සැමෝවා

සැමෝවා, නිල වශයෙන් ස්වාධීන සැමෝවා රාජ්‍යය, යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පොලිනීසියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. එය ප්‍රධාන දූපත් දෙකකින් (සවායි සහ උපොලු), කුඩා, ජනාවාස වූ දූපත් දෙකකින් (මනෝනෝ සහ අපොලිමා) සහ ඇලෙයිපාටා දූපත් (නුඋටෙල්, නුඋලුවා, ෆනුවාටපු සහ නමුවා) ඇතුළු කුඩා, ජනාවාස නොවූ දූපත් කිහිපයකින් සමන්විත වේ. සැමෝවා පිහිටා ඇත්තේ ඇමරිකානු සැමෝවා සිට බටහිරට දෙසිට කිලෝමීටර 64 කින්ද, ටොංගා සිට වයඹ දෙසිට කිලෝමීටර 889 කින්ද, වැලිස් සහ ෆුටුනා සිට නැගෙනහිර දෙසිට කිලෝමීටර 483 කින්ද, ෆීජි සිට ඊසාන දෙසිට කිලෝමීටර 1,152 කින්ද, ටුවාලු සිට ගිණිකොන දෙසිට කිලෝමීටර 1,151 කින්ද, ටොකෙලාලු සිට දකුණු දෙසිට කිලෝමීටර 519 කින්ද, හවායි සිට නිරිත දෙසිට කිලෝමීටර 4,190 කින්ද, නියු සිට වයඹ දෙසිට කිලෝමීටර 610 කින්ද දුරින් පිහිටා ඇත. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය අපියා වේ.

සැමෝවා ස්වාධීන රාජ්‍යය Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa  (Samoan)
ධජය ලාංඡනය
උද්යෝග පාඨය: Faʻavae i le Atua Sāmoa "සමෝවා දෙවියන් වහන්සේ මත පදනම් වේ"
ජාතික ගීය: O Le Fuʻa o le Saʻolotoga o Sāmoa "නිදහසේ බැනරය"
සැමෝවාහි පිහිටීම
සැමෝවා සිතියම
අගනුවර සහ විශාලතම නගරය	අපියා 13°50′00″S 171°45′44″W / 13.83333°S 171.76222°W / -13.83333; -171.76222
නිල භාෂා(ව)	සමෝවානු, ඉංග්‍රීසි
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2021)	92.6% සැමෝවා වැසියන් 7.0% යුරෝනියානුවන් 0.3% යුරෝපීයයන් 0.1% අන් අය
ආගම (2021)	97.9% ක්‍රිස්තියානි (නිල) 54.9% රෙපරමාදු ආගම 18.8% කතෝලික ආගම 16.9% මෝමන් ආගම 7.3% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි 1.7% අනාගමික 0.4% වෙනත් අය
ජාති නාම(ය)	සැමෝවානුවන්
රජය	ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ජනරජය
• ඕ ලෙ ආඕ ඕ ලෙ මාලෝ	තුයිමලේලි'ඉෆානෝ වාලෙටෝආ සුවාලවි II
• අගමැති	ලාඕලි ලියුටේයා ෂ්මිට්
• සභා කථානායක	අවාපාඕ මුලිපොල ඇලෝයිටාෆුවා
ව්‍යවස්ථාදායකය	ව්‍යවස්ථාදායක සභාව
ස්වාධීනත්වය  නවසීලන්තයෙන්
• බර්ලින් ගිවිසුම	1889 ජුනි 14
• ත්‍රෛපාර්ශ්වික සම්මුතිය	1900 පෙබරවාරි 16
• ජර්මනිය විසින් යටත් විජිතකරණය	1900 මාර්තු 1
• නවසීලන්තය විසින් අත්පත් කරගෙන ඇත	1914 අගෝස්තු 30
• ලීගයේ වරම	1920 දෙසැම්බර් 17
• එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාරත්වය	1946 දෙසැම්බර් 13
• බටහිර සැමෝවා පනත 1961	1962 ජනවාරි 1
වර්ග ප්‍රමාණය
• සම්පූර්ණ	2,831 km^2 (1,093 sq mi) (167 වෙනි)
• ජලය (%)	0.3
ජනගහණය
• 2021 නොවැම්බර් ජන සංගණනය	205,557 (176 වෙනි)
• ජන ඝණත්වය	70/km^2 (181.3/sq mi)
දදේනි (ක්‍රශසා)	2024 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඩොලර් බිලියන 1.225
• ඒක පුද්ගල	ඩොලර් 5,962
දදේනි (නාමික)	2024 ඇස්තමේන්තුව
• සම්පූර්ණ	ඩොලර් මිලියන 908.561
• ඒක පුද්ගල	ඩොලර් 4,420
ගිනි (2013)	38.7 මධ්‍යම
මාසද (2023)	0.708 ඉහළ · 122 වෙනි
ව්‍යවහාර මුදල	තාලා (WS$) (WST)
වේලා කලාපය	UTC+13 (WST)
දින ආකෘති	දිදි/මාමා/වවවව
රිය ධාවන මං තීරුව	වම
ඇමතුම් කේතය	+685
අන්තර්ජාල TLD	.ws
SAT, ST හෝ T යන සංකේත ද භාවිතයේ පවතී. tālā සහ sene යන පද සැමෝවා භාෂාවෙන් "ඩොලර්" සහ "සෙන්ට්" යන ඉංග්‍රීසි වචනවල පරිවර්තනයන් වේ. 2011 දෙසැම්බර් 31 සිට. 2009 සැප්තැම්බර් 7 සිට. රිය පැදවීම මාර්ග මධ්‍ය රේඛාවේ වම් පැත්තේ වුවද, සැමෝවා වාහනයේ වම් හෝ දකුණු පැත්තේ සුක්කානම් රෝද සහිත මෝටර් රථවලට මාර්ග භාවිතා කිරීමට ඉඩ සලසයි.

වසර 3,500 කට පමණ පෙර ලපිටා ජනතාව සැමෝවා දූපත් සොයාගෙන පදිංචි වූහ. ඔවුන් සැමෝවා භාෂාවක් සහ සැමෝවා සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් වර්ධනය කර ගත්හ. සැමෝවා වැසියන්ගේ මුහුදු ගමන් කුසලතා නිසා, 20 වන සියවසට පෙර යුරෝපීය ගවේෂකයින් ඇමරිකානු සැමෝවා ඇතුළු මුළු දූපත් සමූහයම "නාවික දූපත්" ලෙස හැඳින්වූහ. ත්‍රිපාර්ශ්වික සම්මුතියෙන් පසු 1899 දී රට ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර එය ජර්මානු සැමෝවා ලෙස හැඳින්විණි. පළමුවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භයේදී නවසීලන්ත හමුදා ලේ වැගිරීම් නොමැතිව යටත් විජිතය අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු 1914 අගෝස්තු මාසයේදී ජර්මානු පරිපාලනය අවසන් විය. 1920 දී නවසීලන්තය ජාතීන්ගේ සංගමයේ නියෝගයක් ලෙස කලාපයේ පාලනය නිල වශයෙන් ලබා ගත් අතර, එය බටහිර සැමෝවා ප්‍රදේශය බවට පත් විය. 1946 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාර ප්‍රදේශයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමෙන් පසු, බටහිර සැමෝවා 1962 ජනවාරි 1 වන දින නිදහස ලබා ගත් අතර 1997 ජූලි 4 වන දින එහි නම සැමෝවා ලෙස වෙනස් කළේය.

සමෝවා යනු පරිපාලන අංශ 11 ක් සහිත ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. එය 1976 දෙසැම්බර් 15 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඇතුළත් කරන ලද අතර එම රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ, නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ සහ පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ සාමාජිකයෙකි. දිවයිනේ ආරක්ෂාව නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවට වගකිව යුතුය.

නිරුක්තිය

"සැමෝවා" යන නමේ තේරුම "ශුද්ධ මධ්‍යස්ථානය" යන්නයි, එය සා (පූජනීය) සහ මෝවා (මධ්‍යස්ථානය) යන වචනවල සංයෝගයකි. මෙම නම විකල්ප වශයෙන්, සැමෝවා නම් වූ ප්‍රාදේශීය අධිපතියෙකුගෙන් හෝ, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති පක්ෂියෙකු වන "මෝවාගේ ස්ථානය" යන අර්ථය දෙන ස්වදේශීය වචනයකින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇතැයි සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම මෝවා පක්ෂියා නවසීලන්තයෙන් පමණක් හමු වූවෙකි.

1962 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු, රට නිල වශයෙන් බටහිර සැමෝවා ස්වාධීන රාජ්‍යය ලෙස හැඳින්වූ අතර, එය සාමාන්‍යයෙන් බටහිර සැමෝවා ලෙස ප්‍රචලිත විය. 1997 ජූලි 4 වැනි දින සිට රට එහි නම සැමෝවා ලෙස වෙනස් කළ අතර, අසල පිහිටි ඇමරිකානු සැමෝවා මෙයට විරෝධය පළ කළේය. එසේ වුවද, පෙර නම තවමත් භාවිතයේ පවතින අතර, විශේෂයෙන්ම ඔවුන්ගේ .ws ඉහළම වසම තුළ එය දැකිය හැකිය.

ඉතිහාසය

භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසය

සැමෝවා දූපත් මයෝසීන යුගයේ සිට නිර්මාණය වී ඇත. පසුගිය වසර මිලියන 2 තුළ, සැමෝවා දූපත් සමූහය ගිනිකඳු උණුසුම් ස්ථාන ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම් අත්විඳ ඇත.

මුල් ඉතිහාසය

සැමෝවා සොයා ගෙන පදිංචි කරන ලද්දේ මෙලනීසියා දූපතෙන් ගමන් කළ ලැපිටා ජනතාව (සාගර භාෂා කතා කළ ඔස්ට්‍රොනීසියානු ජනතාව) විසිනි. සැමෝවාවෙන් හමු වූ මුල්ම මිනිස් අවශේෂ ආසන්න වශයෙන් වසර 2,900 ත් 3,500 ත් අතර කාලයකට පෙර සිට පැවත එන්නකි. මුලිෆනුවා හි පිහිටි ලැපිටා අඩවියකින් මෙම දේහය සොයා ගන්නා ලද අතර, විද්‍යාඥයින්ගේ සොයාගැනීම් 1974 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. පොලිනීසියානු ජාන විද්‍යාව, භාෂා විද්‍යාව සහ මානව විද්‍යාව පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හරහා සැමෝවාවරුන්ගේ සම්භවය නූතන කාලයේ අධ්‍යයනය කර ඇත. මෙම පර්යේෂණ අඛණ්ඩව සිදු වුවද, න්‍යායන් ගණනාවක් යෝජනා කර ඇත. එක් න්‍යායක් නම්, මුල් සැමෝවා වැසියන් ක්‍රි.පූ. 2,500 ත් 1,500 ත් අතර කාලයේ අග්නිදිග ආසියාවෙන් සහ මෙලනීසියාවෙන් නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්ත වීමේ අවසාන කාල පරිච්ඡේදයේදී පැමිණි ඔස්ට්‍රෝනීසියානුවන් බවයි.

සැමෝවා, ෆීජි සහ ටොංගා අතර සමීප සමාජ සංස්කෘතික සහ ජානමය සබඳතා පැවති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා, වාචික සම්ප්‍රදායන් සහ ස්වදේශික පෙළපත්, පූර්ව යටත් විජිත සමයේ සැමෝවා, ෆීජි සහ ටොංගා අතර අන්තර් දූපත් මුහුදු ගමන් සහ අන්තර් විවාහ පැවති බවට සහාය දක්වයි. සැමෝවා ඉතිහාසයේ කැපී පෙනෙන පුද්ගලයන් අතර ටුයි මනුආ පෙළපත, සලාමසිනා රැජින, ෆොනෝටි රජු සහ ටමා අ 'අයිගා යන සිව්දෙනා ඇතුළත් විය: මලියෙටෝවා, ටුපුවා තමසේසේ, මාතා'අෆා සහ ටුයිමලියාලි'ෆානෝ. නෆනුවා පුරාණ සැමෝවා ආගමේ දේවත්වයට පත් කරන ලද ප්‍රසිද්ධ කාන්තා රණකාමියෙකු වූ අතර, ඇගේ අනුග්‍රහය අනුප්‍රාප්තික සැමෝවා පාලකයින් විසින් බෙහෙවින් අපේක්ෂා කරන ලදී.

අද, සැමෝවා සියල්ලම එහි ප්‍රධාන රාජකීය පවුල් දෙක යටතේ එක්සත් වී ඇත: 13 වැනි සියවසේදී ටොංගාවරුන් පරාජය කළ පුරාණ සා මලියෙටෝවා පරම්පරාව; සහ සලාමසිනා රැජිනගේ පැවත එන්නන් සහ ඇගේ පාලන සමයෙන් පසු සියවස් වලදී සැමෝවා පාලනය කළ උරුමක්කාරයන් වන සා ටුපුවා. මෙම ප්‍රධාන පෙළපත් දෙක තුළ සැමෝවාහි ඉහළම මාතෘකා හතර ඇත - පුරාණ කාලයේ පැවති මලියෙටෝවා සහ ටුපුවා ටමාසේසේ යන පැරණි මාතෘකා සහ යටත් විජිත යුගයට පෙර 19 වැනි සියවසේ යුද්ධවලදී ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූ නව මාතා'ආෆා සහ ටුයිමලියාලි'ෆානෝ යන මාතෘකා. අද පවතින පරිදි මෙම මාතෘකා හතර සැමෝවා මාතායි ක්‍රමයේ උච්චතම ස්ථානය සාදයි.

යුරෝපීයයන් සමඟ සම්බන්ධතා ආරම්භ වූයේ 18 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදීය. 1722 දී සැමෝවා දූපත් දුටු පළමු දන්නා පොලිනීසියානු නොවන පුද්ගලයා ලන්දේසි ජාතික ජේකබ් රොග්වීන් ය. මෙම සංචාරයෙන් පසුව ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී ඇන්ටොයින් ද බෝගන්විල් විසින් 1768 දී ඒවා "නාවික දූපත්" ලෙස නම් කරන ලදී. 1830 ගණන්වලට පෙර සම්බන්ධතා සීමිත විය, එනම් ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ බ්‍රිතාන්‍ය මිෂනාරිවරුන්, තල්මසුන් දඩයම් කරන්නන් සහ වෙළෙන්දන් පැමිණීමට පටන් ගත් විටය.

19 වන සියවස

සැමෝවාහි මුල් ආර්ථික සංවර්ධනයේදී ඇමරිකානු වෙළඳාම සහ තල්මසුන් නැව් නැරඹීම වැදගත් විය. 1821 ඔක්තෝබර් මාසයේදී පැමිණි බවට දන්නා පළමු ඇමරිකානු වෙළඳ නෞකාව වූයේ සේලම් බ්‍රිග් රොස්කෝ (කපිතාන් බෙන්ජමින් වැන්ඩර්ෆර්ඩ්) ය. 1824 දී නැන්ටුකට්හි මාරෝ (කපිතාන් රිචඩ් මේසි) සැමෝවා හි වාර්තාගත එක්සත් ජනපද තල්මසුන් දඩයම් නෞකාව විය. තල්මසුන් දඩයම් කරන්නන් පැමිණියේ නැවුම් පානීය ජලය, දර, සැපයුම් ලබා ගැනීමට සහ පසුව ඔවුන්ගේ නැව්වල කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් ලෙස සේවය කිරීම සඳහා දේශීය පිරිමින් බඳවා ගැනීමටය. වාර්තාගත අවසන් තල්මසුන් දඩයම් නෞකාව 1870 දී පැමිණි ආණ්ඩුකාර මෝර්ටන් ය.

