
- "Meeting our requirements: Australian values". Department of Home Affairs. සම්ප්රවේශය 6 February 2024.
- Snow, Deborah (18 January 2019). "Australian values: what the bloody hell are they?". The Sydney Morning Herald (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 6 February 2024.
- Dyrenfurth, Nick (June 2007). "John Howard's Hegemony of Values: The Politics of 'Mateship' in the Howard Decade". Australian Journal of Political Science (ඉංග්රීසි බසින්). 42 (2): 211–230. doi:10.1080/10361140701319994. ISSN 1036-1146. S2CID 154041199.
- Crowe, Shaun (14 January 2015). "Book review: Mateship – A Very Australian History". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 6 February 2024.
- Zhuang, Yan (19 November 2021). "What Does Mateship Mean to You?". The New York Times.
- "Sidney Nolan's Rainbow Serpent is larger than life" (16 June 2012), The Australasian.
- Henly, Susan Gough (6 November 2005). "Powerful growth of Aboriginal art". The New York Times.
- Smith, Terry (1996). "Kngwarreye Woman, Abstract Painter", p. 24 in Emily Kngwarreye – Paintings, North Ryde NSW: Craftsman House / G + B Arts International. ISBN 978-90-5703-681-1.
- "Collection | Art Gallery of NSW". www.artgallery.nsw.gov.au. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- Sayers, Andrew (2001). Australian Art. Melbourne: Oxford University Press. pp. 78–88. ISBN 978-0-19-284214-5.
- "Brett Whiteley: nature :: Art Gallery NSW". www.artgallery.nsw.gov.au. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- Sarwal, Amit; Sarwal, Reema (2009). Reading Down Under: Australian Literary Studies Reader. SSS Publications. p. xii. ISBN 978-8-1902-2821-3.
- Mulligan, Martin; Hill, Stuart (2001). Ecological Pioneers: A Social History of Australian Ecological Thought and Action. Cambridge University Press. ISBN 978-0-5210-0956-0, p. 72.
- O'Keeffe, Dennis (2012). Waltzing Matilda: The Secret History of Australia's Favourite Song. Allen & Unwin. p. back cover. ISBN 978-1-7423-7706-3.
- "The Miles Franklin Literary Award – australia.gov.au". 27 February 2012. 27 February 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- Australia's Nobel Laureates and the Nobel Prize සංරක්ෂණය කළ පිටපත 19 අගෝස්තු 2016 at the Wayback Machine, australia.gov.au. Retrieved 17 April 2015.
- Hughes-d'Aeth, Tony (15 October 2014). "Australia's Booker prize record suggests others will come in Flanagan's wake". The Conversation (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- Williams, Robyn (12 November 2016). "Three Australian books that changed history", ABC Radio National. Retrieved 12 November 2016.
- Flood 2019, pp. 62, 64–65
- Maloney, Shane (January 2006). "Nellie Melba & Enrico Caruso". The Monthly. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- Compagnoni, Tom (4 September 2022). "The 43-year-old invention behind 2022's biggest music sensation". The Sydney Morning Herald.
- "Arts funding guide 2010" (PDF). Australia Council. 2010. 5 July 2010 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 14 June 2010.
- "Evaluation of the Orchestras Review 2005 funding package implementation" (PDF). Australia Council. 14 March 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Opera Australia". Australia Council. 23 July 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Opera in Australia". Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts. 5 March 2007. 6 April 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- Brandis, George (8 May 2007). "35 per cent increase in funding for Australia's major performing arts companies". Department of Communications, Information Technology and the Arts. 12 November 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- Chichester, Jo (2007). "Return of the Kelly Gang". UNESCO Courier. UNESCO. 4 February 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 1 February 2009.
- "The first wave of Australian feature film production" (PDF). 6 July 2009 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Culture.gov.au – "Film in Australia"". Australian Government: Culture Portal. Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, Commonwealth of Australia. 22 November 2007. 27 March 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- Krausz, Peter (2002). "Australian Identity: A Cinematic Roll Call" (PDF). Australian Screen Education Online (29): 24–29. ISSN 1443-1629. 3 March 2016 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 22 January 2016.
- Moran, Albert; Vieth, Errol (2009). The A to Z of Australian and New Zealand Cinema. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6347-7, p. 35.
- Quinn, Karl (4 December 2015). "Australian film has had its biggest year at the box office ever. Why?". The Sydney Morning Herald (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- "Ten Great Australian Moments at the Oscars" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 8 මාර්තු 2014 at the Wayback Machine (26 February 2014), news.com.au. Retrieved 7 February 2016.
- "Country profile: Australia". BBC News. 13 October 2009. සම්ප්රවේශය 7 April 2010.
- "Press Freedom Index 2024". Reporters Without Borders. 2024. 24 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 November 2024.