සැමෝවා හි ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි සේවය ආරම්භ වූයේ 1830 දී ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ ජෝන් විලියම්ස් කුක් දූපත් සහ ටහිටි සිට සපාපාලී වෙත පැමිණි විටය. බාබරා ඒ. වෙස්ට්ට අනුව, "සැමෝවා වැසියන් 'හිස් දඩයමේ' නියැලීමට ද ප්‍රසිද්ධ විය. එය රණශූරයෙකු තම මියගිය ප්‍රතිවාදියාගේ හිස තම නායකයාට ලබා දීමෙන් ඔහුගේ නිර්භීතකම ඔප්පු කරන යුද චාරිත්‍රයකි."

"A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa" (1892) නම් කෘතියෙන් රොබට් ලුවී ස්ටීවන්සන් සැමෝවාහි - එක්සත් ජනපදය, ජර්මනිය සහ බ්‍රිතාන්‍යය - බලපෑම සඳහා සටන් කරන මහා බලවතුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ ඔවුන්ගේ ස්වදේශික දේශපාලන ක්‍රමය තුළ විවිධ සැමෝවා කණ්ඩායම්වල දේශපාලන කුමන්ත්‍රණ විස්තර කරයි. ඔවුන් වඩාත් විශාල අන්තර්-වංශික යුද්ධයකට අවතීර්ණ වුවද, ස්ටීවන්සන් වඩාත් තැති ගත්තේ සැමෝවා වැසියන්ගේ ආර්ථික අහිංසකත්වයයි. 1894 දී, ඔහුගේ මරණයට මාස කිහිපයකට පෙර, ඔහු දූපත් ප්‍රධානීන් අමතමින් මෙසේ පැවසීය:

සැමෝවා ආරක්ෂා කිරීමට ඇත්තේ එක් මාර්ගයක් පමණි. ප්‍රමාද වීමට පෙර එයට සවන් දෙන්න. එය මාර්ග, උද්‍යාන තැනීම, ඔබේ ගස් රැකබලා ගැනීම සහ ඒවායේ අස්වැන්න ඥානවන්තව විකිණීම සහ, එක වචනයකින් කිවහොත්, ඔබේ රට අත්පත් කර ගැනීම සහ භාවිතා කිරීමයි ... ඔබ ඔබේ රට අත්පත් කරගෙන භාවිතා නොකරන්නේ නම්, අනෙක් අය එසේ කරනු ඇත. ඔබ එය නිකරුණේ අත්පත් කරගෙන සිටියහොත් එය ඔබේ හෝ ඔබේ දරුවන්ගේ නොවනු ඇත. එවිට ඔබ සහ ඔබේ දරුවන් පිටත අන්ධකාරයට හෙළනු ලැබේ.

ඔහු හවායි හි "දෙවියන් වහන්සේගේ මෙම විනිශ්චයන්" දැක තිබුණි, එහිදී අතහැර දැමූ ස්වදේශික පල්ලි "සුදු මිනිසුන්ගේ සීනි වතු මැද සොහොනක් මත" සොහොන් ගල් මෙන් සිට ඇත.

විශේෂයෙන් ජර්මානුවන් සැමෝවා දූපත් කෙරෙහි, විශේෂයෙන්ම උපෝලු දූපතේ, විශාල වාණිජ උනන්දුවක් දැක්වීමට පටන් ගත් අතර, එහිදී ජර්මානු සමාගම් කොප්පරා සහ කොකෝවා බෝංචි සැකසීම ඒකාධිකාරී කර ගත්හ. හවායි හි පර්ල් වරායේ සහ නැගෙනහිර සැමෝවා හි පැගෝ පැගෝ බොක්කෙහි වාණිජ නැව් අවශ්‍යතා මත පදනම්ව එක්සත් ජනපදය තමන්ගේම හිමිකම් පෑ අතර, ඇමරිකානු සැමෝවා බවට පත් වූ ටුටුයිලා සහ මනුවා දූපත් කෙරෙහි විශේෂයෙන් සන්ධාන ඇති කර ගත්තේය.

බ්‍රිතාන්‍යය ද තම ව්‍යාපාරික ව්‍යවසාය, වරාය අයිතිවාසිකම් සහ කොන්සල් කාර්යාලය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා හමුදා යැවීය. මෙයින් පසු වසර අටක සිවිල් යුද්ධයක් ඇති වූ අතර, එම කාලය තුළ මෙම මහා බලවතුන් තුනෙන් එක් එක් බලවතුන්, සටන් කරන සැමෝවා පාර්ශවයන්ට ආයුධ, පුහුණුව සහ සමහර අවස්ථාවලදී සටන් හමුදා සැපයීය. සැමෝවා අර්බුදය තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකට පැමිණියේ 1889 මාර්තු මාසයේදී යටත් විජිත තරඟකරුවන් තිදෙනාම අපියා වරායට යුද නැව් යැවූ විටය. එම අවස්ථාවේදී විශාල පරිමාණයේ යුද්ධයක් ආසන්න බව පෙනෙන්නට තිබුණි. නමුත් 1889 මාර්තු 15 වන දින ඇති වූ දැවැන්ත කුණාටුවක් එම යුද නැව්වලට හානි කිරීම හෝ විනාශ කිරීම නිසා හමුදා ගැටුම අවසන් විය.

1898 දී දෙවන සැමෝවා සිවිල් යුද්ධය උග්‍ර අතට හැරුණු විට, ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ එක්සත් ජනපදය සැමෝවා දූපත් පාලනය කළ යුත්තේ කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳ ආරවුලක පැටලී සිටියහ. අපියා වටලෑම 1899 මාර්තු මාසයේදී සිදු විය. ටනු කුමරුට පක්ෂපාතී සැමෝවා හමුදා, මාතාʻආෆා අයෝසෙෆෝට පක්ෂපාතී සැමෝවා කැරලිකරුවන්ගේ විශාල හමුදාවක් විසින් වටලනු ලැබීය. ටනු කුමරුට සහාය වීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානු යුධ නැව් හතරකින් ගොඩබෑමේ කණ්ඩායම් සිටියහ. දින කිහිපයක සටනකින් පසු, අවසානයේ සැමෝවා කැරලිකරුවන් පරාජය විය.

1899 මාර්තු 15 වන දින ඇමරිකානු සහ බ්‍රිතාන්‍ය යුධ නැව් USS ෆිලඩෙල්ෆියා ඇතුළු අපියා දූපතට ෂෙල් වෙඩි ප්‍රහාර එල්ල කළහ. ජර්මනිය, එක්සත් රාජධානිය සහ එක්සත් ජනපදය සතුරුකම් අවසන් කිරීමට ඉක්මනින් තීරණය කළ අතර 1899 දෙසැම්බර් 2 වන දින වොෂින්ටනයේදී අත්සන් කරන ලද 1899 ත්‍රෛපාර්ශ්වික සමුළුවේදී දූපත් දාමය බෙදා ගත් අතර 1900 පෙබරවාරි 16 වන දින හුවමාරු කරගත් එකඟතා හුවමාරු විය.

නැගෙනහිර දූපත් සමූහය එක්සත් ජනපදයේ භූමියක් බවට පත් විය (1900 දී ටුටුයිලා දූපත් සහ 1904 දී නිල වශයෙන් මනුආ) සහ ඇමරිකානු සැමෝවා ලෙස හැඳින්විණි. බටහිර දූපත්, බොහෝ දුරට විශාල භූමි ප්‍රමාණයෙන්, ජර්මානු සැමෝවා බවට පත් විය. එක්සත් රාජධානිය සැමෝවා හි සියලුම හිමිකම් අත්හැර දමා තිබූ අතර ඒ වෙනුවට (1) ටොංගා හි ජර්මානු අයිතිවාසිකම් අවසන් කිරීම, (2) බුගන්විල්ට දකුණින් පිහිටි සොලමන් දූපත් සියල්ලම සහ (3) බටහිර අප්‍රිකාවේ භෞමික පෙළගැස්ම ලබා ගත්තේය.

ජර්මානු සැමෝවා (1900–1914)

1900 සිට 1914 දක්වා සැමෝවා දූපත් සමූහයේ බටහිර කොටස ජර්මානු අධිරාජ්‍යය විසින් පාලනය කරන ලදී. යටත් විජිතයේ පළමු ආණ්ඩුකාරයා ලෙස විල්හෙල්ම් සොල්ෆ් පත් කරන ලදී. 1908 දී, අවිහිංසාවාදී "මවු අ පුලේ" ප්‍රතිරෝධක ව්‍යාපාරය ඇති වූ විට, මවු නායක ලෞකි නාමුලවුලු මාමෝව ජර්මානු උතුරු මරියානා දූපත් වල සයිපාන් වෙත පිටුවහල් කිරීමට සොල්ෆ් පසුබට නොවීය.

ජර්මානු යටත් විජිත පරිපාලනය "දූපත් වල තිබුණේ එක් රජයක් පමණි" යන මූලධර්මය මත පාලනය විය. මේ නිසා, සැමෝවාට ටුපු (රජෙකු) හෝ අලි සිලි (ආණ්ඩුකාරවරයෙකුට සමාන) නොසිටි නමුත්, යටත් විජිත රජය විසින් ෆවුටුවා (උපදේශකයින්) දෙදෙනෙකු පත් කරන ලදී. ටුමුවා සහ පුලේ (උපෝලු සහ සවායි හි සාම්ප්‍රදායික ආණ්ඩු) ටික කලකට නිහඬ විය; ඉඩම් සහ හිමිකම් වලට බලපාන කරුණු පිළිබඳ සියලු තීරණ යටත් විජිත ආණ්ඩුකාරවරයාගේ පාලනය යටතේ පැවතුනි.

පළමුවන ලෝක යුද්ධයේ පළමු මාසයේ දී, 1914 අගෝස්තු 29 වන දින, නවසීලන්ත ගවේෂණ බලකායේ භට පිරිස් උපෝලු වෙත කිසිදු විරෝධයකින් තොරව ගොඩ බැස්ස අතර ජර්මානු බලධාරීන්ගෙන් පාලනය අත්පත් කර ගත්හ. මෙය සිදු වූයේ "ශ්‍රේෂ්ඨ හා හදිසි අධිරාජ්‍ය සේවයක්" ඉටු කරන ලෙස මහා බ්‍රිතාන්‍යය නවසීලන්තයෙන් කළ ඉල්ලීමකට අනුව ය.

නවසීලන්ත පාලනය (1914–1961)

පළමුවන ලෝක යුද්ධය අවසානයේ සිට 1962 දක්වා, නවසීලන්තය බටහිර සැමෝවාව ජාතීන්ගේ සංගමය හරහා භාරකාරත්වය යටතේ C පන්තියේ වරමක් ලෙස පාලනය කළ අතර, පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හරහා ද පාලනය කරන ලදී. 1919 සහ 1962 අතර, සැමෝවාව පරිපාලනය කරන ලද්දේ විදේශ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව විසිනි. එය නවසීලන්තයේ දූපත් ප්‍රදේශ සහ සැමෝවා අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ලද රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. 1943 දී, නවසීලන්තයේ විදේශ කටයුතු මෙහෙයවීම සඳහා වෙනම විදේශ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවක් නිර්මාණය කිරීමෙන් පසුව, මෙම දෙපාර්තමේන්තුව දූපත් ප්‍රදේශ දෙපාර්තමේන්තුව ලෙස නම් කරන ලදී. නවසීලන්ත පාලනය පැවති කාලය තුළ, ප්‍රධාන සිදුවීම් දෙකකට ඔවුන්ගේ පරිපාලකයින් වගකිව යුතු විය.

උණ වසංගතය

පළමු සිදුවීමේදී, 1918-1919 ස්පාඤ්ඤ උණ වසංගතයෙන් සැමෝවා ජනගහනයෙන් පහෙන් එකක් පමණ මිය ගියහ.

1918 දී, පළමු ලෝක යුද්ධයේ අවසාන අදියරේදී, ස්පාඤ්ඤ උණ රෝගය රටින් රටට වේගයෙන් පැතිර ගියේය. සැමෝවාහි, 1918 නොවැම්බර් 7 වන දින ඕක්ලන්ඩ් සිට පැමිණි SS ටලූන් නෞකාවට පෙර බටහිර සැමෝවාහි ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වසංගතයක් නොතිබුණි. නිරෝධායනය උල්ලංඝනය කරමින් නැව නැංගුරම් ලෑමට නවසීලන්ත පරිපාලනය අවසර දුන්නේය; මෙම නෞකාව පැමිණ දින හතක් ඇතුළත, උපෝලු හි ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වසංගතයක් බවට පත් වූ අතර පසුව භූමියේ ඉතිරි ප්‍රදේශ පුරා වේගයෙන් ව්‍යාප්ත විය. පැසිෆික් දූපත් අතරින් වැඩිම හානියක් සැමෝවා දූපතට සිදුවූ අතර, ජනගහනයෙන් 90%ක් ආසාදනය වී ඇත; වැඩිහිටි පිරිමින්ගෙන් 30%ක්, වැඩිහිටි කාන්තාවන්ගෙන් 22%ක් සහ ළමුන්ගෙන් 10%ක් මිය ගියහ. වසංගතයට හේතුව 1919 දී වසංගතය පිළිබඳ රාජකීය විමර්ශන කොමිසමක් විසින් තහවුරු කරන ලද අතර, 1918 නොවැම්බර් 7 වන දින ඕක්ලන්ඩ් සිට ටලූන් පැමිණීමට පෙර බටහිර සැමෝවා හි ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වසංගතයක් නොතිබූ බව නිගමනය කරන ලදී.

වසංගතය නවසීලන්තයේ පරිපාලන ධාරිතාව සහ නිපුණතාවය පිළිබඳ සැමෝවා වැසියන්ගේ විශ්වාසය පළුදු කළේය. සමහර සැමෝවා වැසියන් දූපත් වල පාලනය ඇමරිකානුවන්ට හෝ බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පැවරිය යුතු යැයි ඉල්ලා සිටියහ.

මවු ව්‍යාපාරය

දෙවන ප්‍රධාන සිදුවීම ඇති වූයේ, 1900 ගණන්වල මුල් භාගයේදී සොල්ෆ් විසින් බලයෙන් පහ කරන ලද කථික ප්‍රධානියෙකු වූ ලෞකි නාමුලවුලු මාමෝ විසින් මෙහෙයවන ලද, ප්‍රචණ්ඩකාරී නොවන ජනප්‍රිය නිදහස් ගැති ව්‍යාපාරයක් වන මවු (එහි වචනාර්ථය "දැඩි ලෙස පිළිගත් මතය" ලෙස පරිවර්තනය වේ) විසින් ආරම්භ කරන ලද සාමකාමී විරෝධතාවයකිනි. 1909 දී, ලෞකි සයිපාන් වෙත පිටුවහල් කරන ලද අතර 1915 දී සැමෝවා වෙත ආපසු යන අතරමගදී මිය ගියේය.

1918 වන විට, බටහිර සැමෝවාවේ ජනගහනය සැමෝවා වැසියන් 38,000 ක් සහ යුරෝපීයයන් 1,500 ක් පමණ විය.

කෙසේ වෙතත්, ස්වදේශික සැමෝවා වැසියන් නවසීලන්තයේ යටත් විජිත පාලනය කෙරෙහි දැඩි ලෙස අමනාප වූ අතර, උද්ධමනය සහ 1918 ව්‍යසනකාරී උණ වසංගතය එහි වැරදි පාලනයට දොස් පැවරූහ. 1920 ගණන්වල අගභාගය වන විට යටත් විජිත පාලනයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධක ව්‍යාපාරය පුළුල් සහයෝගයක් ලබා ගත්තේය. මවු නායකයින්ගෙන් එක් අයෙක් වූයේ අර්ධ සැමෝවා ජාතිකයෙකු සහ අර්ධ ස්වීඩන් වෙළෙන්දෙකු වූ ඔලාෆ් ෆ්‍රෙඩ්රික් නෙල්සන් ය. නෙල්සන් අවසානයේ 1920 ගණන්වල අගභාගයේ සහ 1930 ගණන්වල මුල් භාගයේදී පිටුවහල් කරන ලද නමුත් ඔහු සංවිධානයට මූල්‍යමය හා දේශපාලනික වශයෙන් සහාය වීම දිගටම කරගෙන ගියේය. මවුගේ අවිහිංසාවාදී දර්ශනයට අනුකූලව, අලුතින් තේරී පත් වූ නායක, ඉහළ ප්‍රධානී ටුපුවා ටමාසේස් ලියලෝෆි, 1929 දෙසැම්බර් 28 වන දින අපියා නගරයේ සාමකාමී උද්ඝෝෂණයකට තම සෙසු නිල ඇඳුමින් සැරසුණු මවු සාමාජිකයන් මෙහෙයවීය.

නවසීලන්ත පොලිසිය විරෝධතාවයේ සිටි නායකයෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමට උත්සාහ කළේය. ඔහු විරුද්ධ වූ විට, පොලිසිය සහ මවු සාමාජිකයන් අතර අරගලයක් ඇති විය. නිලධාරීන් අහඹු ලෙස සමූහයා වෙත වෙඩි තැබීමට පටන් ගත් අතර, විරෝධතාකරුවන් විසුරුවා හැරීම සඳහා පෙළපාළියට සූදානම් වීම සඳහා සවිකර තිබූ ලුවිස් මැෂින් තුවක්කුවක් භාවිතා කළහ. මවු නායක සහ පරමාධිපති ප්‍රධානී ටුපුවා ටමාසේස් ලියලෝෆි III පිටුපසින් වෙඩි තබා, මවු විරෝධතාකරුවන්ට සන්සුන් භාවය සහ පිළිවෙල ගෙන ඒමට උත්සාහ කරන අතරතුර මිය ගියේය. එදින තවත් දස දෙනෙකු මිය ගිය අතර, වෙඩි තැබීමේ තුවාල සහ පොලිස් බැටන් පොලුවලින් ආසන්න වශයෙන් 50 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. එම දිනය සැමෝවාහි කළු සෙනසුරාදා ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

1930 ජනවාරි 13 වන දින නවසීලන්ත බලධාරීන් එම සංවිධානය තහනම් කළහ. මවු පිරිමින් 1500 ක් පමණ වනාන්තරයට ගිය අතර, සැහැල්ලු කෲසර් HMS ඩනෙඩින් නෞකාවේ 150 දෙනෙකුගෙන් යුත් මැරීන් භටයින් සහ නාවිකයින් සහ 50 දෙනෙකුගෙන් යුත් හමුදා පොලිස් භටයින් විසින් ලුහුබැඳ යන ලදී. නවසීලන්ත ස්ථිර ගුවන් හමුදාවේ ෆ්ලයිට් ලුතිනන් සිඩ්නි වොලින්ෆර්ඩ් විසින් පියාසර කරන ලද මුහුදු ගුවන් යානයකින් ඔවුන්ට සහාය ලැබුණි. බොහෝ විට රාත්‍රියේ සහ ස්ථාවර බයිනෙත්තු සහිතව ගම්මාන වැටලීම් සිදු කරන ලදී. මාර්තු මාසයේදී, දේශීය යුරෝපීයයන්ගේ සහ මිෂනාරිවරුන්ගේ මැදිහත් වීම හරහා, මවු නායකයින් නවසීලන්තයේ ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා හමුවී විසිර යාමට එකඟ විය.

මවුගේ ආධාරකරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීම දිගටම සිදු වූ බැවින්, ආධාරකරුවන් පෙළපාලි යවමින් සහ පෙළපාලි පවත්වමින් කාන්තාවන් පෙරමුණට පැමිණියහ. 1935 නවසීලන්ත මහ මැතිවරණයෙන් කම්කරු පක්ෂයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු දේශපාලන ඇණහිටීම බිඳ වැටුණි. 1936 ජුනි මාසයේදී අපියා වෙත පැමිණි 'සුහදශීලී මෙහෙයුමක්' මවු සංවිධානය නීත්‍යානුකූල දේශපාලන සංවිධානයක් ලෙස පිළිගත් අතර ඔලාෆ් නෙල්සන්ට පිටුවහල් කිරීමෙන් පසු ආපසු යාමට අවසර දෙන ලදී. 1936 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, සැමෝවා වැසියන් ප්‍රථම වරට උපදේශක ෆොනෝ ඔෆ් ෆයිපුලේ හි සාමාජිකයින් තෝරා පත් කර ගැනීමේ අයිතිය ක්‍රියාත්මක කළ අතර, මවු ව්‍යාපාරයේ නියෝජිතයින් ආසන 39 න් 31 ක් දිනා ගත්හ.

නිදහස

සැමෝවා නිදහස් ව්‍යාපාරයේ නැවත නැවතත් උත්සාහයන්ගෙන් පසුව, 1961 නොවැම්බර් 24 වන දින නවසීලන්ත බටහිර සැමෝවා පනත මගින් භාරකාරත්ව ගිවිසුම අවසන් කර, 1962 ජනවාරි 1 වන දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි බටහිර සැමෝවා ස්වාධීන රාජ්‍යයක් ලෙස රටට නිදහස ලබා දෙන ලදී. පැසිෆික් සාගරයේ ස්වාධීන වූ පළමු කුඩා දූපත් රට වන බටහිර සැමෝවා, 1962 දී නවසීලන්තය සමඟ මිත්‍රත්ව ගිවිසුමක් ද අත්සන් කළේය. 1970 අගෝස්තු 28 වන දින බටහිර සැමෝවා පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට එක් විය. නිදහස ජනවාරි මස මුලදී ලබා ගත්තද, සැමෝවා වාර්ෂිකව ජුනි 1 වන දින එහි නිදහස් දිනය ලෙස සමරයි.

නිදහස ලබන විට, රටේ ඉහළම පෙළේ පරමාධිපතියන් හතර දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වන ෆියාමේ මාතා'ආෆා ෆවුමුයිනා මුලිනූ'උ II, සැමෝවා හි පළමු අගමැති බවට පත්විය. තවත් පරමාධිපති ප්‍රධානියෙකු වන ටුයියානා ටුයිමාලේලි'ෆානෝ සුආටිපතිපා II, නියෝජිත කවුන්සිලයට ඇතුළත් කරන ලදී; ඉතිරි දෙදෙනා - ටුපුවා ටමාසේස් මියා'ඕල් සහ මැලියෙටෝවා ටනුමාෆිලි II - ජීවිත කාලය පුරාම ඒකාබද්ධ රාජ්‍ය නායකයින් බවට පත්විය.

1976 දෙසැම්බර් 15 වන දින, බටහිර සැමෝවා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට 147 වන සාමාජික රාජ්‍යය ලෙස ඇතුළත් කරන ලදී. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ ස්වාධීන සැමෝවා රාජ්‍යය ලෙස හැඳින්වීමට ඉල්ලා සිටියේය.

සංචාරක ලේඛක පෝල් තෙරෝක්ස් 1992 දී බටහිර සැමෝවා සහ ඇමරිකානු සැමෝවාහි සමාජ අතර කැපී පෙනෙන වෙනස්කම් සටහන් කළේය.

1997 ජූලි 4 වන දින රජය බටහිර සැමෝවා සිට සැමෝවා ලෙස රටේ නම වෙනස් කිරීම සඳහා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කළේය, එය එක් වූ දා සිට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ එය හැඳින්වූ නමයි. ඇමරිකානු සැමෝවා නම වෙනස් කිරීමට විරෝධය පළ කරමින්, එය තමන්ගේම අනන්‍යතාවය අඩු කරන බව ප්‍රකාශ කළේය.

2002 දී, නවසීලන්ත අගමැතිනි හෙලන් ක්ලාක්, 1918 දී සැමෝවා ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකකට වඩා මිය ගිය ස්පාඤ්ඤ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා පැතිරීමේදී සහ 1929 කළු සෙනසුරාදා ඝාතන සඳහා නවසීලන්තයේ භූමිකාව සම්බන්ධයෙන් නිල වශයෙන් සමාව අයැද සිටියාය.

2009 සැප්තැම්බර් 7 වන දින, රජය දකුණේ සිට වමට මාර්ග රීතිය වෙනස් කළේය. මෙය අනෙකුත් බොහෝ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් සමඟ - විශේෂයෙන් ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය වැනි කලාපයේ රටවල්, සැමෝවා වැසියන් විශාල සංඛ්‍යාවක් වාසය කරන රටවල් සමඟ පොදු සම්බන්ධතා පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙය 21 වන සියවසේ වමෙන් රිය පැදවීමට මාරු වූ පළමු රට බවට සැමෝවා පත් කළේය.

2011 දෙසැම්බර් මස අගදී, සැමෝවා සිය කාල කලාපය UTC−11 සිට UTC+13 දක්වා වෙනස් කළේය. එමගින් එක් දිනකින් ඉදිරියට පැන, දෙසැම්බර් 30 වන සිකුරාදා දේශීය දින දර්ශනයෙන් ඉවත් කරන ලදී. මෙය ජාත්‍යන්තර දින රේඛාවේ හැඩය වෙනස් කිරීමටත්, එය භූමියේ නැගෙනහිරට ගෙනයාමටත් බලපෑවේය. මෙම වෙනස ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය සමඟ ව්‍යාපාර කිරීමේදී ජාතියේ ආර්ථිකය නංවාලීමට උපකාරී වීම අරමුණු කර ගෙන ඇත. මෙම වෙනසට පෙර, සැමෝවා සිඩ්නි නගරයට වඩා පැය 21ක් පිටුපසින් සිටි නමුත්, වෙනසෙන් අදහස් වන්නේ එය දැන් පැය තුනක් ඉදිරියෙන් සිටින බවයි. 1892 ජූලි 4 වන දින ක්‍රියාත්මක කරන ලද පෙර කාල කලාපය, කැලිෆෝනියාවේ පදනම් වූ ඇමරිකානු වෙළඳුන්ට අනුකූලව ක්‍රියාත්මක විය. 2021 ඔක්තෝබර් මාසයේදී, සැමෝවා දිවා ආලෝකය ඉතිරි කිරීමේ කාලය නතර කළේය.

2017 දී, සැමෝවා න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

2017 ජූනි මාසයේදී, පාර්ලිමේන්තුව සැමෝවා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 1 වන වගන්තිය සංශෝධනය කරමින් ක්‍රිස්තියානි ධර්මය රාජ්‍ය ආගම බවට පත් කළේය.

2019 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, සරම්ප පැතිරීම හේතුවෙන් පුද්ගලයින් 83 දෙනෙකු මිය ගියේය. පුපුරා යාමෙන් පසුව, එම වසරේම දෙසැම්බර් මාසයේදී රජය ඇඳිරි නීතිය පැනවීය.

2021 මැයි මාසයේදී, ෆියාමේ නයෝමි මාතා'ආෆා සැමෝවාවේ පළමු කාන්තා අගමැතිනිය බවට පත්විය. මානව හිමිකම් ආරක්ෂණ පක්ෂයේ (HRPP) දිගුකාලීන අගමැති ටුයිලා'ඊපා සයිලේ මලීලේගාඕයිගේ පාලනය අවසන් කරමින්, මාතා'ඒෆාගේ ෆාස්ට් පක්ෂය මැතිවරණයෙන් යන්තමින් ජයග්‍රහණය කළේය, නමුත් ව්‍යවස්ථාමය අර්බුදයක් මෙය සංකීර්ණ කර ප්‍රමාද කළේය. 2021 මැයි 24 වන දින ඇය නව අගමැතිනිය ලෙස දිවුරුම් දුන්නාය, නමුත් ජූලි මාසයේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඇගේ දිවුරුම් දීම නීත්‍යානුකූල බව තීන්දු කළ අතර, එමඟින් ව්‍යවස්ථාමය අර්බුදය අවසන් කර ටුයිලා'ඊපාගේ වසර 22 ක අගමැති ධුරය අවසන් විය. 2021 මැතිවරණයේදී ෆාස්ට් පක්ෂයේ සාර්ථකත්වය සහ ඉන් පසුව ලැබුණු අධිකරණ තීන්දු මගින් දශක හතරකට ආසන්න HRPP පාලනය අවසන් විය.

රජය සහ දේශපාලනය

1962 දී නවසීලන්තයෙන් නිදහස ලැබීමත් සමඟ විධිමත් ලෙස බලාත්මක වූ 1960 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව, සැමෝවා සිරිත් විරිත් සැලකිල්ලට ගනිමින් වෙනස් කරන ලද බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටාව මත ගොඩනගා ඇත. සැමෝවා ජාතික නූතන රජය මාලෝ ලෙස හැඳින්වේ.

සැමෝවා රාජ්‍ය නායකයා සැමෝවා භාෂාවෙන් ඕ ලෙ ආඕ ඕ ලෙ මාලෝ ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එය ස්ථාපිත කළ දා සිට එම ධුරය හෙබවූයේ උත්තරීතර ප්‍රධානීන් පමණි. වත්මන් රාජ්‍ය නායකයා වන්නේ 2017 දී සහ 2022 දී නැවත ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් තේරී පත් වූ ටුයිමාලියාලිʻෆානෝ වාඅලෙටෝʻආ සුවලාවි II ය.