- "Media Ownership In Australia – 1999 | AustralianPolitics.com". australianpolitics.com. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- Minter, Elizabeth (12 April 2021). "Media concentration by Murdoch, Nine and Stokes, and ABC cuts, a danger to democracy – report". Michael West (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 7 February 2024.
- "Bush Tucker Plants, or Bush Food". Teachers.ash.org.au. 11 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 April 2011.
- Lockhart, Jessica Wynne (4 August 2023). "The Next Superfoods May Come From Australia", Smithsonian. Retrieved 5 February 2024.
- McCubbing, Gus (4 November 2022). "Bush food industry worth $80m but could double by 2025: study", Australian Financial Review. Retrieved 5 February 2024.
- "Australian food and drink". Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts. 23 September 2008. 26 March 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- "Modern Australian recipes and Modern Australian cuisine". Special Broadcasting Service. 3 May 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- Jonsen, Helen (1999). Kangaroo's Comments and Wallaby's Words: The Aussie Word Book. Hippocrene Books. p. 23. ISBN 978-0-7818-0737-1.
- Newton, John (2018). The Getting of Garlic: Australian Food from Bland to Brilliant, with Recipes Old and New. NewSouth Publishing. ISBN 9781742244365, pp. 32, 230–231.
- Waters, Cara (15 June 2015). "Smashed avo, anyone? Five Australian creations taking the world by storm", The Guardian. Retrieved 6 February 2024.
- "How the flat white conquered the coffee scene". The Independent. 9 April 2018. සම්ප්රවේශය 4 October 2018.
- Santich, Barbara (2012). Bold Palates: Australia's Gastronomic Heritage. Wakefield Press. p. 290. ISBN 978-1-7430-5094-1.
- "Australian wine: Production, sales and inventory report, 2018–19". wineaustralia.com. Wine Australia. 12 February 2020. 11 April 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 11 April 2020.
- "Wine Regions of Australia". Cellarmasters. 14 April 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2 April 2021.
- Per Capita Beer Consumption by Country (2004) සංරක්ෂණය කළ පිටපත 23 ජූනි 2008 at the Wayback Machine, Table 3, Kirin Research Institute of Drinking and Lifestyle – Report Vol. 29–15 December 2005, Kirin Holdings Company.
- "National Sports Museum – Heritage Listing". 14 September 2009. 14 September 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 January 2022.
- "Clearinghouse for sport: Ausplay National Sport and Activity Physical Participation Report 2022-23, p 9" (PDF). Australian Sports Commission. October 2023. සම්ප්රවේශය 11 May 2024.
- Oxlade, Chris; Ballheimer, David (2005). Olympics. DK Eyewitness. DK. p. 61. ISBN 978-0-7566-1083-8.
- Davison, Hirst & Macintyre 1998, pp. 479–80
- "Brisbane announced as 2032 Olympic Games host city at IOC meeting in Tokyo". ABC News (Australia). 21 July 2021. සම්ප්රවේශය 22 July 2021.
- "Flag Bearers". Australian Commonwealth Games Association. 26 July 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- "Past Commonwealth Games". Commonwealth Games Federation. 15 March 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 April 2010.
- Harte, Chris; Whimpress, Bernard (2008). The Penguin History of Australian Cricket (3rd ed.). Camberwell, Vic: Viking. pp. 92–94, 528, 722. ISBN 9780670072880.
- "Australia stuns India to claim record-extending sixth Cricket World Cup crown in Ahmedabad". Australian Broadcasting Corporation. 20 November 2023. සම්ප්රවේශය 20 November 2023.
- Fujak, Hunter (15 July 2022). "The Barassi Line: a globally unique divider splitting Australia's footy fans". The Conversation (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 4 February 2024.
- "The 'Barassi Line': Quantifying Australia's Great Sporting Divide". 21 December 2013. සම්ප්රවේශය 16 August 2018.
- Skinner, James; Zakus H., Dwight; Edwards, Allan (2013). "Coming in from the Margins: Ethnicity, Community Support and the Rebranding of Australian Soccer". In Adam, Brown (ed.). Football and Community in the Global Context: Studies in Theory and Practice. Routledge. pp. 92–93. ISBN 978-1-317-96905-1.
- Booth, Douglas (2012). Australian Beach Cultures: The History of Sun, Sand and Surf. Routledge. p. 39. ISBN 978-0-7146-8178-8.
- "Surf Life Saving - Stories from Australia's Culture and Recreation Portal" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 11 මැයි 2006 at the Wayback Machine. [Online], Commonwealth Government of Australia, 2006.
විකිපීඩියා, විකි, විශ්වකෝෂය, පොත, පුස්තකාලය, ලිපිය, කියවීම, නොමිලේ බාගත කිරීම, ඕස්ට්රේලියාව පිළිබඳ තොරතුරු, ඕස්ට්රේලියාව යනු කුමක්ද? ඕස්ට්රේලියාව යනු කුමක් දර්ශනය කරන්නේ?