ව්‍යවස්ථාදායක සභාව හෝ ෆොනෝ යනු වසර පහක කාලයක් සේවය කරන සාමාජිකයින් 51 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ඒක මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයයි. සැමෝවා වැසියන් විසින් භෞමික දිස්ත්‍රික්කවලින් තේරී පත් වූ මාතායි හිමිකම් හිමිකරුවන් හතළිස් නව දෙනෙක් වෙති; අනෙක් දෙදෙනා වෙනම ඡන්ද ලැයිස්තු වල ප්‍රධාන වශයෙන් අනුබද්ධතාවයක් නොමැති සැමෝවා නොවන අය විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. මන්ත්‍රීවරුන්ගෙන් අවම වශයෙන් සියයට දහයක් කාන්තාවන් විය යුතුය. 1990 දී විශ්වීය ඡන්ද බලය සම්මත කරන ලද නමුත් සැමෝවා ආසන සඳහා මැතිවරණයට ඉදිරිපත් විය හැක්කේ ප්‍රධානීන්ට (මාතායි) පමණි. රට තුළ මාතායිවරුන් 25,000 කට වඩා සිටින අතර, ඔවුන්ගෙන් සියයට පහක් පමණ කාන්තාවන් වේ. සභාවේ බහුතරයකින් තෝරා ගන්නා ලද අගමැතිනිය, රජයක් පිහිටුවීම සඳහා රාජ්‍ය නායකයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. කැබිනට් තනතුරු 12 සඳහා අගමැතිගේ තේරීම් රාජ්‍ය නායකයා විසින් පත් කරනු ලබන අතර, එය ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ අඛණ්ඩ විශ්වාසයට යටත් වේ. 2025 සිට, ලාඕලි ලියුටේයා ෂ්මිට් අගමැති ලෙස සේවය කර ඇති අතර, අවුපාඕ මුලිපෝලා ඇලොයිටාෆුවා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ කථානායකවරිය ලෙස කටයුතු කර ඇත.

සැමෝවා දේශපාලනයේ ප්‍රමුඛ කාන්තාවන් අතර සැමෝවා හි පළමු අගමැතිගේ බිරිඳ වන ලොටොෆාගා මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ අභාවප්‍රාප්ත ලාඕලු ෆෙටූයිමලෙමාවු මාතාෆා (1928–2007) ඇතුළත් වේ. ඔවුන්ගේ දියණිය වන ෆියාමේ නයෝමි මාතාෆා මාතායිවරියක් වන අතර දිගු කලක් ජ්‍යෙෂ්ඨ කැබිනට් සාමාජිකාවක් වන අතර ඇය 2021 දී අගමැතිනිය ලෙස තේරී පත් විය. දේශපාලනයේ සිටින අනෙකුත් කාන්තාවන් අතර සැමෝවා විශාරදයෙකු සහ කීර්තිමත් මහාචාර්ය අයෝනෝ ෆනාෆි ලෙ ටගාලෝවා, කථික-ප්‍රධානී මතටුමුවා මයිමෝනා සහ සෆුනෙයිටුගා පාගා නෙරි (හිටපු සන්නිවේදන හා තාක්ෂණ අමාත්‍ය) ඇතුළත් වේ.

අධිකරණ පද්ධතිය ඉංග්‍රීසි පොදු නීතිය සහ දේශීය සිරිත් විරිත් ඇතුළත් කරයි. සැමෝවා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඉහළම අධිකරණ බලය ඇති අධිකරණයයි. අගමැතිගේ නිර්දේශය මත සැමෝවා අගවිනිසුරුවරයා රාජ්‍ය නායකයා විසින් පත් කරනු ලැබේ.

පරිපාලන අංශ

සැමෝවාහි ඉටුමාලෝ (දේශපාලන දිස්ත්‍රික්ක) එකොළහක් ඇත. මේවා යුරෝපීය ආගමනයට පෙර පැවති සාම්ප්‍රදායික දිස්ත්‍රික්ක එකොළහයි. සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම ෆාලුපෙගා (සාම්ප්‍රදායික ආචාර) හි දක්නට ලැබෙන සාම්ප්‍රදායික මාතෘකා ප්‍රමුඛතා අනුපිළිවෙල මත පදනම්ව සෑම දිස්ත්‍රික්කයකටම තමන්ගේම ව්‍යවස්ථාමය පදනමක් (ෆාවා) ඇත. සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම අගනුවර ගම්මානය දිස්ත්‍රික්කයේ කටයුතු පරිපාලනය කර සම්බන්ධීකරණය කරන අතර අනෙකුත් වගකීම් අතර එක් එක් දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රමුඛ මාතෘකාව ප්‍රදානය කරයි.

උදාහරණයක් ලෙස:

• ආනා හි අගනුවර ලියුලුමොයේගා යි. ආනා ගේ ප්‍රධානතම ටමා අ අයිගා (රාජකීය පෙළපත) මාතෘකාව ටුයිමාලෙයාලිʻඉෆානෝ වේ. ආනාගේ පරම පාප් පදවිය තුයි ආනා ය. මෙම මාතෘකාව ප්‍රදානය කරන කථික කණ්ඩායම - ෆලෙයිවා (නවයේ නිවස) - ලියුලුමෝගා හි පිහිටා ඇත.
• අටුවා හි අගනුවර ලුෆිලුෆි හි ඇත. අටුවා හි ප්‍රධානතම ටමා අ අයිගා (රාජකීය පරම්පරාව) මාතෘකා වන්නේ ටූපුවා තමසෙස් (ෆලෙෆා සහ සලානි හි පදනම් වූ) සහ මතාෆා (අමයිල් සහ ලෝටෝෆාගා හි පදනම් වූ) ය. අදාළ මාතෘකා ප්‍රදානය කරන ප්‍රධාන දේශපාලන පවුල් දෙක වන්නේ අයිගා සා ෆෙනුනුයිවාඕ සහ අයිගා සා ලෙවලසි ය. ආටුවාගේ පරම පාපා පදවිය ටුයි අටුවා ය. මෙම මාතෘකාව ප්‍රදානය කරන කථික කණ්ඩායම - ෆැලියෝනෝ (හය දෙනාගේ නිවස) - ලුෆිලුෆි හි පිහිටා ඇත.
• ටුවාමසාගා හි අගනුවර අෆෙගා හි ඇත. ටුවාමසාගා හි ප්‍රධානතම ටමා අ අයිගා (රාජකීය පෙළපත) මාතෘකාව වන්නේ මාලි හි පදනම් වූ මැලියෙටෝවා මාතෘකාවයි. මැලියෙටෝවා මාතෘකාව පිරිනමන ප්‍රධාන දේශපාලන පවුල වන්නේ අයිගා සා මැලිටෝවා වන අතර, ඕයිමටාගි පවුල ප්‍රධාන කථිකයා වේ. ටුවාමසාගා හි ප්‍රධාන පාපා පදවි නම් ගැටෝඅයිටෙල් (අෆෙගා විසින් ප්‍රදානය කරන ලද) සහ වේතමසෝලි (සෆාටා විසින් ප්‍රදානය කරන ලද).

ඉටුමාලෝ එකොළහක් හඳුනාගෙන ඇත්තේ:

උපෝලු මත

1. ටුවමසන්ගා (අෆෙගා)¹

2. ආනා (ලියුලුමොයේගා)

3. අයිගා-ඉ-ලෙ-ටයි (මුලිෆනුවා)²

4. අටුවා (ලුෆිලුෆි)³

5. වා-ඕ-ෆොනොටි (සමමියා)

සවායිවි මත

6. ෆාඅස්ලෙලෙඅගා (සෆොටුලාෆායි)

7. ගගඑමෞගා (සලෙයෝලා)⁴

8. ගගාඉෆොමඋගා (සෆොටු)

9. වයිසිගානෝ (අසෞ)

10. සටුපාඉටියා (සතුපයිටියා)

11. පලෞලී (වයිලෝවා)

¹සියුමු හි ෆයිපුලේ දිස්ත්‍රික්කය ඇතුළුව

²මනෝනෝ, අපොලිමා සහ නුʻඋලෝපා දූපත් ඇතුළුව

³ඇලෙයිපාටා දූපත් සහ නුසාෆි දූපත ඇතුළුව

⁴උපොලු කුඩා කොටස් ද (සලමුමු, ඇතුළුව. සලමුමු-උටා සහ ලියුවාʻඅ ගම්මාන)

මානව අයිතිවාසිකම්

කාන්තාවන්ගේ අඩු නියෝජනය, ගෘහස්ථ හිංසනය සහ දුර්වල බන්ධනාගාර තත්වයන් ප්‍රධාන වශයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතු ක්ෂේත්‍ර අතර වේ. සමෝවා හි සමලිංගික ක්‍රියා නීති විරෝධී ය.

රාජ්‍ය ආගම

2017 ජුනි මාසයේදී, ත්‍රිත්වය පිළිබඳ සඳහනක් ඇතුළත් කිරීම සඳහා රටේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කරමින් පනතක් සම්මත කරන ලදී. සංශෝධිත පරිදි, සැමෝවා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 1 වන වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ "සමෝවා යනු පියාණන් වන දෙවියන් වහන්සේ, පුත්‍රයා සහ ශුද්ධාත්මයාණන් මත පදනම් වූ ක්‍රිස්තියානි ජාතියක්" බවයි. ද ඩිප්ලෝමැට් පුවත්පතට අනුව, "සමෝවා විසින් සිදු කර ඇත්තේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය පිළිබඳ යොමු කිරීම් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අන්තර්ගතයට මාරු කිරීමයි, එමඟින් පෙළ නීතිමය ක්‍රියාවලීන්හි භාවිතා කිරීමට වැඩි විභවයක් ලබා දෙයි." ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ පූර්විකාවේ දැනටමත් රට "ක්‍රිස්තියානි මූලධර්ම සහ සැමෝවා සිරිත් විරිත් සහ සම්ප්‍රදායන් මත පදනම් වූ ස්වාධීන රාජ්‍යයක්" ලෙස විස්තර කර ඇත.

හමුදා සහ පොලිස්

සමෝවාට විධිමත් ආරක්ෂක ව්‍යුහයක් හෝ නිත්‍ය සන්නද්ධ හමුදාවක් නොමැත. එය නවසීලන්තය සමඟ අවිධිමත් ආරක්ෂක සබඳතා ඇති අතර, එය 1962 ද්විපාර්ශ්වික මිත්‍රත්ව ගිවිසුම යටතේ සැමෝවා වෙතින් උපකාර සඳහා වන ඕනෑම ඉල්ලීමක් සලකා බැලිය යුතුය.

ජාතික පොලිස් බලකාය වන සැමෝවා පොලිස් සේවයේ නිලධාරීන් නිතිපතා නිරායුධව සිටින නමුත්, අමාත්‍ය අනුමැතිය ඇතිව සුවිශේෂී අවස්ථාවන්හිදී සන්නද්ධ විය හැකිය. 2022 වන විට සැමෝවා හි පොලිස් නිලධාරීන් 900 ත් 1,100 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් සිටිති.

භූගෝලය

සැමෝවා පිහිටා ඇත්තේ සමකයට දකුණින්, හවායි සහ නවසීලන්තය අතර පැසිෆික් සාගරයේ පොලිනීසියානු කලාපයේ ය. මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 2,842 (වර්ග සැතපුම් 1,097) වන අතර, එය උපොලු සහ සවායි යන විශාල දූපත් දෙකකින් (මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 99% ක් පමණ) සහ තවත් කුඩා දූපත් අටකින් සමන්විත වේ.

කුඩා දූපත් නම්:

• අපොලිමා සමුද්‍ර සන්ධියේ පිහිටි දූපත් තුන (මනෝනෝ, අපොලිමා සහ නුඋලෝපා).
• උපොලු හි නැගෙනහිර කෙළවරේ පිහිටි ඇලිපාටා දූපත් හතර (නුඋටෙල්, නුඋලුවා, නමුවා සහ ෆනුආටපු).
• උපොලු හි දකුණු වෙරළ තීරයේ සිට කිලෝමීටර 1.4 (සැතපුම් 0.87) පමණ දුරින් පිහිටි වාඕවයි ගම්මානයේ පිහිටා ඇති, හෙක්ටයාර 1 (අක්කර 2.5) ට අඩු භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් නූසාෆෙ.

උපොලු ප්‍රධාන දූපත සැමෝවා ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනකට ආසන්න පිරිසකට සහ අගනුවර වන අපියාට නිවහන වේ.

සැමෝවා දූපත් භූ විද්‍යාත්මකව ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරීත්වයෙන් ඇති වී ඇති අතර, එය බොහෝ විට මැන්ටල් පිහාටුවකින් ආරම්භ වන සැමෝවා උණුසුම් ස්ථානයෙන් සිදුවේ. සියලුම දූපත් ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති අතර, සැමෝවාවේ බටහිර දෙසින් පිහිටි දූපත වන සවායිʻයි පමණක් ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරීව පවතී. මෑත කාලීන පිපිරීම් මතවානු කන්ද (1905–1911), මාටා ඕ ලෙ අෆි (1902) සහ මවුගා අෆි (1725) හි වාර්තා වී ඇත. සැමෝවාවේ උසම ස්ථානය වන්නේ මීටර් 1,858 (අඩි 6,096) ක් උසින් පිහිටි සිලිසිලි කන්දයි. සවායිʻයි හි මධ්‍යම උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති සලායුලා ලාවා ක්ෂේත්‍ර, මතවානු කන්ද පුපුරා යාමෙන් ඇති වී ඇති අතර, එය වර්ග කිලෝමීටර් 50 (වර්ග සැතපුම් 19) ඝන ලාවා ස්ථරයකින් යුක්ත වේ.

සවායිʻයි යනු සැමෝවා දූපත් වලින් විශාලතම වන අතර, එය හයවන විශාලතම පොලිනීසියානු දූපතයි (නවසීලන්තයේ උතුරු, දකුණු සහ ස්ටුවට් දූපත් සහ හවායිʻයි සහ මවුයි යන හවායි දූපත් වලින් පසුව). සවායිʻයි හි ජනගහනය දළ වශයෙන් 42,000 ක් පමණ වේ.

දේශගුණය

සැමෝවාහි සමක දේශගුණයක් පවතින අතර, සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 26.5 (ෆැරන්හයිට් අංශක 79.7) කි. නොවැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා ප්‍රධාන වැසි සමයක් පවතින නමුත්, ඕනෑම මාසයකදී අධික වර්ෂාපතනයක් ඇද හැලිය හැකිය.

අපියා සඳහා කාලගුණ දත්ත
මාසය	ජන	පෙබ	මාර්	අප්‍රි	මැයි	ජුනි	ජූලි	අගෝ	සැප්	ඔක්	නොවැ	දෙසැ	වසර
මධ්‍යන්‍ය දෛනික උපරිමය °C (°F)	30.4 (86.7)	30.6 (87.1)	30.6 (87.1)	30.7 (87.3)	30.4 (86.7)	30.0 (86.0)	29.5 (85.1)	29.6 (85.3)	29.9 (85.8)	30.1 (86.2)	30.3 (86.5)	30.5 (86.9)	30.2 (86.4)
මධ්‍යන්‍ය දෛනික අවමය °C (°F)	23.9 (75.0)	24.2 (75.6)	24.0 (75.2)	23.8 (74.8)	23.4 (74.1)	23.2 (73.8)	22.6 (72.7)	22.8 (73.0)	23.1 (73.6)	23.4 (74.1)	23.6 (74.5)	23.8 (74.8)	23.5 (74.3)
සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනය mm (inches)	489.0 (19.25)	368.0 (14.49)	352.1 (13.86)	211.2 (8.31)	192.6 (7.58)	120.8 (4.76)	120.7 (4.75)	113.2 (4.46)	153.9 (6.06)	224.3 (8.83)	261.7 (10.30)	357.5 (14.07)	2,965 (116.72)
Source: World Meteorological Organization (UN)

පරිසර විද්‍යාව

සැමෝවා යනු සැමෝවා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර පරිසර කලාපයේ කොටසකි. මිනිස් වාසය ආරම්භ වූ දා සිට, පහතරට වැසි වනාන්තරවලින් 80% ක් පමණ අතුරුදහන් වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෑත කාලීන නැවත වන වගාවත් සමඟ, සැමෝවාහි 60.4% ක් හෝ හෙක්ටයාර 171,000 ක් පමණ වනාන්තරවලින් වැසී ඇති අතර, එයින් හෙක්ටයාර 32,000 ක් වනාන්තරවලින් වැසී ඇත.

පරිසර කලාපය තුළ ශාක වලින් 28% ක් සහ ගොඩබිම් පක්ෂීන්ගෙන් 84% ක් පමණ ආවේණික වේ.

ආර්ථිකය

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය 2014 සිට සැමෝවා ආර්ථික වශයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. 2017 වන විට මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් සැමෝවාහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.13 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර එමඟින් රට ලෝකයේ 204 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. සේවා අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 66% ක් වූ අතර, කර්මාන්ත සහ කෘෂිකර්මාන්තය පිළිවෙලින් 23.6% ක් සහ 10.4% ක් විය. එම වසරේම, සැමෝවා ශ්‍රම බලකාය 50,700 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

සැමෝවා මහ බැංකුව සැමෝවා හි මුදල් ඒකකය වන සැමෝවා තාලා නිකුත් කර නියාමනය කරයි. සැමෝවා ආර්ථිකය සාම්ප්‍රදායිකව දේශීය මට්ටමින් කෘෂිකර්මාන්තය සහ මසුන් ඇල්ලීම මත රඳා පවතී. නූතන කාලයේ, සංවර්ධන ආධාර, විදේශයන්ගෙන් පුද්ගලික පවුල් ප්‍රේෂණ සහ කෘෂිකාර්මික අපනයන ජාතියේ ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන සාධක බවට පත්ව ඇත. කෘෂිකර්මාන්තය ශ්‍රම බලකායෙන් තුනෙන් දෙකක් සේවයේ යොදවා ඇති අතර අපනයන වලින් 90% ක් සපයනු ලබන්නේ පොල් ක්‍රීම්, පොල්තෙල්, නෝනි (නෝනු පළතුරු යුෂ, සැමෝවා භාෂාවෙන් එය හඳුන්වන පරිදි) සහ කොප්පරා ය.

සැමෝවාහි විදුලියෙන් සියයට හැටක් පුනර්ජනනීය ජල, සූර්ය සහ සුළං ප්‍රභවයන්ගෙන් ලැබෙන අතර ඉතිරිය ඩීසල් උත්පාදක යන්ත්‍ර මගින් නිෂ්පාදනය කෙරේ. විදුලි බල සංස්ථාව 2021 වන විට 100% පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සඳහා ඉලක්කයක් තබා ඇත.

සංචාරක ව්‍යාපාරය

2024 දී සංචාරක පැමිණීම් %

2024 දී සංචාරකයින් 200,000 ක් පමණ රටට පැමිණියහ.

කෘෂිකර්මය

ජර්මානු යටත් විජිතකරණයට පෙර (19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට) සැමෝවා ප්‍රධාන වශයෙන් කොප්පරා නිෂ්පාදනය කළේය. ජර්මානු වෙළෙන්දෝ සහ පදිංචිකරුවන් මහා පරිමාණ වතු මෙහෙයුම් හඳුන්වාදීමේ සහ නව කර්මාන්ත සංවර්ධනය කිරීමේ ක්‍රියාකාරී වූහ, විශේෂයෙන් කොකෝවා බෝංචි සහ රබර්, චීනයෙන් සහ මෙලනීසියාවෙන් ආනයනය කරන ලද කම්කරුවන් මත විශ්වාසය තැබූහ. 1918 දී මහා යුද්ධය (පළමු ලෝක යුද්ධය) අවසන් වන විට, ස්වාභාවික රබර්වල වටිනාකම තියුනු ලෙස පහත වැටුණු විට, නවසීලන්ත රජය කෙසෙල් නිෂ්පාදනය දිරිමත් කළ අතර, ඒ සඳහා නවසීලන්තයේ විශාල වෙළඳපොළක් ඇත.

උන්නතාංශයේ වෙනස්කම් නිසා, සැමෝවාහි නිවර්තන සහ උපනිවර්තන භෝග විශාල පරාසයක් වගා කළ හැකිය. ඉඩම් සාමාන්‍යයෙන් බාහිර අවශ්‍යතා සඳහා ලබා ගත නොහැක. 2,934 km2 (අක්කර 725,000) ක මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 24.4% ක් පමණ ස්ථිර භෝග වල වන අතර තවත් 21.2% ක් වගා කළ හැකිය. 4.4% ක් පමණ බටහිර සැමෝවා ට්‍රස්ට් එස්ටේට්ස් කෝපරේෂන් (WSTEC) වේ.

සැමෝවාහි ප්‍රධාන නිෂ්පාදන වන්නේ කොප්පරා (වියළි පොල් මස්), කොකෝවා බෝංචි (චොකලට් සඳහා), රබර් සහ කෙසෙල් ය. කෙසෙල් සහ කොප්පරා යන දෙකෙහිම වාර්ෂික නිෂ්පාදනය ටොන් 13,000–15,000 (ටොන් 14,000–17,000) පරාසයක පවතී. සැමෝවා හි පොල් රයිනෝසිරස් කුරුමිණියා මුලිනුපුටා දැමුවහොත්, සැමෝවා ටොන් 40,000 (ටොන් 44,000) ඉක්මවන කොප්පරා නිපදවිය හැකිය. සැමෝවා කොකෝවා බෝංචි ඉතා උසස් තත්ත්වයේ වන අතර නවසීලන්ත චොකලට් වල භාවිතා වේ. බොහෝ ඒවා ක්‍රියෝලෝ-ෆොරස්ටෙරෝ දෙමුහුන් වේ. කෝපි හොඳින් වැඩෙන නමුත් නිෂ්පාදනය අසමාන වී ඇත. WESTEC විශාලතම කෝපි නිෂ්පාදකයා වේ.

අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික කර්මාන්ත එතරම් සාර්ථක නොවන බව ඔප්පු වී ඇත. උක් නිෂ්පාදනය මුලින් ජර්මානුවන් විසින් 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ස්ථාපිත කරන ලදී. උක් ප්‍රවාහනය සඳහා පැරණි දුම්රිය මාර්ග අපියා හි නැගෙනහිර සමහර වතුකරයේ දැකිය හැකිය. සැමෝවා හි අන්නාසි හොඳින් වැඩෙන නමුත් ප්‍රධාන අපනයනයක් බවට පත්වීම සඳහා දේශීය පරිභෝජනයෙන් ඔබ්බට ගොස් නොමැත.

ප්‍රවාහනය

සැමෝවා හි ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් එහි ප්‍රධාන දූපත් දෙක වන උපොලු සහ සවායි සම්බන්ධ කරන අතර අසල්වැසි ප්‍රදේශවලට සහ ඉන් පිටතට ගමන් කිරීමට පහසුකම් සපයයි.

ගුවන් ගමන්

උපොලු දූපතේ අගනුවර වන අපියා සිට සැතපුම් 25 ක් (කිලෝමීටර් 40) පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති ෆලියෝලෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් සඳහා සැමෝවා හි ප්‍රධාන දොරටුව ලෙස සේවය කරයි. ගුවන්තොටුපළ ගුවන්තොටුපළ අධිකාරිය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර විවිධ ජාත්‍යන්තර වාහකයන්ගෙන් ගුවන් ගමන් හසුරුවයි.

අන්තර්-දූපත් තොටුපළ

1974 දී පිහිටුවන ලද සැමෝවා නැව් සංස්ථාව, උපොලු සහ සවායි දූපත් අතර නිතිපතා තොටුපළ සේවා ක්‍රියාත්මක කරයි. ප්‍රධාන තොටුපළ මාර්ගය උපොලු හි මුලිෆානුවා වෝෆ් සහ සවායි හි සැලෙලෝලෝගා වෝෆ් සමඟ සම්බන්ධ කරයි, ආසන්න වශයෙන් මිනිත්තු 60 සිට 90 දක්වා හරස් කිරීමේ කාලයක් ඇත. මගී සහ වාහන ප්‍රවාහන සේවා යන දෙකම සපයන තොටුපළ දිනපතා ක්‍රියාත්මක වේ. සංස්ථාව ඇමරිකානු සැමෝවා සහ ටොකෙලාවු ඇතුළු අසල්වැසි ප්‍රදේශවලට ද සේවා සපයයි.

පොදු ප්‍රවාහනය

සමෝවා තුළ පොදු ප්‍රවාහනය ප්‍රධාන වශයෙන් බස් රථ සහ කුලී රථ වලින් සමන්විත වේ. බස් රථ ජනප්‍රිය සංචාරක ක්‍රමයක් වන අතර, පර්යන්ත ෆුගලෙයි ආහාර වෙළඳපොළ පිටුපස අපියා හි සහ මාළු වෙළඳපොළට යාබදව සැවාලාලෝ හි පිහිටා ඇත. සවායි හි, බස් පර්යන්ත පිහිටා ඇත්තේ සැලෙලොලොගා හි වෙළඳපොළේ සහ ප්‍රධාන වෝෆ් හි ය. ගාස්තු සාමාන්‍යයෙන් දැරිය හැකි මිලකට, උපරිම වශයෙන් ගෙවීමට අපේක්ෂා කළ යුත්තේ පුද්ගලයෙකුට SAT$12 කි. කුලී රථ පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි අතර කෙටි සංචාර සහ දිවා කාලයේ විනෝද චාරිකා යන දෙකටම කුලියට ගත හැකිය. ස්කූටරයක් ​​කුලියට ගැනීම තවත් විකල්පයකි, එය තමන්ගේම වේගයෙන් ගවේෂණය කිරීමට නම්‍යශීලී බවක් ලබා දෙයි; කෙසේ වෙතත්, හිස්වැසුම් පැළඳීම අනිවාර්ය වේ.

මාර්ග යටිතල පහසුකම්

සමෝවාහි මාර්ග ජාලය ප්‍රධාන වශයෙන් උපෝලු සහ සවායි දූපත් දෙකෙහිම ප්‍රධාන නගර සහ ගම්මාන සම්බන්ධ කරන තාර සහිත මහාමාර්ග වලින් සමන්විත වේ. රිය පැදවීම මාර්ගයේ වම් පැත්තේ වන අතර, එය අසල්වැසි රටවල් සමඟ පෙළගැස්වීම සඳහා 2009 දී අනුගමනය කරන ලද පිළිවෙතකි. මාර්ග සාමාන්‍යයෙන් හොඳින් නඩත්තු කර ඇති අතර, දූපත් හරහා කාර්යක්ෂම ගමනාගමනයට පහසුකම් සපයයි.

වරාය

ඇපියා හි ප්‍රධාන වරාය ජාත්‍යන්තර නැව්ගත කිරීම සඳහා ප්‍රාථමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස සේවය කරයි, බහාලුම් කළ භාණ්ඩ සහ ඉන්ධන නැව්ගත කිරීම් හැසිරවීම. ඇමරිකානු සැමෝවා සහ අනෙකුත් පැසිෆික් දූපත් වෙත ගමන් කරන තොටුපළවල් ද වරායේ ඇත. සවායි හි සැලෙලොලෝගා වැනි අතිරේක වරායන් අන්තර්-දූපත් තොටුපළ සේවා සහ දේශීය සමුද්‍රීය ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වේ.

බයිසිකල් පැදීම සහ ඇවිදීම

අඩු සුලභ වුවද, සමහර අමුත්තන් සහ ප්‍රදේශවාසීන් බයිසිකල් පැදීම හෝ ඇවිදීම තෝරා ගනී, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල. කෙසේ වෙතත්, මෝටර් රථ රහිත ප්‍රවාහනය සඳහා සීමිත යටිතල පහසුකම් හේතුවෙන්, මෙම ක්‍රම දිගු දුර ගමන් සඳහා අඩු ප්‍රචලිත වේ.

ජන විකාශනය

2016 සංගණනයේදී සැමෝවා හි ජනගහනය 194,320 ක් වාර්තා විය. 2021 සංගණනයේදී මෙම සංඛ්‍යාව 205,557 දක්වා වැඩි විය. ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් පමණ උපොලු ප්‍රධාන දූපතේ ජීවත් වෙති.

සෞඛ්‍යය

2019 ඔක්තෝබර් මාසයේදී සරම්ප පැතිරීම ආරම්භ විය. ජනවාරි මස මුලදී පැතිරීම පහව යන විට, මරණ සංඛ්‍යාව 83 (201,316 ජනගහනය මත පදනම්ව 1,000 කට 0.31) සහ සැමෝවා හි සරම්ප රෝගීන් 4,460 කට වඩා (ජනගහනයෙන් 2.2%), ප්‍රධාන වශයෙන් අවුරුදු හතරට අඩු ළමුන් සහ ෆීජි හි වාර්තා වූ රෝගීන් 10.

ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්

CIA ලෝක තොරතුරු පොතේ 2011 ඇස්තමේන්තුවකට අනුව ජනගහනය 96% සැමෝවා ජාතිකයන්, 2% ද්විත්ව සැමෝවා-නවසීලන්ත ජාතිකයන් සහ 1.9% වෙනත් අය වේ.

භාෂා

සමෝවා (ගගනා ෆා'අසාමෝවා) සහ ඉංග්‍රීසි නිල භාෂා වේ. දෙවන භාෂාව කතා කරන්නන් ඇතුළුව, සැමෝවාහි ඉංග්‍රීසි වලට වඩා සැමෝවා භාෂාව කතා කරන්නන් වැඩිය. සැමෝවාහි බිහිරි ජනගහනය අතර සැමෝවා සංඥා භාෂාව ද බහුලව භාවිතා වේ. සංඥා භාෂාව සමඟ පූර්ණ ඇතුළත් කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කිරීම සඳහා, 2017 ජාත්‍යන්තර බිහිරි සතිය තුළ සැමෝවා පොලිස් සේවයේ, රතු කුරුස සංගමයේ සාමාජිකයින්ට සහ මහජනතාවට ප්‍රාථමික සැමෝවා සංඥා භාෂාව ඉගැන්වීය.

ආගම

2017 සිට, සැමෝවා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 1 වන වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ "සමෝවා යනු දෙවියන් වහන්සේ පියාණන්, පුත්‍රයා සහ ශුද්ධාත්මයාණන් විසින් පිහිටුවන ලද ක්‍රිස්තියානි ජාතියක්" බවයි.

2021 සංගණනයට අනුව, ආගමික කණ්ඩායම්වල ව්‍යාප්තිය පහත පරිදි වේ: සැමෝවා ක්‍රිස්තියානි සභා පල්ලිය 27%, රෝමානු කතෝලික 19%, ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ පල්ලිය 18%, මෙතෝදිස්ත 12%, දෙවියන් වහන්සේගේ සභාව 10%, සහ ඉතිරි ආගමික කණ්ඩායම් ජනගහනයෙන් 16% ක් වේ. ඊට අමතරව, සැමෝවා ලෝකයේ හත්වන (වර්තමාන නවයෙන්) බහායි නමස්කාර නිවාස සඳහා සත්කාරකත්වය සපයයි; 1984 දී නිම කරන ලද අතර බහායි ඇදහිල්ලට හැරුණු මැලිටෝවා ටනුමාෆිලි II විසින් කැප කරන ලද එය අපියා සිට කිලෝමීටර 8 (සැතපුම් 5.0) දුරින් පිහිටි ටියාපපාටා හි පිහිටා ඇත.

අධ්‍යාපනය

සැමෝවා රජය ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය වසර අටක් සපයන අතර එය උපකාරක පන්ති රහිත වන අතර වයස අවුරුදු 16 දක්වා අනිවාර්ය වේ.

සැමෝවා හි ප්‍රධාන පශ්චාත්-ද්විතීයික අධ්‍යාපන ආයතනය වන්නේ 1984 දී ආරම්භ කරන ලද සැමෝවා ජාතික විශ්ව විද්‍යාලයයි. දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ බහුජාතික විශ්ව විද්‍යාලයේ සහ ඕෂනියා වෛද්‍ය විශ්ව විද්‍යාලයේ ශාඛා කිහිපයකට ද රට නිවහන වේ.

2012 යුනෙස්කෝ වාර්තාවක සඳහන් වූයේ සැමෝවා වැඩිහිටියන්ගෙන් සියයට 99 ක් සාක්ෂරතාවයෙන් පෙළෙන බවයි.

මානව හිමිකම් මිනුම් මුලපිරීම (HRMI) සොයා ගන්නේ සැමෝවා රටේ ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව අධ්‍යාපනයේ අයිතිය සඳහා ඉටු කළ යුතු ප්‍රමාණයෙන් 88.0% ක් පමණක් ඉටු කරන බවයි. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය යන දෙකටම ඇති අයිතිවාසිකම් දෙස බැලීමෙන් HRMI අධ්‍යාපනයේ අයිතිය බිඳ දමයි. සැමෝවාහි ආදායම් මට්ටම සැලකිල්ලට ගත් විට, ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සඳහා එහි සම්පත් (ආදායම) මත පදනම්ව කළ හැකි ප්‍රමාණයෙන් 97.7% ක් ජාතිය අත්කර ගනිමින් සිටින අතර ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සඳහා එය 78.3% ක් පමණි.

සංස්කෘතිය

ෆා සැමෝවා නොහොත් සාම්ප්‍රදායික සැමෝවා ක්‍රමය, සැමෝවා ජීවිතයේ සහ දේශපාලනයේ ප්‍රබල බලවේගයක් ලෙස පවතී. පැරණිතම පොලිනීසියානු සංස්කෘතීන්ගෙන් එකක් ලෙස, ෆා සැමෝවා වසර 3,000 ක කාලයක් පුරා වර්ධනය වූ අතර, එහි ඓතිහාසික සිරිත් විරිත්, සමාජීය සහ දේශපාලන පද්ධති සහ භාෂාව පවත්වා ගැනීම සඳහා සියවස් ගණනාවක යුරෝපීය බලපෑමට ඔරොත්තු දුන්නේය. සැමෝවා 'ආවා උත්සවය වැනි සංස්කෘතික සිරිත් විරිත් වැදගත් අවස්ථාවන්හිදී අනුගමනය කරන බැරෑරුම් චාරිත්‍ර වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් මාතායි පදවි ප්‍රදානය කිරීම ඇතුළුව. විශාල සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇති අයිතම අතර සියුම් ලෙස වියන ලද 'අයි ටෝගා' ඇතුළත් වේ.

සැමෝවා පුරාවෘත්ත අතර නිර්මාණ කථා සහ පුරාවෘත්තවල චරිත සහිත බොහෝ දෙවිවරුන් ඇතුළත් වේ. ටගාලෝවා සහ යුද්ධයේ දේවතාවිය වන පුලෝටු, ආත්ම ලෝකයේ පාලකයා වන සවේසි'යුලියෝගේ දියණිය වන නෆානුවා ද ඔවුන් අතර වේ. අනෙකුත් ජනප්‍රවාද අතර පළමු පොල් ගසේ මූලාරම්භය පැහැදිලි කරන සිනා සහ ඊල් පිළිබඳ සුප්‍රසිද්ධ කතාව ඇතුළත් වේ.

සමහර සැමෝවාවරු අධ්‍යාත්මික හා ආගමික වන අතර, ෆා සැමෝවා සමඟ 'ගැලපෙන' ලෙස ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ ප්‍රමුඛ ආගම සියුම් ලෙස අනුවර්තනය කර ඇති අතර අනෙක් අතට. පුරාණ විශ්වාසයන් ක්‍රිස්තියානි ධර්මය සමඟ, විශේෂයෙන් ෆා සැමෝවාහි සාම්ප්‍රදායික සිරිත් විරිත් සහ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සම්බන්ධයෙන් සහජීවනයෙන් පවතී. සැමෝවා සංස්කෘතිය කේන්ද්‍රගත වී ඇත්තේ මිනිසුන් අතර සබඳතා වන වෆියාලෝයි මූලධර්මය මත ය. මෙම සබඳතා ගෞරවය හෝ ෆාආලෝලෝ මත පදනම් වේ. සැමෝවාහි ක්‍රිස්තියානි ධර්මය හඳුන්වා දුන් විට, බොහෝ සැමෝවා ජනතාව ආගමට හැරුණි. වර්තමානයේ ජනගහනයෙන් 98% ක් තමන් ක්‍රිස්තියානි ලෙස හඳුනා ගනී.

සමහර සැමෝවා වැසියන් සාමූහිකව ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වෙමින් සාමූහික ජීවන රටාවක් ගත කරති. මේ සඳහා උදාහරණ වන්නේ රාත්‍රියේදී හෝ අයහපත් කාලගුණය තුළ පොල් තල් අතු වලින් සාදන ලද අන්ධ භාවිතා කරමින් බිත්ති නොමැතිව විවෘතව ඇති සාම්ප්‍රදායික සැමෝවා ෆේල් (නිවාස) ය.

සැමෝවා සිවා නර්තනයට සංගීතයට අනුව ශරීරයේ අද්විතීය මෘදු චලනයන් ඇති අතර කතාවක් කියයි. නමුත් සැමෝවා පිරිමි නැටුම් වඩාත් වේගවත් විය හැකිය. සාසා යනු සාම්ප්‍රදායික නර්තනයකි, එහිදී නර්තන ශිල්පීන් පේළි ලී බෙර (පේට්) හෝ රෝල් කරන ලද පැදුරු වල රිද්මයට අනුව වේගවත් සමමුහුර්ත චලනයන් සිදු කරයි. පිරිමින් විසින් ඉදිරිපත් කරන තවත් නර්තනයක් ෆා-අටඋපති හෝ කම්මුල් නර්තනය ලෙස හැඳින්වේ. එය ශරීරයේ විවිධ කොටස් වලට පහර දීමෙන් රිද්මයානුකූල ශබ්ද නිර්මාණය කරයි. මෙය ශරීරයේ කෘමීන්ට පහර දීමෙන් ලබාගත් බව විශ්වාස කෙරේ.

සැමෝවාහි සාම්ප්‍රදායික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ ස්වරූපය සහ ගොඩනැගීම ටුෆුගා ෆයි ෆේල් විසින් සිදු කළ විශේෂිත කුසලතාවක් වූ අතර, එය අනෙකුත් සංස්කෘතික කලා ආකෘතීන් සමඟ ද සම්බන්ධ විය.

මාධ්‍ය

ප්‍රධාන ලිපියන්: සැමෝවා හි පුවත්පත් ලැයිස්තුව සහ සැමෝවා හි රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන ලැයිස්තුව

පච්ච කෙටීම

අනෙකුත් පොලිනීසියානු සංස්කෘතීන් (හවායි, ටහිටියානු සහ මාඕරි) සමඟ සැලකිය යුතු හා අද්විතීය පච්ච කොටා ඇති පරිදි, සැමෝවා වැසියන්ට ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවයට විශේෂිත සහ සංස්කෘතික වශයෙන් වැදගත් පච්ච දෙකක් තිබේ. පිරිමින් සඳහා, එය Pe'a ලෙස හඳුන්වන අතර දණහිසේ සිට ඉළ ඇට දක්වා ප්‍රදේශ ආවරණය වන පරිදි පච්ච කොටා ඇති සංකීර්ණ සහ ජ්‍යාමිතික රටා වලින් සමන්විත වේ. එවැනි ටාටෝ ඇති පිරිමියෙකු සොගා'ඉමිටි ලෙස හැඳින්වේ. සැමෝවා ගැහැණු ළමයෙකුට හෝ ටයින්ට මාලු ලබා දෙන අතර එය ඇගේ දණහිසට පහළින් සිට ඉහළ කලවා දක්වා ප්‍රදේශය ආවරණය කරයි.

සමකාලීන සංස්කෘතිය

ඇල්බට් වෙන්ඩ්ට් යනු සැමෝවානු අත්දැකීම් පවසන සැලකිය යුතු සැමෝවානු ලේඛකයෙකි. 1989 දී, ඔහුගේ නවකතාව වන ෆ්ලයිං ෆොක්ස් ඉන් අ ෆ්‍රීඩම් ට්‍රී නවසීලන්තයේ චිත්‍රපටයක් බවට පත් කරන ලද අතර එය මාටින් සැන්ඩර්සන් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලදී. තවත් නවකතාවක් වන සන්ස් ෆෝ ද රිටර්න් හෝම් 1979 දී පෝල් මවුන්ඩර් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද චිත්‍රපටයක් බවට පත් කරන ලදී.

ඇමරිකානු සැමෝවාවේ උපත ලැබූ අභාවප්‍රාප්ත ජෝන් නියුබුල් දක්ෂ නාට්‍ය රචකයෙකු, තිර රචකයෙකු සහ ලේඛකයෙකි. ඔහුගේ මරණයෙන් වසරකට පසු 1993 දී ඕක්ලන්ඩ් හි තිරගත වූ ඔහුගේ Think of Garden නාට්‍යය, නතානියෙල් ලීස් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද අතර, එය 1929 පසුබිම් කරගෙන සැමෝවාවේ නිදහස සඳහා වූ අරගලය ගැන කියැවේ.

සියා ෆිගියෙල් ඇගේ Where We Once Belonged නවකතාව සමඟ 1997 දී අග්නිදිග ආසියානු/දකුණු පැසිෆික් කලාපයේ ප්‍රබන්ධ සඳහා පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ලේඛක ත්‍යාගය දිනා ගත්තේය.

මෝමෝ මැලිටෝවා වොන් රීචේ ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් කිවිඳියක් සහ කලාකරුවෙකි.

ටුසියාටා අවියා රංගන කවියෙකි. ඇගේ පළමු කාව්‍ය ග්‍රන්ථය වන වයිල්ඩ් ඩෝග්ස් අන්ඩර් මයි ස්කර්ට් 2004 දී වික්ටෝරියා විශ්ව විද්‍යාල මුද්‍රණාලය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඩෑන් ටවුලපාපා මැක්මලින් කලාකරුවෙකි සහ ලේඛිකාවකි.

අනෙකුත් සැමෝවා කවියන් සහ ලේඛකයින් අතරට සපා'උ රූපරේක් පෙටායා, එටි සාගා සහ සැමෝවා ඔබ්සර්වර් හි කර්තෘ සවේයා සනෝ මලිෆා ඇතුළත් වේ.

සංගීතයේ දී, ජනප්‍රිය දේශීය සංගීත කණ්ඩායම් අතරට ද ෆයිව් ස්ටාර්ස්, පෙනිනා ඕ ටියාෆවු සහ පුනියාලාවා ඇතුළත් වේ. යන්ඩල් සිස්ටර්ස්ගේ ස්වීට් ඉන්ස්පිරේෂන් ගීතයේ කවරය 1974 දී නවසීලන්ත ප්‍රස්ථාරවල අංක එකට ළඟා විය.

1999 දී රිවර්ස් රෙසිස්ටන් ගීතය සඳහා කීර්තිමත් නවසීලන්ත ඒපීආර්ඒ රිදී අනුචලන සම්මානය ලැබූ පළමු හිප් හොප් කලාකරුවා වූයේ කිං කපිසි ය. රිවර්ස් රෙසිස්ටන් සඳහා සංගීත වීඩියෝව සැවායි හි ඔහුගේ ගම්මානවල රූගත කරන ලදී.

අනෙකුත් සාර්ථක සැමෝවා හිප් හොප් කලාකරුවන් අතර රැප් ගායක ස්ක්‍රයිබ්, ඩී හාමෝ, සැවේජ් සහ තා ෆීල්ස්ටයිල් ඇතුළත් වේ, ඔවුන්ගේ සංගීත වීඩියෝව සුමාලි සැමෝවා හි රූගත කරන ලදී.

ලෙමී පොනිෆසියෝ යනු අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු සහ නර්තන ශිල්පියෙකු වන අතර ඔහු ඔහුගේ නර්තන සමාගම වන MAU සමඟ ජාත්‍යන්තරව කැපී පෙනේ. නීල් අයෙරෙමියාගේ සමාගමක් වන බ්ලැක් ග්‍රේස් යුරෝපයට සහ නිව්යෝර්ක් වෙත සංචාර සමඟ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ඇත.

හිප් හොප් සැමෝවා සංස්කෘතියට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කර ඇත. මනෝවා හි හවායි විශ්ව විද්‍යාලයේ ආචාර්ය උපාධිධාරිනිය වන කැටරිනා මාටිනා ටීවාට අනුව, "විශේෂයෙන් හිප් හොප් සංස්කෘතිය සැමෝවා තරුණයින් අතර ජනප්‍රියයි." වෙනත් බොහෝ රටවල මෙන්, හිප් හොප් සංගීතය ජනප්‍රියයි. ඊට අමතරව, හිප් හොප් අංග සැමෝවා සම්ප්‍රදායට ඒකාබද්ධ කිරීම "නර්තන ආකාරවලම මාරු කිරීමේ හැකියාවට" සහ "මිනිසුන් සහ ඔවුන්ගේ සියලු මූර්තිමත් දැනුම ගමන් කරන පරිපථවලට" සාක්ෂි දරයි. එහි සාම්ප්‍රදායික ස්වරූපයෙන් සහ එහි වඩාත් නවීන ආකාරවලින් නර්තනය සැමෝවා වැසියන්ට, විශේෂයෙන් තරුණයින්ට කේන්ද්‍රීය සංස්කෘතික මුදල් ඒකකයක් ලෙස පවතී.

ටවුටයි පැසිෆික් කලා භාරය නම් කලා සංවිධානය 1980 ගණන්වල ෆාටු ෆියු'උ, ජොනී පෙනිසුලා, ෂිගෙයුකි කිහාරා, මයිකල් ටෆරි සහ ලිලී ලයිටා ඇතුළු දෘශ්‍ය කලාකරුවන්ගේ අවිධිමත් සාමූහිකයක් වූ අතර 1995 දී භාරයක් බවට විධිමත් කරන ලදී. දැන් එය ආනෝලි රොවේනා ෆුලුයිෆාගා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ප්‍රමුඛ පැසිෆික් කලා සංවිධානයකි. මර්ලින් කෝල්හාස් 2007 සිට 2013 දක්වා ඔකායෝසෙනිකාර්ට් නමින් පැසිෆික් කේන්ද්‍රීය ගැලරියක් පවත්වාගෙන ගියේය. අනෙකුත් වැදගත් සැමෝවා සමකාලීන කලාකරුවන් අතර ඇන්ඩි ලෙලෙයිසි'වාඕ සහ රේමන්ඩ් සගාපොලූටෙල් ඇතුළත් වේ.

අධ්‍යක්ෂ සිමා යුරේල් චිත්‍රපට නිෂ්පාදකවරියකි. යුරේල්ගේ කෙටි චිත්‍රපටය වන ඕ ටමයිටි 1996 දී වැනීස් චිත්‍රපට උළෙලේදී කීර්තිමත් හොඳම කෙටි චිත්‍රපටය දිනා ගත්තේය. ඇගේ පළමු වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටය වන ඒප්‍රොන් ස්ට්‍රින්ග්ස් 2008 නවසීලන්ත ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙල විවෘත කළේය. ඔස්කාර් කයිට්ලි විසින් සම-රචනා කරන ලද සියොන්ස් වෙඩින් චිත්‍රපටය, ඕක්ලන්ඩ් සහ අපියා හි මංගල දර්ශන වලින් පසුව මූල්‍යමය වශයෙන් සාර්ථක විය. 2011 චිත්‍රපටය වන ද ඔරේටර්, සැමෝවා භාෂාවෙන් රූගත කරන ලද පළමු පූර්ණ සැමෝවා චිත්‍රපටය වූ අතර, සැමෝවා නළු නිළියන් අද්විතීය සැමෝවා කතාවක් පවසමින් නිර්මාණය කරන ලදී. ටුසි ටමාසෙස් විසින් රචනා කර අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද එය ලොව පුරා චිත්‍රපට උළෙලවලදී බොහෝ විචාරක පැසසුම් සහ අවධානය ලබා ගත්තේය.

ක්‍රීඩාව

සැමෝවාහි ක්‍රීඩා කරන ප්‍රධාන ක්‍රීඩා වන්නේ රග්බි සංගමය, සැමෝවා ක්‍රිකට් සහ නෙට්බෝල් ය. රග්බි සංගමය සැමෝවාහි ජාතික පාපන්දු සංග්‍රහයයි. සැමෝවා ගම්මානවල වොලිබෝල් ද ජනප්‍රියයි.

රග්බි සංගමය සැමෝවාහි ජාතික ක්‍රීඩාව වන අතර මනු සැමෝවා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන ජාතික කණ්ඩායම, ඉතා ජනාකීර්ණ රටවල කණ්ඩායම් සමඟ නිරන්තරයෙන් තරඟකාරී වේ. 1991 සිට සෑම රග්බි ලෝක කුසලානයකම සැමෝවා තරඟ කර ඇති අතර, 1991, 1995 සහ 1999 ලෝක කුසලානයේ දෙවන වටයේදී අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසියේය. 2003 ලෝක කුසලානයේදී, මනු සැමෝවා අවසාන ලෝක ශූරයන් වන එංගලන්තය පරාජය කිරීමට ආසන්න විය. සැමෝවා පැසිෆික් ජාතීන්ගේ කුසලානය සහ පැසිෆික් ත්‍රි-ජාතීන් සඳහා ද ක්‍රීඩා කළේය. ක්‍රීඩාව පාලනය කරනු ලබන්නේ පැසිෆික් දූපත් රග්බි සන්ධානයේ සාමාජිකයන් වන සැමෝවා රග්බි පාපන්දු සංගමය විසිනි, එබැවින් ජාත්‍යන්තර පැසිෆික් දූපත් වැසියන්ගේ රග්බි සංගම් කණ්ඩායමට ද දායක වේ.

සමාජ මට්ටමින්, ජාතික පළාත් ශූරතාවය සහ පැසිෆික් රග්බි කුසලානය ඇත. ඔවුන් 2007 දී වෙලින්ටන්හිදී සහ හොංකොං රග්බි සෙවන්ස්හිදී කුසලානය දිනා ගත්හ - ඒ සඳහා සැමෝවා අගමැති සහ ජාතික රග්බි සංගමයේ සභාපති ටුයිලා'ඊපා සයිලේ මැලිඑලෙගාඕයි ජාතික නිවාඩු දිනයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 2010 දී ඔවුන් IRB ලෝක සෙවන්ස් ශ්‍රේණියේ ශූරයන් ද වූ අතර, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව, හොංකොං සහ ස්කොට්ලන්ත සෙවන්ස් තරඟාවලිවල ජයග්‍රහණවලින් පසුව, සැමෝවා වැසියන්ට ජයග්‍රහණ වසරක් සනිටුහන් කළහ.

ප්‍රමුඛ සැමෝවා ක්‍රීඩකයින් අතර පැට් ලැම් සහ බ්‍රයන් ලීමා ඇතුළත් වේ. ඊට අමතරව, බොහෝ සැමෝවා ජාතිකයින් නවසීලන්තය වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කර ඇත හෝ ක්‍රීඩා කරමින් සිටී.

ජාතික රග්බි ලීග් කණ්ඩායම 2013 රග්බි ලීග් ලෝක කුසලානයේ අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට ළඟා වූ අතර, එම කණ්ඩායමට NRL සහ සුපර් ලීගයේ ක්‍රීඩකයින් සහ දේශීය ක්‍රීඩකයින් ඇතුළත් වේ. සැමෝවා සම්භවයක් ඇති බොහෝ සැමෝවා ජාතිකයින් සහ නවසීලන්ත ජාතිකයින් හෝ ඕස්ට්‍රේලියානුවන් බ්‍රිතාන්‍යයේ සුපර් ලීග් සහ ජාතික ලීග් වල ක්‍රීඩා කරති, ඒ අතර ෆ්‍රැන්සිස් මෙලි, වර්කින්ටන් ටවුන් හි ටානේ ලවුලාවු, ශාන්ත හෙලන්ස් හි මෞරි ෆාසවාලු, වයිට්හැවන් හි ඩේවිඩ් ෆටියාලෝෆා සහ ලන්ඩන් අයර්ලන්ත රග්බි සමාජය සමඟ අත්සන් කළ සෙටයිමාටා සා ඇතුළත් වේ. නවසීලන්තයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ අනෙකුත් කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩකයින් සැමෝවා ජාතික කණ්ඩායම නියෝජනය කර ඇත. 2011 දේශීය සැමෝවා රග්බි ලීග් තරඟයට කණ්ඩායම් 10 ක් ඇතුළත් වූ අතර 2012 දී එය 12 දක්වා ව්‍යාප්ත කිරීමට සැලසුම් කර ඇත. ඕස්ට්‍රේලියාවට මුහුණ දීම සඳහා සැමෝවා 2021 රග්බි ලීග් ලෝක කුසලානයේ අවසන් තරඟයට පැමිණියේය.

සැමෝවා ජාතිකයින් බොක්සිං, කික් බොක්සිං, මල්ලවපොර සහ සුමෝ යන ක්ෂේත්‍රවල ඉතා කැපී පෙනෙන ලෙස පෙනී සිට ඇත; සැමෝවානු සුමෝ මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයින් කිහිප දෙනෙකු, විශේෂයෙන් මුසෂිමාරු සහ කොනිෂිකි, ඔසේකි සහ යොකොසුනා හි ඉහළම තරාතිරමට පැමිණ ඇත.

ඇමරිකානු පාපන්දු වරින් වර සැමෝවා හි ක්‍රීඩා කරනු ලබන අතර, එය ඇමරිකානු සැමෝවා හි එහි පුළුල් ජනප්‍රියතාවය පිළිබිඹු කරයි, එහිදී ක්‍රීඩාව උසස් පාසල් අනුමැතිය යටතේ ක්‍රීඩා කරනු ලැබේ. ඇමරිකානු සැමෝවාවේ බොහෝ දෙනෙක්, දැනට ජාතික පාපන්දු ලීගයේ ක්‍රීඩා කරති. ESPN හි 2002 ලිපියකින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ සැමෝවානු පිරිමියෙකු (ඇමරිකානු සැමෝවා හෝ එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන භූමියේ ජීවත් වන සැමෝවා ජාතිකයෙකු) සැමෝවා නොවන ඇමරිකානුවෙකුට වඩා NFL හි ක්‍රීඩා කිරීමට 40 ගුණයකින් වැඩි බවයි.

සටහන්

1. /ˈsaːmɔːə/ SAH-maw-ə;එජ :/səˈmoʊə/ sə-MOH-ə;/alsouksɑːˈmoʊə/ sah-MOH-ə; Samoan: Sāmoa, [ˈsaːmʊa]
2. Samoan: Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa
3. Samoan: Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa i Sisifo
4. Samoan: Sāmoa i Sisifo

යොමු කිරීම්

1. "Samoa". CIA – The World Factbook. 26 October 2021. 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 January 2021.
2. උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය; Religion නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි
3. "Samoa Population and Housing Census 2021" (PDF). 3 April 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 January 2023.
4. "Samoa". Central Intelligence Agency. 27 February 2023. 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 January 2021 – via CIA.gov.
5. "Samoa". International Monetary Fund. 10 October 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 October 2018.
6. "Gini Index coefficient". CIA World Factbook. 17 July 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 July 2021.
7. "Human Development Report 2023/2024" (ඉංග්‍රීසි බසින්). United Nations Development Programme. 6 May 2025. සම්ප්‍රවේශය 6 May 2025.
8. "Samoa skips Friday in time zone change". ABC Australia. 31 December 2011. 3 January 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 16 January 2012.
9. Chang, Richard S. (8 September 2009). "In Samoa, Drivers Switch to Left Side of the Road". The New York Times. 9 July 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 May 2010.
10. Whitley, David (29 January 2016). "The 22 places you're probably pronouncing incorrectly". Stuff. 8 February 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 February 2022.
11. Deverson, Tony; Kennedy, Graeme, eds. (2005). "Samoa". The New Zealand Oxford Dictionary. Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195584516.001.0001. ISBN 978-0-19-558451-6. 28 February 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 February 2022.
12. සැකිල්ල:Cite DPCE
13. "Definition of 'Samoa'". Collins. 31 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 March 2022.
14. "The Navigator Islands". The Argus. 2 January 1882. 12 January 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 May 2017.
15. "Samoa". Polynesian Culture Center. 24 July 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
16. "League of Nations Mandate for German Samoa | NZHistory, New Zealand history online". nzhistory.net.nz. 24 December 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2024-12-03.
17. "List of Member States: S". United Nations. 24 October 2007 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
18. "The Origin of the Name of Samoa – Samoan Mythology". 2024-04-18 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2025-08-11.
19. "Samoa – Etymology, Origin & Meaning of the Name". www.etymonline.com. සම්ප්‍රවේශය 2025-08-11.
20. Tennyson, A.J.D.; Worthy, Trevor; Jones, C.M.; Scofield, R.P.; Hand, S.J. (2010). "Moa's Ark: Miocene fossils reveal the great antiquity of moa (Aves: Dinornithiformes) in Zealandia" (PDF). Records of the Australian Museum. 62: 105–114. doi:10.3853/j.0067-1975.62.2010.1546. 11 April 2019 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
21. Hart, S.R.; Coetzee, M; Workman, R; Blusztajn, Jerzy (2004). "Genesis of the Western Samoa seamount province: Age, geochemical fingerprint and tectonics". Earth and Planetary Science Letters. 227 (1–2): 38. Bibcode:2004E&PSL.227...37H. doi:10.1016/j.epsl.2004.08.005.
22. Green, Roger C.; Leach, Helen M. (1989). "New Information for the Ferry Berth Site, Mulifanua, Western Samoa". Journal of the Polynesian Society. 98 (3): 319–330. 4 July 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 January 2011.
23. The Political Economy of Ancient Samoa: Basalt Adze Production and Linkages to Social Status (Winterhoff 2007)
24. Suaalii-Sauni, Tamasailau M.; Tuagalu, I'uogafa; Kirifi-Alai, Tofilau Nina; Fuamatu, Naomi, eds. (November 2017). Su'esu'e manogi in search of fragrance : Tui Atua Tupua Tamasese Ta'isi Efi and the Samoan indigenous reference. Huia Publishers. ISBN 978-1-77550-296-8. OCLC 1057446674.
25. Schellinger, Paul; Salkin, Robert, eds. (1996). International Dictionary of Historic Places, Volume 5: Asia and Oceania. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. p. 724. ISBN 1-884964-04-4.
26. Rhys Richards, (1992), Samoa's forgotten whaling heritage; American whaling in Samoan waters 1824–1878, Wellington, Lithographic Services, pp.18–20.
27. Langdon, Robert (1984) Where the whalers went; an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century, Canberra, Pacific Manuscripts Bureau, p.215. ISBN 086784471X
28. Watson, R.M. (1919). History of Samoa: THE ADVENT OF THE MISSIONARY. (1830.1839). Chapter III. 3 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
29. West, Barbara A. (2008). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania සංරක්ෂණය කළ පිටපත 24 මාර්තු 2017 at the Wayback Machine. Infobase Publishing. p. 704. ISBN 0-8160-7109-8
30. "A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa, 1892". RLS website. January 9, 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය January 23, 2015.
31. Stevenson, Robert Louis (1892). A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa සංරක්ෂණය කළ පිටපත 6 මැයි 2021 at the Wayback Machine at Gutenberg. ISBN 978-1847187598
32. Lang, Andrew (1911). The Works of Robert Louis Stevenson Vol 25, Appendix II. London: Chatto and Windnes. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 October 2020.
33. Stevenson, Robert Louis (2008) [1892]. A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa. BiblioBazaar. ISBN 978-1-4264-0754-3.
34. Mains, P. John; McCarty, Louis Philippe (1906). The Statistician and Economist: Volume 23. p. 249
35. Ryden, George Herbert. The Foreign Policy of the United States in Relation to Samoa. New York: Octagon Books, 1975. (Reprint by special arrangement with Yale University Press. Originally published at New Haven: Yale University Press, 1928), p. 574
36. Pedersen, Susan (2015). The Guardians: The League of Nations and the Crisis of Empire. Oxford University Press. pp. 169–192. doi:10.1093/acprof:oso/9780199570485.001.0001. ISBN 978-0-19-957048-5. 4 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 March 2023.
37. Ryden, p. 571
38. World History at KMLA සංරක්ෂණය කළ පිටපත 17 දෙසැම්බර් 2013 at the Wayback Machine, zum.de
39. Lewthwaite, Gordon R. "Life, Land and Agriculture to Mid-Century," in Western Samoa. Edited by James W. Fox and Kenneth Brailey Cumberland. Christchurch, New Zealand: Whitcomb & Tombs Ltd. 1962, p. 148
40. "New Zealand goes to war: The Capture of German Samoa". nzhistory.net.nz. 14 November 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
41. "Imperialism as a Vocation: Class C Mandates". Archived from the original on 25 August 2007. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.{{cite news}}: CS1 maint: unfit URL (link)
42. "External Affairs Bill", in New Zealand Parliamentary Debates, Vol. 185 (3 October–5 November 1919), p.337.
43. Templeton, Malcolm (1993). An Eye, An Ear, and a Voice: 50 Years in New Zealand's External Relations, 1943–1993. Wellington: Ministry of Foreign Affairs and Trade. p. 1.
44. "The 1918 flu pandemic". NZHistory.net.nz. 27 September 2007 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2007.
45. Albert Wendt. "Guardians and Wards: (A study of the origins, causes, and the first two years of the Mau in Western Samoa.)". 6 July 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 March 2008.
46. Tomkins, Sandra M. (1992). "The Influenza Epidemic of 1918–19 in Western Samoa". Journal of Pacific History. 27 (2): 181–197. doi:10.1080/00223349208572706. JSTOR 25169127.
47. "Wartime administration – capture of German Samoa". NZHistory.net.nz. 24 May 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2010.
48. Hiery, Hermann (1992). "West Samoans between Germany and New Zealand 1914–1921". War and Society. 10 (1): 53–80. doi:10.1179/072924792791198986.
49. සැකිල්ල:DNZB
50. "The Mau Movement" (PDF). 27 November 2007 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
51. Field, Michael (2006). Black Saturday: New Zealand's tragic blunders in Samoa. Auckland, N.Z.: Reed Publishing (NZ). ISBN 978-0-7900-1103-5.
52. "History and migration: Who are the Samoans?". Ministry for Culture and Heritage / Te Manatū Taonga. 14 June 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
53. "New Zealand in Samoa, pp. 7–8". nzhistory.govt.nz (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2020. 12 December 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-12-12.
54. Restless Samoan Mau සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 දෙසැම්බර් 2022 at the Wayback Machine Pacific Islands Monthly, October 1936, p8
55. "A Step Towards Self-Government" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 දෙසැම්බර් 2022 at the Wayback Machine Pacific Islands Monthly, September 1959, p29
56. Western Samoa Act 1961 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 5 ජනවාරි 2016 at the Wayback Machine (24 November 1961; 1961 No 68). Resolution 1626 (XVI) of 18 October 1961 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 7 ජනවාරි 2016 at the Wayback Machine of the United Nations General Assembly.
57. Chapter XII. International Trusteeship System සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 ජූලි 2017 at the Wayback Machine. Charter of the United Nations. legal.un.org
58. "Celebration of Samoa's Independence Day සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 ජූනි 2014 at the Wayback Machine", Te Ara Encyclopedia of New Zealand. Retrieved 1 June 2014.
59. "Independence Day සංරක්ෂණය කළ පිටපත 5 ජූනි 2014 at the Wayback Machine", United Nations. Retrieved 1 June 2014.
60. T.T. Suatipatipa II Pacific Islands Monthly, September 1974, p102
61. "Constitution of the Independent State of Western Samoa 1960". University of the South Pacific. 8 ජූලි 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 28 දෙසැම්බර් 2007.
62. "General Assembly admits Western Samoa as 147th United Nations member state" (PDF). United Nations. 15 December 1976. p. 2. 4 July 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 3 June 2022.
63. Theroux, Paul (1992). The Happy Isles of Oceania: Paddling the Pacific. New York, NY: G.P. Putnam's Sons (NZ). ISBN 978-0-618-65898-5.
64. Constitution Amendment Act (No 2) 1997 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 17 අප්‍රේල් 2019 at the Wayback Machine. Paclii.org. Retrieved on 9 November 2016.
65. "Samoan History". U.S. Embassy in Samoa. 14 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 17 January 2017.
66. "New Zealand's apology to Samoa". The New Zealand Herald. 4 June 2002. 30 March 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 December 2013.
67. "Prime Minister Helen Clark's Historic Apology".
68. Samoa switches smoothly to driving on the left සංරක්ෂණය කළ පිටපත 8 නොවැම්බර් 2020 at the Wayback Machine, Associated Press, The Guardian, 8 September 2009
69. "Samoa switches to driving on left". BBC News. 7 September 2009. 6 October 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 September 2009.
70. "Samoa to jump forward in time by one day". BBC News. 9 May 2011. 31 December 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 May 2011.
71. Mydans, Seth (29 December 2011). "Samoa Sacrifices a Day for Its Future". The New York Times. 8 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 February 2017.
72. "Samoa Scraps Daylight Saving Time (DST)". www.timeanddate.com (ඉංග්‍රීසි බසින්). 11 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-10-11.
73. "Chapter XXVI: Disarmament – No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons". United Nations Treaty Collection. 7 July 2017. 6 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 15 August 2019.
74. Wyeth, Grant (16 June 2017). "Samoa Officially Becomes a Christian State". The Diplomat. 16 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 June 2017.
75. Feagaimaali’i-Luamanu, Joyetter (8 June 2017). "Constitutional Amendment Passes; Samoa Officially Becomes 'Christian State'". Pacific Islands Report. 11 November 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 16 June 2017.
76. "Samoa set to appoint first female prime minister". Reuters. 17 May 2021. 27 June 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 June 2021.
77. Hollingsworth, Julia (25 May 2021). "Pacific island swears in its first female PM in a tent after she is locked out of Parliament". CNN. 13 June 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 June 2021.
78. "Background Note: Samoa". U.S. State Department. 22 January 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2007.
79. "Samoan Parliament re-elects Head of State". RNZ (New Zealand English බසින්). 2022-08-23. සම්ප්‍රවේශය 2024-08-30.
80. "Samoa: Key Facts: Political". New Zealand Ministry of Foreign Affairs & Trade. 29 July 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
81. "Samoa: Country Reports on Human Rights Practices in 2006". U.S. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. 6 March 2007. 17 January 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
82. Sulamanaia Manaui Faulalo (16 September 2025). "Laaulialemalietoa sworn in as new Prime Minister". Samoa Observer. සම්ප්‍රවේශය 16 September 2025.
83. Bethel Peato-Ale (16 September 2025). "Auapa'au is Speaker". Samoa Observer. සම්ප්‍රවේශය 16 September 2025.
84. "About Samoa". Government of Samoa. 15 July 2014. 14 May 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 December 2017.
85. Stevenson, Robert Louis (1892). A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa සංරක්ෂණය කළ පිටපත 6 මැයි 2021 at the Wayback Machine at Gutenberg. ISBN 978-1847187598
86. "Homosexuality to remain illegal in Samoa, Solomon Islands and PNG" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 මැයි 2018 at the Wayback Machine, Radio Australia, 21 October 2011
87. "Constitution of Samoa" (PDF). palemene.ws. p. 14. 23 June 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2 June 2022.
88. Wyeth, Grant (16 June 2017). "Samoa Officially Becomes a Christian State". The Diplomat. 16 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2017.
89. "New Zealand and Western Samoa: Treaty of Friendship" (PDF). United Nations. 1 August 1962. 4 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 4 September 2021.
90. "Samoa: New Approval Guidelines for Arming Police Passed". Library of Congress. 14 March 2017. 4 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2021.
91. "Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density" (PDF). United Nations Statistics Division. 2010. 10 November 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 7 April 2014.
92. "Samoa an Overview". Salesian Bulletin. 20 November 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
93. Koppers, Anthony A.P. (June 2008). "Samoa reinstated as a primary hotspot trail". Geology. 36 (6): 435–438. Bibcode:2008Geo....36..435K. doi:10.1130/G24630A.1.
94. "GSA Press Release – GEOLOGY/GSA Today Media Highlights". Geosociety.org. 27 May 2008. 15 June 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 June 2010.
95. Savai'i – An Introduction සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 අප්‍රේල් 2015 at the Wayback Machine, Samoa Tourism Authority.
96. "Samoa: Climate". Encyclopædia Britannica. 3 April 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2007.
97. World Weather Information Service – Apia සංරක්ෂණය කළ පිටපත 15 ඔක්තෝබර් 2012 at the Wayback Machine, World Meteorological Organization. Retrieved 15 October 2012.
98. Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
99. "Samoa Forest Information and Data". worldrainforests.com. සම්ප්‍රවේශය 2025-03-24.
100. "Samoan tropical moist forests". Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund. සම්ප්‍රවේශය 30 December 2011.
101. "Samoa graduates from the LDC category". United Nations Committee for Development Policy. 8 January 2014. 12 March 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 March 2018.
102. "Samoa". CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 March 2018.
103. "Introduction". Central Bank of Samoa website. 6 December 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 19 November 2010.
104. "Samoa making progress on renewable energy goal". Radio New Zealand (New Zealand English බසින්). 24 May 2018. 31 July 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 July 2018.
105. "UN Tourism Data Dashboard". www.unwto.org. සම්ප්‍රවේශය 2025-08-05.
106. "UN Tourism Data Dashboard | Key Indicators". www.unwto.org (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-07-24.
107. "FAO Fisheries & Aquaculture – Country Profile". 14 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 14 November 2021.
108. "About Us". samoaland.gov.ws. 14 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 December 2021.
109. Twining-Ward, Louise; Butler, Richard (2002). "Implementing STD on a small island: Development and use of sustainable tourism development indicators in Samoa". Journal of Sustainable Tourism. 10 (5): 363–387. Bibcode:2002JSusT..10..363T. doi:10.1080/09669580208667174. S2CID 154442062.
110. "Pineapples in Paradise". pacificfarmers.com. 6 February 2019. 21 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 December 2021.
111. "Samoa: Pineapples in Paradise". asiapacificfarmersforum.net. 12 October 2018. 14 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 December 2021.
112. Designs, Capital. "Samoa Shipping Corporation • Ministry for Public Enterprises". Ministry for Public Enterprises (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
113. "Catching the Ferry | Samoa Plan and Book | Pacific Island".
114. "SAMOA WHARF PROJECT BRINGS PROMISE OF TRADE | Pacific Islands Report". www.pireport.org (ඉංග්‍රීසි බසින්). 19 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
115. "Taking a Bus | Samoa | Transport | Pacific Island Holiday". www.samoa.travel (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
116. "Transport Options | Getting Around Samoa | Samoa Tourism". www.samoa.travel (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
117. "BBC News – Samoa switches to driving on left". 2011-08-05. 5 August 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
118. "Biking in Samoa | Book Transport | Pacific Island Holiday". www.samoa.travel (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
119. "Samoa Travel & Cycling Information". Social Cycles (ඕස්ට්‍රේලියානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-28.
120. "Population & Demography Indicator Summary". Samoa Bureau of Statistics. 3 April 2019 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 25 June 2018.
121. "Background Note: Samoa". U.S. State Department. 22 January 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2007.
122. "Australia – Oceania :: Samoa — The World Factbook – Central Intelligence Agency (July 2018 est.)". www.cia.gov. 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 December 2019.
123. "Measles death toll rises to 68 in Samoa". RNZ. 8 December 2019. 27 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 December 2019.
124. Samoa, Government of (5 December 2019). "Latest update: 4,357 measles cases have been reported since the outbreak with 140 recorded in the last 24 hours. To date, 63 measles related deaths have been recorded". Twitter (ඉංග්‍රීසි බසින්). 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 December 2019.
125. "Two more deaths from measles in Samoa over New Year period". 7 January 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
126. "Samoa". CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 March 2018.
127. "Samoa". Ethnologue. 10 September 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2016.
128. "Historic training for Samoa Police on International Week of the Deaf". Samoa Planet. 25 September 2017. 21 June 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 21 June 2018.
129. Wyeth, Grant (16 June 2017). "Samoa Officially Becomes a Christian State". The Diplomat. 16 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 June 2017.
130. "Samoa". 2001 Findings on the Worst Forms of Child Labor. U.S. Bureau of International Labor Affairs. 5 November 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 February 2018.
131. "Education in Samoa". Nexus Commonwealth Network. 28 February 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 February 2018.
132. UNESCO (2015). "Pacific Education for All 2015 Review" (PDF). UNESCO. 6 April 2018 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
133. "Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries". humanrightsmeasurement.org. 8 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-03-26.
134. "Samoa – HRMI Rights Tracker". rightstracker.org (ඉංග්‍රීසි බසින්). 15 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-03-26.
135. "KIE HINGOA 'NAMED MATS', 'IE TŌGA 'FINE MATS' AND OTHER TREASURED TEXTILES OF SAMOA AND TONGA". The Journal of the Polynesian Society. 108 (2). June 1999. 22 April 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 22 April 2022.
136. "'Ie Toga (Fine Mat): Samoan Traditions of Weaving – Teachers (U.S. National Park Service)". www.nps.gov (ඉංග්‍රීසි බසින්). 28 July 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-04-22.
137. Wyeth, Grant. "Samoa Officially Becomes a Christian State". thediplomat.com (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 16 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-09-06.
138. "Dance: Siva". Samoa.co.uk. 17 November 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2007.
139. "Worn With Pride – Tatau (Tatoo)". Oceanside Museum of Art. 30 මාර්තු 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 26 නොවැම්බර් 2007.
140. "NZ Feature Project: Flying Fox in a Freedom Tree – The New Zealand Film Archive". 25 May 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 30 June 2010.
141. "NZ Feature Project: Sons For the Return Home – The New Zealand Film Archive". 25 May 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 30 June 2010.
142. "Think of a Garden". Theatre Aotearoa Data Base. 27 January 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-01-27.
143. "Samoan history play 'Think of a Garden' to be staged, literally, in a garden". Stuff (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2018-01-17. 27 January 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-01-27.
144. Home සංරක්ෂණය කළ පිටපත 12 මැයි 2011 at the Wayback Machine. Mau.co.nz. Retrieved on 9 November 2016.
145. Dances of Life |American Samoa. piccom.org
146. Henderson, April K. "Dancing Between Islands: Hip Hop and the Samoan Diaspora." In The Vinyl Ain't Final: Hip Hop and the Globalization of Black Popular Culture, ed. by Dipannita Basu and Sidney J. Lemelle, 180–199. London; Ann Arbor, MI: Pluto Press, 2000
147. "Appointment of new Tautai Director, Aanoalii Rowena Fuluifaga | New Zealand Society of Authors (PEN NZ Inc) Te Puni Kaituhi O Aotearoa" (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). 2 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-12-02.
148. Yamauchi, C. (2014). Talking Story about Art and Life: Narratives of Contemporary Oceanic Artists and Their Work.
149. Kohlhase, Marilyn. "The Okaioceanikart Story". Pantograph Punch. සම්ප්‍රවේශය 2022-01-27.^{[permanent dead link]}
150. "Andy Leleisi'uao wins 2017 Wallace Art Award". The New Zealand Herald (New Zealand English බසින්). 2023-12-07. 7 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-12-07.
151. "Aua e te fefe: Art exhibition challenges audience 'Don't be afraid'". RNZ (New Zealand English බසින්). 2022-10-12. 9 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-12-07.
152. "Rugby in Samoa". ManuSamoa.net. Archived from the original on 19 February 2012. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2007.{{cite news}}: CS1 maint: unfit URL (link)
153. "Samoa". rugbyleagueplanet.com. 20 September 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 September 2012.
154. 2019 Oceania Cup Preview – Toa Samoa සංරක්ෂණය කළ පිටපත 13 පෙබරවාරි 2020 at the Wayback Machine www.rugbyleagueplanet.com, accessed 13 February 2020
155. "American football, Samoan style". ESPN. 16 November 2007 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2007.

ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව